ધોરણ 10 | విષય: Science
સૂત્ર: f=P1
(i) લઘுદૃષ્ટિના નિવારણ માટે:
પાવર (P) = −5.5 D
કેન્દ્રલંબાઈ (f) = −5.51=−5510=−0.1818 m=−18.2 cm
(ii) ગુરુદૃષ્ટિના નિવારણ માટે:
પાવર (P) = +1.5 D
કેન્દ્રલંબાઈ (f) = +1.51=1510=+0.666 m=+66.7 cm
લેન્સનો પ્રકાર: અંતર્ગોળ લેન્સ (કારણ કે ખામી લઘુદૃષ્ટિની છે).
ગણતરી: લઘુદૃષ્ટિની ખામીના નિવારણ માટે લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ (f) એ આંખના ખામીયુક્ત દૂરબિંદુ જેટલી જ (ઋણ ચિહ્ન સાથે) લેવામાં આવે છે.
f=−80 cm=−0.8 m
પાવર (P) = f1=−0.81=8−10=−1.25 D
કિરણાકૃતિ: આ પ્રશ્ન માટે તમારે પાઠ્યપુસ્તકની આકૃતિ 10.3 (c) દોરવી, જેમાં બહિર્ગોળ લેન્સ વડે પ્રકાશના કિરણોને નેત્રપટલ પર કેન્દ્રિત થતા દર્શાવ્યા છે.
ગણતરી:
વસ્તુઅંતર ($u$) = $-25 \text{ cm} = -0.25 \text{ m}$ (સામાન્ય નજીકબિંદુ)
પ્રતિબિંબઅંતર ($v$) = $-1 \text{ m} = -100 \text{ cm}$ (ખામીયુક્ત નજીકબિંદુ)
લેન્સના સૂત્ર મુજબ: $\frac{1}{f} = \frac{1}{v} - \frac{1}{u}$
$\frac{1}{f} = \frac{1}{-1} - \frac{1}{-0.25} = -1 + 4 = +3$
પાવર ($P$) = $\frac{1}{f} = \mathbf{+3.0 \text{ D}}$
ઉત્તર: ખામી નિવારવા માટે $+3.0 \text{ D}$ પાવરનો બહિર્ગોળ લેન્સ જોઈશે.
સિલિયરી સ્નાયુઓ આંખના લેન્સને જાડો કરીને તેની કેન્દ્રલંબાઈ ઘટાડે છે, પરંતુ લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ ઘટાડવાની એક લઘુતમ સીમા હોય છે. જ્યારે વસ્તુને 25 cm થી વધુ નજીક લાવવામાં આવે, ત્યારે સિલિયરી સ્નાયુઓ લેન્સને વધારે જાડો કરી શકતા નથી. પરિણામે, વસ્તુમાંથી આવતા કિરણો નેત્રપટલ પર કેન્દ્રિત થવાને બદલે તેની પાછળ કેન્દ્રિત થાય છે અને વસ્તુ ઝાંખી દેખાય છે તથા આંખ પર તાણ અનુભવાય છે.