ધોરણ 10 | విષય: Gujarati
‘હું એવો ગુજરાતી’ કાવ્યમાં કવિએ ગુજરાતની ભૌગોલિક, સાંસ્કૃતિક અને આધ્યાત્મિક વિરાસતનું વર્ણન કરીને ગુજરાતી હોવાનું ગૌરવ પ્રગટ કર્યું છે, જેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
કુદરતી સૌંદર્ય: ગુજરાતના અંગે-અંગમાં નર્મદા વહે છે, શ્વાસમાં મહીસાગર છે, શરીર અરવલ્લી પર્વત જેવું મજબૂત છે અને પ્રાણમાં રત્નાકર (સમુદ્ર) ધબકે છે. અહીં ગિરનારના ગોખ અને શત્રુંજયના શિખરો આવેલા છે.
સાંસ્કૃતિક વિરાસત: નવરાત્રિનો ગર્ભદીપ, મોઢેરાનું સૂર્યમંદિર, દ્વારકાનો કૃષ્ણભક્તિનો સુધારસ અને સિંહોની સાવજ ત્રાડ એ ગુજરાતની ઓળખ છે. કવિતામાં દુહા-છંદની રમઝટ, નરસિંહના પ્રભાતિયાં, મીરાંની કરતાલ, વિજાણંદનું જંતર અને આખ્યાનોનો વૈભવ છે.
મહાન પુરુષો: આ ભૂમિ પર મહાત્મા ગાંધીનું મૌન-સત્યનું આયુધ અને સરદાર પટેલની લોખંડી હાક પાક્યા છે. આ સંતોની અને શૂરવીરોની તલવારની ધરતી છે.
આ બધી જ વિશેષતાઓ ધરાવતા હોવા છતાં, ગુજરાતીઓ પ્રાદેશિક અભિમાન રાખવાને બદલે પોતાને ‘ભારતમાતાના અંશ’ ગણીને સદા વિશ્વનાગરિક (મહાજાતિ) હોવાનું ગૌરવ અનુભવે છે.
સમજૂતી: આ પંક્તિઓ દ્વારા કવિ વિનોદ જોશી પોતાની ધરતી પ્રત્યેની વફાદારી અને રાષ્ટ્રભક્તિ વણી લે છે.
‘હું મારી માટીનો જાયો’ એટલે કે હું આ ગુજરાતની પવિત્ર ભૂમિ (માટી) નો પુત્ર (જાયો) છું અને મને અહીં ‘ગુર્જર અવતાર’ એટલે કે ગુજરાતી તરીકે જન્મવાનું સદભાગ્ય મળ્યું છે. તેનું મને પરમ ગૌરવ છે.
પરંતુ, કવિ માત્ર ગુજરાત પૂરતા સીમિત રહેવા નથી માગતા. તેઓ આગળ કહે છે કે હું ભલે ગુજરાતી છું, પણ મારા મસ્તક પર સમગ્ર ‘ભારતમાતાના આશીર્વાદ’ નો અવિરત વિસ્તાર છે. એટલે કે, હું પહેલા ભારતમાતાનો પુત્ર છું અને પછી ગુજરાતી છું. ગુજરાત એ ભારત દેશનો જ એક અભિન્ન ભાગ છે. આમ, આ પંક્તિમાં પ્રાદેશિક ગૌરવની સાથે સાથે રાષ્ટ્રીય એકતા અને દેશપ્રેમની સુંદર ભાવના વ્યક્ત થઈ છે.