chapter 13

જો એક પોષકસ્તરના બધા સભ્યોને દૂર કરી દેવામાં આવે, તો:

1. 
   

   તે સ્તર પર આધારિત આગળના પોષકસ્તરના સજીવો ખોરાકના અભાવે ભૂખમરાથી મૃત્યુ પામશે અથવા નાશ પામશે.

   
   


2. 
   

   તે સ્તરના અગાઉના પોષકસ્તરના સજીવોની સંખ્યામાં અતિશય વધારો થશે, કારણ કે તેમને ખાનારા સજીવો રહેશે નહીં.

   
   


3. 
   

   પરિણામે, આહારશૃંખલા તૂટી જશે અને આખું નિવસનતંત્ર અસંતુલિત થઈ જશે.

   
   

• 
  

  હા, અસર અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો ઉત્પાદકો (લીલી વનસ્પતિ)ને દૂર કરીએ તો આખું નિવસનતંત્ર નાશ પામશે. પરંતુ જો ઉચ્ચ માંસાહારીઓને દૂર કરીએ તો નીચલા સ્તરના પ્રાણીઓ અતિશય વધી જશે.

  
  


• 
  

  ના, નિવસનતંત્રને અસર પહોંચાડ્યા વગર કોઈ પણ પોષકસ્તરના સજીવોને દૂર કરવા સંભવ નથી, કારણ કે દરેક સજીવ આહારજાળમાં એકબીજા પર નિર્ભર છે.

  
  

• 
  

  વ્યાખ્યા: આહારશૃંખલાના વિવિધ પોષકસ્તરોમાંથી પસાર થતી વખતે અવિઘટનીય ઝેરી રસાયણો (જેમ કે જંતુનાશકો/DDT) ની સાંદ્રતામાં ઉત્તરોત્તર થતા વધારાને જૈવિક વિશાલન કહે છે.

  
  


• 
  

  અસર: હા, નિવસનતંત્રના વિવિધ સ્તરો પર તેની અસર અલગ-અલગ હોય છે. આહારશૃંખલામાં જે સજીવ સૌથી ઉચ્ચ સ્થાન (ટોચ પર) હોય છે (જેમ કે મનુષ્ય), તેના શરીરમાં આ રસાયણો સૌથી વધુ માત્રામાં ભેગા થાય છે.

  
  

1. 
   

   પ્લાસ્ટિક અને અન્ય અવિઘટનીય કચરો જમીનમાં દાટાવાથી જમીનની પાણી સોંસરું ઉતરવાની ક્ષમતા ઘટે છે.

   
   


2. 
   

   ગટર વ્યવસ્થામાં પ્લાસ્ટિક ભરાઈ જવાથી ગટરો ઉભરાય છે.

   
   


3. 
   

   રખડતા પ્રાણીઓ પ્લાસ્ટિક ખાઈ જવાથી તેમના મૃત્યુ થાય છે.

   
   


4. 
   

   કૃત્રિમ જંતુનાશકો જળપ્રદૂષણ અને જમીન પ્રદૂષણ ફેલાવે છે.

   
   


5. 
   

   આ કચરો બાળવાથી વાતાવરણમાં વિષારી વાયુઓ ભળે છે.

   
   

ના, તેની પણ પર્યાવરણ પર અસર થશે. જો બધો જ કચરો જૈવવિઘટનીય હોય પરંતુ તેનું યોગ્ય રીતે વ્યવસ્થાપન ન થાય, તો:

1. 
   

   સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા કચરાનું વિઘટન મર્યાદિત દરે થાય છે, જેથી કચરાના મોટા ઢગલા ભેગા થઈ જશે.

   
   


2. 
   

   વિઘટન દરમિયાન દુર્ગંધ અને હાનિકારક વાયુઓ ઉત્પન્ન થશે.

   
   


3. 
   

   માખી, મચ્છર અને રોગચાળો ફેલાવતા જીવાણુઓનો ઉપદ્રવ વધશે. (પરંતુ આ અસર ક્ષણિક હશે, જૈવઅવિઘટનીય કચરા જેટલી કાયમી અને ઘાતક નહીં હોય.)

   
   

• 
  

  ચિંતાનું કારણ: ઓઝોનસ્તર વિઘટન પામવાથી સૂર્યના હાનિકારક પારજાંબલી (UV) વિકિરણો સીધા પૃથ્વી પર આવે છે. જેનાથી ત્વચાનું કેન્સર, મોતીયો, રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં ઘટાડો અને પાક ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થાય છે.

  
  


• 
  

  લીધેલાં પગલાં:

  
  
  
  
  
  1. 
     

     1987 માં UNEP (United Nations Environment Programme) દ્વારા સર્વાનુમતે કરાર કરવામાં આવ્યો કે CFC (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન) નું ઉત્પાદન 1986 ના સ્તર પર જ સીમિત રાખવું.

     
     
  
  
  2. 
     

     હાલમાં વિશ્વની તમામ કંપનીઓ માટે CFC-મુક્ત (CFC-free) રેફ્રિજરેટર અને એર-કન્ડિશનર બનાવવાનું ફરજિયાત કરવામાં આવ્યું છે.