ધોરણ 10 | విષય: Gujarati
વતનથી વિદાય થતાં’ સૉનેટમાં કવિએ વતન છૂટવાની ભયંકર માનસિક પીડા અને કરુણતા સુંદર રીતે વર્ણવી છે:
કવિ ઘણા વર્ષો પછી પોતાના વતનમાં આવ્યા હતા, પણ હવે વતનનું વન, માણસો, નદી, ડુંગર અને ખેતરો છોડવાનો સમય આવી ગયો છે. વતનનું ઘર બંધ કરીને કવિ જ્યારે બહાર નીકળે છે, ત્યારે તેમની આંખો વારંવાર પાછા વળીને એ બંધ ઘરને જોયા કરે છે. જેમ કોઈ વેચાઈ ગયેલું ઢોર પોતાના જૂના કોઢાર (રહેવાની જગ્યા) ને ઝંખે, તેમ કવિનું મન વતનને ઝંખે છે.
રસ્તો આગળ વધી રહ્યો છે પરંતુ કવિના પગ ભારે થઈ ગયા છે, તે આગળ વધતા નથી. વતનની યાદમાં તેમની આંખો આંસુથી ભરાઈ જાય છે અને રસ્તામાં આવતી વૃક્ષોની કાંટાળી ડાળીઓ નડતી હોય તેમ તેમનું હૃદય દુઃખથી ઘવાય છે, જાણે લોહીના ટશિયા ફૂટતા હોય !
કવિ પોતાની જાતને સમજાવે છે કે કાળના વહેણમાં વહી ગયેલો સમય પાછો આવતો નથી, માટે આંસુ લૂછીને આગળ ચાલવું જ પડશે. ભૂતકાળની યાદોનો ભાર માથે મૂકીને મજૂરની જેમ ચાલવું પડે છે. વતનની હદ પૂરી થતાં પાછળ આવેલો કૂતરો પણ સાથ છોડી દે છે. અંતમાં, કવિને ભ્રમ થાય છે કે દૂર ખેતરમાં તેમની ‘બા’ બે હાથ ઊંચા કરીને રિસાયેલા બાળકને મનાવતી હોય તેમ તેમને પાછા બોલાવી રહી છે. આમ, કવિની વતનવિચ્છેદની વેદના ખૂબ તીવ્ર છે.