ધોરણ 10 | విષય: SocialScience
અકસ્માત સામે રક્ષણ: માર્ગ-અકસ્માત વખતે મોટરકાર-ચાલક અને મુસાફરોને ગંભીર કે જીવલેણ ઈજાઓથી બચાવવા માટે સીટ-બેલ્ટ સૌથી અસરકારક ઉપાય છે.
અથડામણથી બચાવ: જો ચાલકે કે મુસાફરે સીટ-બેલ્ટ ન પહેર્યો હોય અને અકસ્માત થાય, તો કારના અંદરના ભાગો જેવાં કે સ્ટિયરિંગ વ્હિલ, ડેશબોર્ડ કે વિન્ડસ્ક્રીન (આગળનો કાચ) સાથે શરીર સખત રીતે અથડાય છે.
ઈજાઓનું નિવારણ: આવી અથડામણથી શરીરના બાહ્ય તેમજ આંતરિક અંગોને ગંભીર ઈજાઓ થાય છે, જે તાત્કાલિક મૃત્યુનું કારણ બની શકે છે. સીટ-બેલ્ટ પહેરેલો હોય તો વ્યક્તિ પોતાની જગ્યા પર જકડાઈ રહે છે અને આવી જીવલેણ ઈજાઓથી બચી શકાય છે.
કાયદાકીય જોગવાઈ: મોટર વિહિકલ ઍક્ટની કલમ-194 (બી) મુજબ સીટ-બેલ્ટ પહેર્યા વગર મોટરકાર ચલાવવા કે તેમાં મુસાફરી કરવા માટે દંડ થઈ શકે છે.
મોટરવાહન ચલાવવા માટે વાહનના પ્રકાર (Class of vehicle) મુજબ ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ મેળવવાની વયમર્યાદા સંબંધિત જોગવાઈઓ નીચે મુજબ છે:
16 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમર: 50 CC સુધીની એન્જિન-ક્ષમતા ધરાવતું ગિયર વિનાનું દ્વિચક્રી વાહન (MCWoG) ચલાવવાનું લાઇસન્સ મળી શકે છે. પરંતુ, 18 વર્ષથી ઓછી વયના સગીર માટે વાલીની લેખિત સંમતિ ફરજિયાત છે.
18 વર્ષ પૂર્ણ થયા હોય: ભારે ટ્રાન્સપોર્ટ વાહનો સિવાયના તમામ પ્રકારના મોટરવાહનો (જેમ કે ગિયરવાળી મોટરસાઇકલ, કાર વગેરે) ચલાવવાનું લાઇસન્સ મળી શકે છે.
20 વર્ષ પૂર્ણ થયા હોય: 1 વર્ષ કરતાં વધુ સમયથી હળવાં મોટરવાહન (LMV) ચલાવવાનું લાઇસન્સ ધરાવતી વ્યક્તિને 20 વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ થયા બાદ ભારે ટ્રાન્સપોર્ટ વાહનો ચલાવવાનું લાઇસન્સ મળી શકે છે.
મોટરવાહન ચલાવવા માટે વાહનના પ્રકાર (Class of vehicle) મુજબ ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ મેળવવાની વયમર્યાદા સંબંધિત જોગવાઈઓ નીચે મુજબ છે:
16 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમર: 50 CC સુધીની એન્જિન-ક્ષમતા ધરાવતું ગિયર વિનાનું દ્વિચક્રી વાહન (MCWoG) ચલાવવાનું લાઇસન્સ મળી શકે છે. પરંતુ, 18 વર્ષથી ઓછી વયના સગીર માટે વાલીની લેખિત સંમતિ ફરજિયાત છે.
18 વર્ષ પૂર્ણ થયા હોય: ભારે ટ્રાન્સપોર્ટ વાહનો સિવાયના તમામ પ્રકારના મોટરવાહનો (જેમ કે ગિયરવાળી મોટરસાઇકલ, કાર વગેરે) ચલાવવાનું લાઇસન્સ મળી શકે છે.
20 વર્ષ પૂર્ણ થયા હોય: 1 વર્ષ કરતાં વધુ સમયથી હળવાં મોટરવાહન (LMV) ચલાવવાનું લાઇસન્સ ધરાવતી વ્યક્તિને 20 વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ થયા બાદ ભારે ટ્રાન્સપોર્ટ વાહનો ચલાવવાનું લાઇસન્સ મળી શકે છે.
મોટરવાહન ચલાવવા માટે વાહનના પ્રકાર (Class of vehicle) મુજબ ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ મેળવવાની વયમર્યાદા સંબંધિત જોગવાઈઓ નીચે મુજબ છે:
16 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમર: 50 CC સુધીની એન્જિન-ક્ષમતા ધરાવતું ગિયર વિનાનું દ્વિચક્રી વાહન (MCWoG) ચલાવવાનું લાઇસન્સ મળી શકે છે. પરંતુ, 18 વર્ષથી ઓછી વયના સગીર માટે વાલીની લેખિત સંમતિ ફરજિયાત છે.
18 વર્ષ પૂર્ણ થયા હોય: ભારે ટ્રાન્સપોર્ટ વાહનો સિવાયના તમામ પ્રકારના મોટરવાહનો (જેમ કે ગિયરવાળી મોટરસાઇકલ, કાર વગેરે) ચલાવવાનું લાઇસન્સ મળી શકે છે.
20 વર્ષ પૂર્ણ થયા હોય: 1 વર્ષ કરતાં વધુ સમયથી હળવાં મોટરવાહન (LMV) ચલાવવાનું લાઇસન્સ ધરાવતી વ્યક્તિને 20 વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ થયા બાદ ભારે ટ્રાન્સપોર્ટ વાહનો ચલાવવાનું લાઇસન્સ મળી શકે છે.
માર્ગ-સલામતી માટે વાહનચાલકે નીચે મુજબની મુખ્ય ફરજો બજાવવી જોઈએ:
શારીરિક અને માનસિક રીતે સ્વસ્થ હોય ત્યારે જ વાહન ચલાવવું.
વાહન ચલાવતી વખતે રાહદારીઓ, બાળકો, વૃદ્ધો અને દિવ્યાંગોની ખાસ કાળજી રાખવી.
કોઈપણ પ્રકારનો નશો કરીને કે મોબાઈલ જેવા સાધનોથી ધ્યાન ભંગ થાય તે રીતે વાહન ન ચલાવવું.
ચાલકે પોતે અને મુસાફરોએ સીટ-બેલ્ટ પહેરવો તથા મોટરસાઇકલ ચાલક અને પાછળ બેસનારે હેલ્મેટ પહેરવું.
વાહન ચાલુ કરતાં પહેલાં ટાયરમાં હવાનું દબાણ, બ્રેક અને સાઇડ/રીઅર મિરર યોગ્ય રીતે ગોઠવેલા છે તેની ચકાસણી કરવી.
માર્ગ પર અન્યોને અડચણ થાય કે ટ્રાફિક અવરોધાય તે રીતે વાહન થોભાવવું નહિ.
શાંત જાહેર કરાયેલા વિસ્તારોમાં બિનજરૂરી કે લગાતાર હોર્ન વગાડવું નહિ.
વાહન જ્યારે ચોકડી (ચાર રસ્તા), જંક્શન કે ગોળાઈ પર પહોંચે ત્યારે વાહનની ગતિ ફરજિયાતપણે ધીમી કરી દેવી.
ચોકડી કે ગોળાઈ પર જમણી બાજુથી આવતાં વાહનોને અગ્રતા (પ્રાયોરિટી) આપવી.
ગોળાઈમાં લેન બદલતી વખતે કે ગોળાઈમાંથી બહાર નીકળતી વખતે જરૂરી સાઇડ સિગ્નલ બતાવવા.
વાહન એવી રીતે ઊભું રાખવું જેથી અન્ય વાહનો કે રાહદારીઓને અગવડ કે અસુવિધા ન થાય.
માર્ગ પરના ટ્રાફિકને તથા અન્ય માર્ગ ઉપયોગકર્તાઓને અડચણરૂપ થાય કે ટ્રાફિકના સરળ પ્રવાહને અવરોધે તે રીતે ક્યારેય વાહન થોભાવવું નહિ.
વાહનમાંથી ઊતરતી વખતે દરવાજો ખોલતા સમયે પાછળથી આવતાં વાહન સાથે અકસ્માત ન થાય તેની તકેદારી રાખવી.