ધોરણ 10 | విષય: Sanskrit
(1) मङ्गलपटहेन : મધ્યમપદલોપી અથવા કર્મધારય સમાસ (મંગલકારી પટહઃ)
(2) साधुसेवितः : તૃતીયા તત્પુરુષ સમાસ (સાધુબિહ સેવિતઃ)
(3) कृतबुद्धयः : બહુવ્રીહિ સમાસ (કૃતા બુદ્ધિઃ યૈઃ તે)
(4) कोपकलुषिता : તૃતીયા તત્પુરુષ સમાસ (કોપેન કલુષિતા)
(5) धर्मक्रोधयोः : ઇતરેતર દ્વન્દ્વ સમાસ (ધર્મઃ ચ ક્રોધઃ ચ તયોઃ)
(6) विषपादपस्य : ષષ્ઠી તત્પુરુષ સમાસ (વિષસ્ય પાદપઃ, તસ્ય)
(1) साधुसेवितोऽयम् = साधुसेवितः + अयम्
(2) चक्षुरीक्षते = चक्षुः + ईक्षते
(3) ततो भृकुटिः = ततः + भृकुटिः
(4) अन्ध एव = अन्धः + एव
(1) पितामहः सुधीरम् उवाच ।
प्रश्नवाक्यम्: कः सुधीरम् उवाच ?
(2) आरम्भे तपो गलति ।
प्रश्नवाक्यम्: कदा तपो गलति ?
(3) कुपितस्य मतिः कर्तव्यमकर्तव्यं न विમૃશતિ ।
प्रश्नवाक्यम्: कस्य मतिः कर्तव्यमकर्तव्यं न विमृशति ?
(4) कुपिता बुद्धिः आत्मदोषं न पश्यति ।
प्रश्नवाक्यम्: कीदृशी बुद्धिः आत्मदोषं न पश्यति ?
ક્રોધ કરવાથી માણસના શરીરમાં નીચે મુજબની તીવ્ર પ્રતિક્રિયાઓ થાય છે:
ક્રોધથી પ્રભાવિત માણસની બુદ્ધિ સૌથી પહેલા અંધકારમય બની જાય છે (સાચું-ખોટું પારખી શકતી નથી).
ત્યારબાદ તેના ચહેરા પર ભ્રુકુટી (ભમરો) વાંકી થઈ જાય છે.
શરૂઆતમાં ઇન્દ્રિયોમાં આસક્તિ કે રાગ હુમલો કરે છે અને છેલ્લે તેની આંખો લાલચોળ (ક્રોધાંધ) બની જાય છે.
ક્રોધની શરૂઆતમાં વર્ષોનું તપ ઓગળી જાય છે અને ત્યાર પછી શરીર પર પરસેવો વળવા લાગે છે.
અપયશ પહેલા ચારેય તરફ ફેલાય છે અને ત્યારબાદ ક્રોધના કારણે હોઠ ધ્રૂજવા લાગે છે.
| ક | ખ | પૂર્ણં વાક્યમ્ |
|---|---|---|
| (1) আরમ્ભે તપો ગલતિ | પશ્ચાત્ સ્વેદસલિલમ્ । | આરમ્ભે તપો ગલતિ પશ્ચાત્ સ્વેદસલિલમ્ । |
| (2) આદૌ ઇન્દ્રિયાણિ રાગઃ સમાસ્કન્દતિ | ચરમં ચક્ષુઃ । | આદૌ ઇન્દ્રિયાણિ રાગઃ સમાસ્કન્દતિ ચરમં ચક્ષુઃ । |
| (3) પ્રથમમ્ અન્ધકારીભવતિ વિદ્યા | તતો ભૃકુટિઃ । | પ્રથમમ્ અન્ધકારીભવતિ વિદ્યા તતો ભૃકુટિઃ । |
| (4) પૂર્વમ્ અયશઃ સ્ફુરતિ | અનન્તરમ્ અધરઃ । | પૂર્વમ્ અયશઃ સ્ફુરતિ અનન્તરમ્ અધરઃ । |