ધોરણ 10 | విષય: Sanskrit
| पद | शब्द | लिङ्ग | विभक्ति - वचन |
|---|---|---|---|
| उदाहरणम् : विपत्तौ | विपत्ति | इकारान्त स्त्रीलिङ्ग | सप्तमी - एकवचन |
| (1) पूजाम् | पूजा | आकारान्त स्त्रीलिङ्ग | द्वितीया - एकवचन |
| (2) वृत्तिः | वृत्ति | इकारान्त स्त्रीलिङ्ग | प्रथमा - एकवचन |
| (3) जले | जल | अकारान्त नपुंसक्लिङ्ग | सप्तमी - एकवचन |
| (4) त्वम् | युष्मद् | सर्वनाम (त्रिषु लिङ्गेषु समान) | प्रथમા - એકવચન |
| (5) व्रतम् | व्रत | अकारान्त नपुंसक्लिङ्ग | द्वितीया / प्रथमा - एकवचन |
(1) अहं ध्यानयोगं न जानामि । (ધ્યાનયોગમ્ ની જગ્યાએ પ્રશ્નપદ)
प्रश्नवाक्यम्: अहं किम् न जानामि ?
(2) मम वृत्तिः नास्ति । (વૃત્તિઃ ની જગ્યાએ પ્રશ્નપદ)
प्रश्नवाक्यम्: मम का नास्ति ?
(3) अरण्ये सदा मां प्रपाहि । (અરણ્યે ની જગ્યાએ પ્રશ્નપદ)
प्रश्नवाक्यम्: कुत्र सदा मां प्रपाहि ?
(1) अनाथः : નઞ્ તત્પુરુષ સમાસ (ન નાથઃ યસ્ય સઃ - બહુવ્રીહિ પણ થાય, પરંતુ મુખ્યત્વે નઞ્ તત્પુરુષ).
(2) शत्रुमध्ये : ષષ્ઠી તત્પુરુષ સમાસ (શત્રૂણાં મધ્યે).
(3) जाड्यवक्त्रः : બહુવ્રીહિ સમાસ (જાડ્યં વક્ત્રે યસ્ય સઃ - જેના મુખ પર જડતા છે તે).
(4) ध्यानयोगम् : ષષ્ઠી તત્પુરુષ સમાસ (ધ્યાનસ્ય યોગઃ, તમ્) અથવા મધ્યમપદલોપી સમાસ.
આ શ્લોકમાં ભક્ત પોતાને અત્યંત અસહાય ગણાવતા પોતાના માટે નીચેના વિશેષણો વાપરે છે:
અનાથ (જેનો કોઈ રક્ષક નથી),
દરિદ્ર (ગરીબ),
જરા-રોગયુક્ત (ઘડપણ અને રોગોથી ઘેરાયેલો),
મહાક્ષીણદીનઃ (અત્યંત નષ્ટ પામેલો અને કંગાળ),
જાડ્યવક્ત્રઃ (જેના મુખ પર જડતા/મૂર્ખતા છવાયેલી છે),
વિપત્તૌ પ્રવિષ્ટઃ (આફતોમાં ડૂબેલો) અને
પ્રનષ્ટઃ (સંપૂર્ણપણે નાશ પામેલો).
(1)
विवादे विषादे प्रमादे प्रवासे, जले चानले पर्वते शत्रुमध्ये । अरण्ये शरण्ये सदा मां प्रपाहि, गतिस्त्वं गतिस्त्वं त्वमेका भवानि ॥
(2)
अनाथो दरिद्रो जरारोगयुक्तो, महाक्षीणदीनः सदा जाड्यवक्त्रः । विपत्तौ प्रविष्टः प्रणष्टः सदाऽहं, गतिस्त्वं गतिस्त्वं त्वमेका भवानि ॥