ધોરણ 10 | విષય: Gujarati
બોલીએ ના કાંઈ’ કાવ્યમાં કવિ રાજેન્દ્ર શાહ માણસને જીવનની એક સકારાત્મક (હકારાત્મક) બાજુ સ્વીકારવાનો ખૂબ જ મોટો જીવનબોધ આપે છે:
કવિ સમજાવે છે કે આપણા મનની જે કંઈ પણ પીડા, દુઃખ કે મુશ્કેલીઓ હોય, તે કોઈની આગળ બોલવી જોઈએ નહીં. દુનિયા સમક્ષ આપણું હૃદય ખોલવાથી કોઈ આપણું દુઃખ ઓછું કરવાનું નથી.
આપણી વ્યથા એ બીજા લોકો માટે માત્ર ‘રસની કથા’ એટલે કે મજાક કે વાતો કરવાનો વિષય બની જાય છે. સાચું દુઃખ સમજનારા લોકો દુનિયામાં બહુ ઓછા (સાગર જેવા) હોય છે, બાકીના બધા સંકુચિત (કૂવા જેવા) હોય છે.
જીવનના માર્ગમાં ભલે ગમે તેટલી મુશ્કેલીઓ આવે (ભલે સુની સીમ હોય, રાતનો અંધકાર હોય કે રણનો ધોમધખતો તડકો હોય), માણસે એકલા જ હિંમતભેર આગળ વધવું જોઈએ.
ટૂંકમાં, મનમાં ભલે ગમે તેટલા દુઃખનો અગ્નિ સળગતો હોય, પણ બહાર દુનિયા સામે હંમેશાં શાંત અને શીતળ ચહેરો રાખવો. પોતાના દુઃખને જાતે જ હસતાં-હસતાં સહન કરી લેવું એ જ સાચો જીવનબોધ છે.
પ્રસ્તુત કાવ્યપંક્તિ કાવ્યના મુખ્ય મર્મને રજૂ કરે છે. કવિ આ પંક્તિ દ્વારા માણસને ગંભીર પરિસ્થિતિમાં પણ સંયમ રાખવાની શીખ આપે છે:
‘પ્રાણમાં જલન’ એટલે કે મનની અંદર ચાલતું તીવ્ર દુઃખ, આઘાત, નિરાશા અથવા મુશ્કેલીઓનો અગ્નિ. જીવનમાં ક્યારેક એવો સમય આવે છે જ્યારે માણસ અંદરથી સાવ તૂટી જાય છે અને ભારે પીડા અનુભવે છે.
આવી સ્થિતિમાં સામાન્ય રીતે માણસ રડવા લાગે છે અથવા બીજા પાસે જઈને રોદણાં રડે છે. પરંતુ કવિ કહે છે કે એવું કરવાના બદલે આપણે બહારથી ‘શીતલ રૂપ’ ધારણ કરવું જોઈએ, એટલે કે આપણા ચહેરા પર શાંતિ, ગંભીરતા અને પ્રસન્નતા રાખવી જોઈએ.
જો આપણે આપણું દુઃખ બીજાને કહીશું તો લોકો આપણી સહાનુભૂતિ રાખવાના બદલે આપણી પીઠ પાછળ આપણી મજાક ઉડાવશે.
તેથી, મન ભલે અંદરથી બળતું હોય, પણ દુનિયા સામે ક્યારેય લાચાર દેખાયા વિના, હિંમત અને ધીરજપૂર્વક એ દુઃખને પચાવી જવું જોઈએ. જેમ શંકર ભગવાને ઝેર પીને જગતને અમૃત આપ્યું, તેમ આપણે પણ આપણી પીડા જાતે જ સહન કરીને બહાર શીતળતા વહેંચવી જોઈએ.