ધોરણ 10 | విષય: Gujarati
‘દિવસો જુદાઈના જાય છે’ ગઝલમાં કવિ ‘ગની’ ની વિરહ, આશા, પ્રેમની ઉદાત્તતા અને સમર્પણભાવથી ભરેલી મનઃસ્થિતિ જોવા મળે છે:
કવિની મનઃસ્થિતિમાં શરૂઆતમાં ભારે વિરહ અને જુદાઈની પીડા છે, છતાં તેઓ આશાવાદી છે કે આ જુદાઈના દિવસો પણ પૂરા થશે અને એક દિવસ મિલન જરૂર થશે. કવિ એટલા સકારાત્મક છે કે તેઓ માને છે કે શત્રુઓ જ તેમનો હાથ પકડીને તેમના પ્રિયજન સુધી લઈ જશે.
પ્રેમમાં કવિની દૃષ્ટિ ખૂબ વ્યાપક છે; તેમને કોઈ ભૌતિક દુનિયા (ધરા કે ગગન) કે સફળતા-નિષ્ફળતા (ઉન્નતિ કે પતન) માં રસ નથી, બસ એકબીજાના મન સુધી પહોંચવું છે.
કવિ પોતાની જાતને ‘રંક નારની ચૂંદડી’ જેવી માનીને પ્રિયતમને ‘રાજરાણીના ચીર’ જેવું ઊંચું સ્થાન આપે છે. તેઓ ક્ષણિક સાથ આપવાને બદલે છેક મૃત્યુ (કફન) સુધી સાથ નિભાવવાની અતૂટ વફાદારી ધરાવે છે.
ગઝલના અંતે, જુદાઈની પીડા જ્યારે હદ બહાર વધી જાય છે, ત્યારે કવિની મનઃસ્થિતિ અત્યંત કરુણ બને છે. ઈશ્વર કૃપા કરીને તેમના શ્વાસ બંધ કરી દે છે, જેથી હૃદયની એ વિરહની આગ પવન (બહારની દુનિયા) સુધી ન પહોંચે. આમ, ગનીની મનઃસ્થિતિમાં પ્રેમની ચરમ ભવ્યતા અને ગંભીરતા દેખાય છે.
પ્રસ્તુત પંક્તિઓ ગઝલની સૌથી સુંદર અને ઊંડો અર્થ ધરાવતી પંક્તિઓ છે, જેમાં કવિ સાચા પ્રેમની વ્યાખ્યા અને લક્ષ્ય સમજાવે છે:
કવિ કહે છે કે સાચા પ્રેમમાં ભૌતિક વસ્તુઓનું કોઈ મૂલ્ય હોતું નથી. અમારે આ ધરતી (ધરા) પર સામ્રાજ્ય નથી ફેલાવવું કે નથી આકાશ (ગગન) ને આંબવાની કોઈ મોટી મહત્વાકાંક્ષા રાખવી.
દુનિયાની નજરે થતી પ્રગતિ (ઉન્નતિ) કે નીચે પડવું (પતન) એ પણ અમારા માટે કોઈ અર્થ ધરાવતું નથી. વહેવારુ દુનિયાના નફા-નુકસાન પ્રેમની આડે આવી શકતા નથી.
કવિના મતે જીવનની અને પ્રેમની સાચી સાર્થકતા એ છે કે આપણે દૂર દૂર ભટકવાના બદલે, સામી વ્યક્તિના ‘મન સુધી’ પહોંચી શકીએ, એટલે કે તેના હૃદયમાં સ્થાન મેળવી શકીએ અને પરસ્પર અતૂટ વિશ્વાસ કેળવી શકીએ.
ટૂંકમાં, બે વ્યક્તિઓ વચ્ચે જ્યારે આત્મિક જોડાણ થાય અને બંને એકબીજાના વિચારો અને લાગણીઓને પૂર્ણપણે સમજી શકે, એ જ સૌથી મોટું લક્ષ્ય હોવું જોઈએ. દુનિયાના તમામ બંધનો કરતાં બે મનનું મિલન જ સર્વોપરી છે.