Gyani Student | GSEB Home Learning

સાચો જવાબ: આમનોંધનાં મુખ્ય લક્ષણો

મૂળભૂત ચોપડો: આ હિસાબી પદ્ધતિનો પ્રથમ અને પાયાનો ચોપડો છે.

તારીખનો ક્રમ: વ્યવહારો હંમેશાં બનતી તારીખના ક્રમમાં નોંધાય છે.

ઉધાર અને જમા: દરેક વ્યવહારની અસર કયું ખાતું ઉધારવું અને કયું ખાતું જમા કરવું તે નક્કી કરીને લખાય છે.

બાબતજી (સબૂત): દરેક આમનોંધના અંતે વ્યવહારની ટૂંકી સમજૂતી અથવા સ્પષ્ટતા લખવામાં આવે છે.

દ્વિ-નોંધી પદ્ધતિ: આ નોંધ નામાની દ્વિ-નોંધી પદ્ધતિના નિયમો પર આધારિત છે

સાચો જવાબ: મુખ્ય તફાવત

તફાવતનો મુદ્દો	વેપારી વટાવ (Trade Discount)	રોકડ વટાવ (Cash Discount)
અર્થ	ઉત્પાદક કે જથ્થાબંધ વેપારી છાપેલી કિંમત પર જે વટાવ આપે તેને વેપારી વટાવ કહે છે.	ગ્રાહક ઝડપથી અથવા નિયત સમયમાં નાણાં ચૂકવે તે માટે અપાતા વટાવને રોકડ વટાવ કહે છે.
હેતુ	માલનું વેચાણ વધારવાનો હેતુ હોય છે.	નાણાંની વસૂલાત ઝડપથી કરવાનો હેતુ હોય છે.
ગણતરી	માલની કુલ સૂચિ કિંમત (છાપેલી કિંમત) પર ગણાય છે.	વેપારી વટાવ બાદ કર્યા પછીની ચોખ્ખી રકમ પર ગણાય છે.
ચોપડે નોંધ	આ વટાવની ચોપડે કોઈ નોંધ થતી નથી.	આ વટાવની ચોપડે નોંધ કરવી ફરજિયાત છે.
ક્યારે અપાય?	માલ ખરીદતી વખતે (રોકડેથી કે શાખ પર) તરત જ આપવામાં આવે છે.	નાણાંની ચૂકવણી રોકડેથી કે ચેકથી થાય ત્યારે જ આપવામાં આવે છે.

સાચો જવાબ:

આમનોંધને નામાનો પ્રથમ (મૂળ) ચોપડો કહેવામાં આવે છે, કારણ કે ધંધાના આર્થિક વ્યવહારોની સૌથી પહેલી નોંધ આ ચોપડામાં થાય છે.

તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

પ્રથમ નોંધ: વ્યવહાર થતાં જ તેને સૌપ્રથમ આમનોંધમાં લખાય છે.

મૂળ આધાર: અન્ય ચોપડા (જેમ કે ખાતાવહી) આના આધારે જ તૈયાર થાય છે.

બેવડી અસર: દરેક વ્યવહારની ઉધાર અને જમા અસર અહીં નક્કી થાય છે.

સંપૂર્ણ વિગત: વ્યવહારની તારીખ, રકમ અને ટૂંકી વિગત (બાબત જે) એકસાથે જોવા મળે છે.

સાચો જવાબ:

નામા પદ્ધતિમાં આમનોંધ (Journal) એ મુખ્ય અને પ્રથમ ચોપડો છે. તેમાં ધંધાના આર્થિક વ્યવહારોની સૌથી પહેલી નોંધ થાય છે.

આમનોંધનું મહત્ત્વ નીચે મુજબના મુદ્દાઓ દ્વારા સમજી શકાય છે:

📑 ૧. તમામ હિસાબી વ્યવહારોની નોંધ

ધંધાના નાના-મોટા તમામ વ્યવહારો ક્રમબદ્ધ નોંધાય છે.

કોઈ પણ વ્યવહાર ભૂલથી રહી જવાની શક્યતા નહિવત બને છે.

⏳ ૨. ક્રમબદ્ધ અને તારીખવાર માહિતી

વ્યવહારો જે દિવસે થાય તે જ ક્રમમાં તારીખવાર લખાય છે.

ભવિષ્યમાં કોઈ પણ તારીખનો વ્યવહાર સરળતાથી શોધી શકાય છે.

⚖️ ૩. દ્વિ-અસરની સમજ

ઉધાર અને જમા બંને અસરો એકસાથે દર્શાવાય છે.

તેનાથી નામાના દ્વિ-અસરના સિદ્ધાંતનું પાલન સરળ બને છે.

📝 ૪. બાબત જે (બા.જે.) દ્વારા સ્પષ્ટતા

દરેક આમનોંધની નીચે વ્યવહારની ટૂંકી વિગત (બાબત જે) લખાય છે.

ભવિષ્યમાં લાંબા સમય પછી પણ વ્યવહાર કેમ થયો હતો તેની પૂરી માહિતી મળે છે.

🗂️ ૫. ખતવણીમાં સરળતા

આમનોંધમાં ઉધાર અને જમા ખાતા નક્કી કરેલા હોય છે.

તેના આધારે ખાતાવહીમાં ખતવણી કરતી વખતે કોઈ મુશ્કેલી પડતી નથી.

🔍 ૬. ભૂલ શોધવામાં સરળતા અને કાનૂની પુરાવો

હિસાબોમાં કોઈ ભૂલ થાય તો આમનોંધની મદદથી તે ઝડપથી પકડી શકાય છે.

અદાલતમાં હિસાબી બાબતો અંગે વિવાદ થાય ત્યારે આમનોંધને મુખ્ય કાનૂની પુરાવા તરીકે સ્વીકારવામાં આવે છે.

સાચો જવાબ:

૫. પ્રાંજલના ચોપડે આમનોંધ (ઉદાહરણ ઉકેલ)૧. રોકડ ખાતે ઉધાર ₹ 10,000 | તે મૂડી ખાતે ₹ 10,000 (રોકડ લાવી ધંધો શરૂ કર્યો)૨. ખરીદ ખાતે ઉધાર ₹ 5,000 | તે રોકડ ખાતે ₹ 5,000 (રોકડેથી માલ ખરીદ્યો)૩. ખરીદ ખાતે ઉધાર ₹ 8,000 | તે રાજન ખાતે ₹ 8,000 (રાજન પાસેથી શાખ પર માલ ખરીદ્યો)૪. ધર્માદા ખર્ચ ખાતે ઉધાર ₹ 2,000 | તે ખરીદ ખાતે ₹ 2,000 (ધર્માદામાં માલ આપ્યો)૫. શિવાનીને માલ મોકલવાનો ઓર્ડર આપ્યો — આ બિનઆર્થિક વ્યવહાર છે, તેથી નામાના ચોપડે નોંધ થશે નહીં.૬. ખરીદ ખાતે ઉધાર ₹ 3,000 | તે શિવાની ખાતે ₹ 3,000 (શિવાનીએ ઓર્ડર મુજબ માલ મોકલી આપ્યો)૭. ઉપાડ ખાતે ઉધાર ₹ 2,500 | તે રોકડ ખાતે ₹ 2,500 (જીવન વીમા પ્રીમિયમના ભર્યા)

તમે પ્રાંજલના ચોપડે જે આમનોંધ (Journal Entries) લખી છે તે સંપૂર્ણ સાચી અને નિયમોનુસાર છે. તમે દરેક વ્યવહારની ઉધાર-જમાની અસર અને તેની બાબત (નરેશન) ખૂબ જ સારી રીતે દર્શાવી છે.

નામાના નિયમો મુજબ તમારી આમનોંધનું વિશ્લેષણ નીચે મુજબ છે:

૧. ધંધો શરૂ કર્યો: રોકડ (માલ-મિલકત) આવે તો ઉધાર અને માલિક આપનાર (મૂડી) હોવાથી જમા — સાચું.

૨. રોકડેથી ખરીદી: માલ આવે તો ઉધાર અને રોકડ જાય તો જમા — સાચું.

૩. શાખ પર ખરીદી: માલ આવે તો ઉધાર અને રાજન આપનાર હોવાથી તેનું ખાતું જમા — સાચું.

૪. ધર્માદામાં માલ આપ્યો: ધર્માદો એ ધંધાનો ખર્ચ હોવાથી ઉધાર અને અન્ય રીતે માલ જાય છે તેથી ખરીદ ખાતે જમા — સાચું.

૫. ઓર્ડર આપ્યો: આ માત્ર ઓર્ડર છે, હજુ કોઈ લેવડ-દેવડ થઈ નથી. તેથી આ બિનઆર્થિક વ્યવહાર છે અને તેની નોંધ ન થાય — સાચું.

૬. શિવાનીએ માલ મોકલ્યો: હવે વ્યવહાર આર્થિક બન્યો. માલ આવે છે તેથી ખરીદ ખાતે ઉધાર અને શિવાની આપનાર હોવાથી જમા — સાચું.

૭. જીવન વીમા પ્રીમિયમ: જીવન વીમો એ માલિકનો અંગત ખર્ચ છે, તેથી ઉપાડ ખાતે ઉધાર અને રોકડ જાય તો જમા — સાચું.

આ આમનોંધને નામાના ચોપડાના અસલી પત્રક (Format) માં વ્યવસ્થિત રીતે નીચે મુજબ રજૂ કરી શકાય:

શ્રી પ્રાંજલના ચોપડે આમનોંધ

ક્રમ	વિગત	ઉધાર રકમ (₹)	જમા રકમ (₹)
૧	રોકડ ખાતે ઉધાર તે મૂડી ખાતે (બાબત: રોકડ લાવી ધંધો શરૂ કર્યો તેના.)	10,000	10,000
૨	ખરીદ ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે (બાબત: રોકડેથી માલ ખરીદ્યો તેના.)	5,000	5,000
૩	ખરીદ ખાતે ઉધાર તે રાજન ખાતે (બાબત: રાજન પાસેથી શાખ પર માલ ખરીદ્યો તેના.)	8,000	8,000
૪	ધર્માદા ખર્ચ ખાતે ઉધાર તે ખરીદ ખાતે (બાબત: ધર્માદામાં માલ આપ્યો તેના.)	2,000	2,000
૫	નોંધ: શિવાનીને માલ મોકલવાનો ઓર્ડર આપ્યો તે બિનઆર્થિક વ્યવહાર હોવાથી તેની નોંધ થશે નહીં.	—	—
૬	ખરીદ ખાતે ઉધાર તે શિવાની ખાતે (બાબત: શિવાનીએ ઓર્ડર મુજબ માલ મોકલી આપ્યો તેના.)	3,000	3,000
૭	ઉપાડ ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે (બાબત: જીવન વીમા પ્રીમિયમના ભર્યા તેના.)	2,500	2,500
	કુલ સરવાળો	30,500	30,500

સાચો જવાબ: શુભમની આમનોંધ (Journal of Shubham)

તારીખ (2014)	વિગત	ઉધાર રકમ (₹)	જમા રકમ (₹)
જાન્યુ. 1	માલસ્ટોક ખાતે ઉધાર રોકડ ખાતે ઉધાર ફર્નિચર ખાતે ઉધાર દેવાદારો ખાતે ઉધાર તે મૂડી ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ 10,000 નો માલસ્ટોક, ₹ 15,000 રોકડા, ₹ 5,000 નું ફર્નિચર અને ₹ 10,000 ના દેવાદારો લાવી ધંધો શરૂ કર્યો તેના.)	10,000 15,000 5,000 10,000	40,000
જાન્યુ. 12	રોકડ ખાતે ઉધાર તે મૂડી ખાતે જમા (બાબત જે: અંગત મોટરકાર ગમે તેટલામાં વેચી હોય, પરંતુ ધંધામાં લાવેલ રોકડા ₹ 50,000 ની નોંધ કરી તેના.)	50,000	50,000
જાન્યુ. 13	ઉપાડ ખાતે ઉધાર તે બેંક ખાતે જમા (બાબત જે: ઘરખર્ચ માટે બેંકમાંથી રોકડા ઉપાડ્યા તેના.)	1,000	1,000
જાન્યુ. 15	બેંક ખાતે ઉધાર તે મૂડી ખાતે જમા (બાબત જે: માલિકનું અંગત આવકવેરા રિફંડ ધંધાના બેંક ખાતામાં ભર્યું તેના.)	500	500
જાન્યુ. 20	ઉપાડ ખાતે ઉધાર તે ખરીદ ખાતે જમા તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: ધંધામાંથી અંગત વપરાશ માટે માલ અને રોકડા લઈ ગયા તેના.)	1,400	1,000 400
જાન્યુ. 21	ઉપાડ ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: પુત્રીની પ્રવાસ ફી ધંધામાંથી ચૂકવી તેના.)	1,500	1,500
જાન્યુ. 28	ઉપાડ ખાતે ઉધાર તે ગંગા ફર્નિચર માર્ટ ખાતે જમા (બાબત જે: ગંગા ફર્નિચર માર્ટમાંથી ઘર માટે ઉધાર ફર્નિચર ખરીદ્યું તેના.)	2,000	2,000
જાન્યુ. 31	ઉપાડ ખાતે ઉધાર તે બેંક ખાતે જમા (બાબત જે: જિંદગીનું વીમા પ્રીમિયમ ચેકથી ભર્યું તેના.)	500	500
	કુલ સરવાળો	96,900	96,900

મહત્વની સમજૂતી (Explanation):

જાન્યુ. 1: માલિક ધંધો શરૂ કરવા જે પણ અસ્કયામતો (Assets) લાવે તે બધી ઉધાર થાય અને તેટલી કુલ રકમ 'મૂડી ખાતે' જમા થાય. (\(10000 + 15000 + 5000 + 10000 = 40000\)).

જાન્યુ. 12: મોટરકાર ભલે ₹ 80,000 માં વેચી, પણ ધંધામાં માત્ર ₹ 50,000 લાવ્યા હોવાથી ધંધાના ચોપડે માત્ર ₹ 50,000 ની જ નોંધ થાય.

જાન્યુ. 15: આવકવેરો (Income Tax) એ માલિકનો અંગત ખર્ચ છે. તેનું રિફંડ ધંધાની બેંકમાં ભરીએ તો માલિક ધંધામાં વધારાની મૂડી લાવ્યો ગણાય.

જાન્યુ. 20: અંગત વપરાશ માટે લીધેલ માલ મૂળ કિંમતે (ખરીદ કિંમતે) ઘટે છે, તેથી 'ખરીદ ખાતે' જમા કરવામાં આવે છે.

જાન્યુ. 21, 28, 31: પુત્રીની પ્રવાસ ફી, ઘર માટે ખરીદેલું ફર્નિચર અને જિંદગીનું વીમા પ્રીમિયમ (Life Insurance) એ બધા જ માલિકના અંગત ખર્ચ હોવાથી 'ઉપાડ ખાતે' ઉધાર થાય. જાન્યુ. 28 માં ફર્નિચર શાખ (ઉધાર) પર ખરીદ્યું હોવાથી વેપારી (ગંગા ફર્નિચર માર્ટ) નું નામ જમા થશે.

સાચો જવાબ: પુષ્કરની આમનોંધ (Journal of Pushkar)

ગણતરીઓ (Working Notes):

ફેબ્રુઆરી 15: રામની લોન પર વ્યાજ = \(₹ 20,000 \times 12\% \times \frac{1}{12} = ₹ 200\).

પુષ્કરની આમનોંધ (Journal Entries of Pushkar)

તારીખ (2014)	વિગત (Particulars)	ઉધાર રકમ ₹ (Debit)	જમા રકમ ₹ (Credit)
ફેબ્રુઆરી 1	રોકડ ખાતે ઉધાર તે રામની 12%ની લોન ખાતે જમા (બાબત જે: ધંધામાં નાણાંની જરૂર હોવાથી રામ પાસેથી લોન લીધી તેના.)	20,000	20,000
ફેબ્રુઆરી 3	લક્ષ્મણને ધીરેલી લોન ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: લક્ષ્મણને 8% વ્યાજે નાણાં ઉછીના આપ્યા તેના.)	5,000	5,000
ફેબ્રુઆરી 8	રોકડ ખાતે ઉધાર તે ભરતને ધીરેલી લોન ખાતે જમા તે વ્યાજ ખાતે જમા (બાબત જે: ભરતને આપેલી લોન અને વ્યાજના રોકડા મળ્યા તેના.)	1,000	800 200
ફેબ્રુઆરી 10	સીતાની લોન ખાતે ઉધાર વ્યાજ ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: સીતાની લોન પરત કરી અને વ્યાજ ચૂકવ્યું તેના.)	5,000 400	5,400
ફેબ્રુઆરી 12	રોકડ ખાતે ઉધાર તે વ્યાજ ખાતે જમા (બાબત જે: કૌશલને ધીરેલી લોન પર વ્યાજ મળ્યું તેના.)	200	200
ફેબ્રુઆરી 15	લોનના વ્યાજ ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: રામની લોન પર એક માસનું વ્યાજ ચૂકવ્યું તેના.)	200	200
ફેબ્રુઆરી 18	લક્ષ્મણની લોન પર મળવાના બાકી વ્યાજ ખાતે ઉધાર તે વ્યાજ ખાતે જમા (બાબત જે: લક્ષ્મણની લોન પર વ્યાજના લેણાં થયા તેના.)	75	75
	કુલ સરવાળો (Total)	31,875	31,875

સાચો જવાબ: શ્રી ક્રિશ્રાની આમનોંધ

તારીખ (2014)	વિગત	ઉધાર રકમ (₹)	જમા રકમ (₹)
માર્ચ 1	બૅન્ક ખાતે ઉધાર તે રોકડા ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ 20,000 બૅન્કમાં ભરી ખાતું ખોલાવ્યું તેના.)	20,000	20,000
માર્ચ 5	બૅન્ક ખાતે ઉધાર તે શ્રી હરિ ખાતે જમા (બાબત જે: શ્રી હરિ પાસેથી મળેલો ચેક તરત જ બૅન્કમાં ભર્યો તેના.)	5,000	5,000
માર્ચ 6	બૅન્ક ખાતે ઉધાર તે રમણલાલ ખાતે જમા (બાબત જે: રમણલાલ પાસેથી ઉઘરાણી પેટે ચેક મળ્યો તેના.)	2,000	2,000
માર્ચ 10	બૅન્ક ખાતે ઉધાર રૂપાલી ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ 14,000નો માલ રૂપાલીને વેચ્યો, જેમાંથી અડધી રકમનો ચેક મળ્યો જે બૅન્કમાં ભર્યો તેના.)	7,000 7,000	14,000
માર્ચ 12	ખરીદ ખાતે ઉધાર તે બૅન્ક ખાતે જમા તે દીપકલા ખાતે જમા (બાબત જે: દીપકલામાંથી ₹ 10,000નો માલ ખરીદી, અડધી રકમ ચેકથી ચૂકવી તેના.)	10,000	5,000 5,000
માર્ચ 15	ઉપાડ ખાતે ઉધાર રોકડ ખાતે ઉધાર તે બૅન્ક ખાતે જમા (બાબત જે: બૅન્કમાંથી ચેકથી ઘરખર્ચ માટે ₹ 400 અને ઑફિસ ખર્ચ માટે ₹ 800 ઉપાડ્યા તેના.)	400 800	1,200
માર્ચ 18	ઉપાડ ખાતે ઉધાર આગના વીમા પ્રીમિયમ ખાતે ઉધાર તે બૅન્ક ખાતે જમા (બાબત જે: જીવન વીમા પ્રીમિયમ ₹ 300 તથા આગના વીમાનું પ્રીમિયમ ₹ 450 ચેકથી ચૂકવ્યું તેના.)	300 450	750
માર્ચ 20	નોંધ: બૅન્કે ₹ 25,000નો ઓવરડ્રાફ્ટ મંજૂર કર્યો છે, જે બિન-આર્થિક વ્યવહાર હોવાથી તેની ચોપડે કોઈ નોંધ થશે નહીં.	—	—
માર્ચ 25	(A) બૅન્ક ખાતે ઉધાર તે બૅન્ક વ્યાજ ખાતે જમા (બાબત જે: બૅન્કે વ્યાજના ₹ 250 જમા કર્યા તેના.) (B) બૅન્ક ચાર્જિસ ખાતે ઉધાર તે બૅન્ક ખાતે જમા (બાબત જે: બૅન્કે ચાર્જિસના ₹ 100 ઉધારેલ છે તેના.)	250 100	250 100
માર્ચ 31	ઉપાડ ખાતે ઉધાર તે બૅન્ક ખાતે જમા (બાબત જે: માલિકના પુત્રના વિદેશ પ્રવાસ માટે ધંધામાંથી ચેક આપ્યો તેના.)	5,000	5,000
	કુલ સરવાળો	58,300	58,300

સાચો જવાબ: આ રમેશના ચોપડે આમનોંધ (Journal Entries in the books of Ramesh) છે. નીચે દરેક વ્યવહારની ગણતરી અને આમનોંધ વિગતવાર દર્શાવેલ છે:

રમેશની આમનોંધ (Journal Entries of Ramesh)

તારીખ (2014)	વિગત	ઉધાર (₹)	જમા (₹)
એપ્રિલ 1	ખરીદ ખાતે ઉધાર રોકડ ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે જમા તે વેચાણ ખાતે જમા (બાબત: રોકડ ખરીદી અને રોકડ વેચાણ કર્યું તેના.)	15,000 14,000	15,000 14,000
એપ્રિલ 5	માલસ્ટોક ખાતે ઉધાર તે મૂડી ખાતે જમા (બાબત: અંગત માલસ્ટોક ધંધામાં લાવ્યા તેના.)	10,000	10,000
એપ્રિલ 7	ખરીદ ખાતે ઉધાર તે હર્ષ ખાતે જમા (બાબત: હર્ષ પાસેથી શાખ પર માલ ખરીદ્યો તેના.)	12,000	12,000
એપ્રિલ 10	હર્ષ ખાતે ઉધાર તે ખરીદ પરત ખાતે જમા (બાબત: હર્ષ પાસેથી ખરીદેલ માલમાંથી અડધો માલ ખામીવાળો હોવાથી પરત કર્યો તેના. - ₹12,000 ના અડધા ₹6,000)	6,000	6,000
એપ્રિલ 12	ખરીદ ખાતે ઉધાર તે બેંક ખાતે જમા તે રમીલા ખાતે જમા (બાબત: રમીલા પાસેથી માલ ખરીદ્યો અને અડધા નાણાં ચેકથી ચૂકવ્યા તેના.)	10,000	5,000 5,000
એપ્રિલ 15	મિતા ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે જમા (બાબત: મિતાને નફો ચડાવી વેપારી વટાવે માલ વેચ્યો તેના. - ગણતરી નીચે જુઓ)	11,700	11,700
એપ્રિલ 18	વેચાણ પરત ખાતે ઉધાર તે મિતા ખાતે જમા (બાબત: મિતાએ માલ પરત કર્યો તેના.)	1,000	1,000
એપ્રિલ 20	કલ્પના ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે જમા (બાબત: કલ્પનાને વેપારી વટાવે શાખ પર માલ વેચ્યો તેના. રોકડ વટાવ ગણાશે નહીં કારણ કે આ શાખનો વ્યવહાર છે.)	18,000	18,000
એપ્રિલ 22	વીમા કંપની ખાતે ઉધાર આગથી થયેલ નુકસાન ખાતે ઉધાર તે ખરીદ ખાતે (અથવા આગથી બળેલ માલ ખાતે) જમા (બાબત: આગમાં માલ બળી ગયો અને વીમા કંપનીએ દાવો મંજૂર કર્યો તેના.)	1,000 1,000	2,000
એપ્રિલ 25	રોકડ ખાતે ઉધાર વરસાદથી થયેલ નુકસાન ખાતે ઉધાર તે ખરીદ ખાતે (અથવા વરસાદથી પળેલ માલ ખાતે) જમા (બાબત: વરસાદમાં પલળેલો માલ વેચતા રોકડા ઉપજ્યા તેના.)	200 300	500
એપ્રિલ 27	કોઈ નોંધ થશે નહીં (બાબત: મફત નમૂના તરીકે માલ મળ્યો હોવાથી આ બિન-આર્થિક વ્યવહાર છે.)	—	—
એપ્રિલ 29	રોકડ ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે જમા (બાબત: મફત મળેલ નમૂનાનો માલ વેચ્યો તેના. આ માલની મૂળ કિંમત શૂન્ય હતી પરંતુ વેચતા રોકડ મળી છે.)	400	400
એપ્રિલ 30	મોબાઈલ ખાતે ઉધાર તે ખરીદ ખાતે (અથવા માલ ખાતે) જમા (બાબત: માલના બદલામાં મોબાઈલ ખરીદ્યો તેના. આ વસ્તુ વિનિમયનો વ્યવહાર છે, જેમાં આપેલ માલની મૂળ કિંમત ધ્યાને લેવાય.)	1,000	1,000
	કુલ સરવાળો	91,600	91,600

મહત્વની ગણતરીઓ (Working Notes):

એપ્રિલ 15 (મિતાનો વ્યવહાર):
- રમીલા પાસેથી ખરીદેલ માલની કિંમત = ₹10,000
- - 30% નફો ચડાવતા (10,000 ના 30%) = ₹3,000
- નવી કિંમત = ₹13,000
- - 10% વેપારી વટાવ (13,000 ના 10%) = ₹1,300
- ચોખ્ખી વેચાણ કિંમત = ₹11,700

એપ્રિલ 20 (કલ્પનાનો વ્યવહાર):
- માલની કિંમત = ₹20,000
- - 10% વેપારી વટાવ = ₹2,000
- ચોખ્ખી કિંમત = ₹18,000
- નોંધ: વ્યવહાર શાખ પર હોવાથી 5% રોકડ વટાવ બાદ થશે નહીં.

એપ્રિલ 30 (મોબાઈલનો વ્યવહાર):
- જ્યારે ધંધામાંથી માલ આપીને કોઈ મિલકત ખરીદવામાં આવે, ત્યારે તે મિલકત આપેલા માલની મૂળ કિંમતે (₹1,000) જ ચોપડે નોંધાય છે.

સાચો જવાબ: શ્રી લક્ષ્મણ ચંડેરાના ચોપડે આમનોંધ

ક્રમ	વિગત	ઉધાર રકમ (₹)	જમા રકમ (₹)
(1)	યંત્ર ખાતે ઉધાર તે બેંક ખાતે જમા તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ 20,000 નું યંત્ર ચેકથી ખરીદ્યું અને ગોઠવણી ખર્ચના ₹ 500 રોકડા ચૂકવ્યા તેના.)	20,500	20,000 500
(2)	ફર્નિચર ખાતે ઉધાર તે કાવેરી ફર્નિચર માર્ટ ખાતે જમા તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: કાવેરી ફર્નિચર માર્ટમાંથી ઉધાર ફર્નિચર ખરીદ્યું અને લારીભાડાના ₹ 50 રોકડા ચૂકવ્યા તેના.)	3,050	3,000 50
(3)	મહાલક્ષ્મી મિલના શેર (અથવા રોકાણો) ખાતે ઉધાર તે બેંક ખાતે જમા (બાબત જે: મહાલક્ષ્મી મિલના 50 શેર, શેરદીઠ ₹ 100 લેખે અને 20 પૈસા દલાલી સહિત ખરીદી નાણાં ચેકથી ચૂકવ્યા તેના.)	5,010	5,010
(4)	ફર્નિચર ખાતે ઉધાર તે ખરીદ ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ 5,000 ના ફર્નિચરના બદલામાં ₹ 4,000 નો માલ આપ્યો તેના.)	4,000	4,000
(5)	રોકડ ખાતે ઉધાર યંત્ર વેચાણના નુકસાન ખાતે ઉધાર તે યંત્ર ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ 6,000 નું જૂનું યંત્ર ₹ 5,000 માં રોકડેથી વેચ્યું તેના.)	5,000 1,000	6,000
(6)	જમીન ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ 50,000 માં જમીન ખરીદી અને દસ્તાવેજ તથા કાનૂની ખર્ચના ₹ 2,000 રોકડા ચૂકવ્યા તેના.)	52,000	52,000
	કુલ સરવાળો	91,060	91,060

મહત્વની ગણતરીઓ અને નિયમોની સમજૂતી:

નિયમ: કોઈપણ મિલકત ખરીદતી વખતે તેને લાવવાનો, ગોઠવવાનો કે કાનૂની ખર્ચ તે મિલકતની કિંમતમાં ઉમેરીને મિલકત ખાતે જ ઉધાર થાય છે.

વ્યવહાર (1): યંત્રની કુલ કિંમત = ₹ 20,000 (ચેક) + ₹ 500 (રોકડ) = ₹ 20,500.

વ્યવહાર (2): કાવેરી ફર્નિચર માર્ટમાંથી ફર્નિચર ઉધાર ખરીદેલ હોવાથી વ્યક્તિનું નામ જમા થશે અને લારીભાડું રોકડેથી ચૂકવ્યું હોવાથી રોકડ ખાતે જમા થશે. ફર્નિચરની કુલ કિંમત = ₹ 3,000 + ₹ 50 = ₹ 3,050.

વ્યવહાર (3):
- શેર ખરીદીની કિંમત = 50 શેર \(\times \) ₹ 100 = ₹ 5,000
- દલાલી = 50 શેર \(\times \) ₹ 0.20 (20 પૈસા) = ₹ 10
- કુલ રોકાણની કિંમત = ₹ 5,000 + ₹ 10 = ₹ 5,010.

વ્યવહાર (4): આ આંતર-બદલાનો (બાર્ટર) વ્યવહાર છે. જ્યારે મિલકતના બદલામાં માલ આપવામાં આવે ત્યારે તે માલની પડતર/ચોપડે કિંમતે (અહીં ₹ 4,000) નોંધાય છે અને માલ જાય એટલે 'ખરીદ ખાતે' જમા થાય છે.

વ્યવહાર (5): ₹ 6,000 નું યંત્ર ₹ 5,000 માં વેચતા ₹ 1,000 નું નુકસાન થયું છે, જે ઉધાર થશે.

વ્યવહાર (6): જમીનની કુલ કિંમત = ₹ 50,000 + ₹ 2,000 (દસ્તાવેજ ખર્ચ) = ₹ 52,000.

સાચો જવાબ: શ્રી શશાંકના ચોપડે આમનોંધ (મે 2014)

તારીખ (મે 2014)	વિગત	ઉધાર રકમ (₹)	જમા રકમ (₹)
1	પરચૂરણ ખર્ચ ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: દુકાન ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે ચા-પાણી અને નાસ્તા ખર્ચના ચૂકવ્યા તેના.)	500	500
2	સ્ટેશનરી ખર્ચ ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: દુકાન માટે જરૂરી હિસાબી ચોપડા ખરીદ્યા તેના.)	400	400
3	મજૂરી ખાતે ઉધાર લારીભાડા ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: મજૂરી અને લારીભાડાના નાણાં રોકડા ચૂકવ્યા તેના.)	200 100	300
5	દુકાન ભાડા ખાતે ઉધાર ઉપાડ ખાતે ઉધાર (ઘરભાડું) તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: દુકાન ભાડાના અને ઘરભાડાના રોકડા ચૂકવ્યા તેના.)	500 300	800
10	રોકડ ખાતે ઉધાર તે કમિશન ખાતે જમા (બાબત જે: કમિશનના રોકડા મળ્યા તેના.)	400	400
12	બેંક ખાતે ઉધાર તે દલાલી ખાતે જમા (બાબત જે: દલાલીનો ચેક મળ્યો તેના.)	800	800
15	જાહેરાત ખર્ચ ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: જાહેરાતનું બિલ રોકડેથી ચૂકવ્યું તેના.)	300	300
20	બેંક ખાતે ઉધાર તે ડિવિડન્ડ ખાતે જમા (બાબત જે: ઇક્વિટી શેર ડિવિડન્ડ મળ્યું તેના.)	500	500
24	બેંક ખાતે ઉધાર તે ડિબેન્ચર વ્યાજ ખાતે જમા (બાબત જે: ડિબેન્ચરનું વ્યાજ ચેકથી મળ્યું તેના.)	1,000	1,000
25	ફર્નિચર ખાતે ઉધાર (અથવા ડેડસ્ટોક / મિલકત ખાતે) તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: દુકાન માટે સાઇનબોર્ડ બનાવડાવ્યું તેના.)	3,000	3,000
	કુલ સરવાળો	8,900	8,900

મહત્વની સમજૂતીઓ:

ઉપજ-ખર્ચનો નિયમ: ધંધાના ખર્ચ કે નુકસાન ખાતે ઉધાર કરો અને આવક કે ઉપજ ખાતે જમા કરો.

તારીખ 1: ઉદ્ઘાટનનો ખર્ચ ધંધાનો નિયમિત ખર્ચ ન હોવાથી તેને 'પરચૂરણ ખર્ચ ખાતે' ઉધારવામાં આવે છે.

તારીખ 5: ઘરભાડું એ માલિકનો અંગત ખર્ચ હોવાથી તેને 'ઉપાડ ખાતે' ઉધાર કરાય છે.

તારીખ 20 & 24: ડિવિડન્ડ અને ડિબેન્ચર વ્યાજ હંમેશા બેંક ખાતા દ્વારા જ વસૂલ કે જમા થતા હોવાથી 'બેંક ખાતે' ઉધાર થાય છે.

તારીખ 25: સાઇનબોર્ડ એ ધંધાની લાંબાગાળાની મિલકત (ફર્નિચર) હોવાથી તેને ખર્ચ તરીકે નહીં પરંતુ 'ફર્નિચર ખાતે' ઉધારવામાં આવે છે.

સાચો જવાબ: પરમેશ્વરની આમનોંધ (Journal Entries of Parmeshwar)

તારીખ (Date)	વિગત (Particulars)	ઉધાર રકમ ₹ (Debit)	જમા રકમ ₹ (Credit)
2014 જૂન 1	રોકડ ખાતે ઉધાર માલસ્ટોક ખાતે ઉધાર દેવાદારો ખાતે ઉધાર તે મૂડી ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ 50,000 રોકડા, ₹ 10,000 નો માલસ્ટોક અને ₹ 15,000 ના દેવાદારો લાવી ધંધો શરૂ કર્યો તેના.)	50,000 10,000 15,000	75,000
2	રોકડ ખાતે ઉધાર તે શ્રીમતી શારદાની 10% ની લોન ખાતે જમા (બાબત જે: શ્રીમતી શારદા પાસેથી 10% વ્યાજે લોન લીધી તેના.)	20,000	20,000
3	ખરીદ ખાતે ઉધાર તે રામેશ્વર સ્ટોર્સ ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ 8,000 નો માલ 10% વેપારી વટાવે (₹ 800 બાદ કરીને) શાખ પર ખરીદ્યો તેના.)	7,200	7,200
5	ગાયત્રી સ્ટોર્સ ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ 5,000 નો માલ 10% વેપારી વટાવે (₹ 500 બાદ કરીને) શાખ પર વેચ્યો તેના.)	4,500	4,500
7	ખરીદ ખાતે ઉધાર (15,000 - 10% વે.વ.) તે બેંક ખાતે જમા (અડધી રકમ - 10% રો.વ.) તે કસર/વટાવ ખાતે જમા તે રાધા-કિશન સ્ટોર્સ ખાતે જમા (બાકી અડધી રકમ) (બાબત જે: ₹ 15,000 નો માલ 10% વે.વ. અને 10% રો.વ. એ ખરીદી અડધી રકમ ચેકથી ચૂકવી તેના.)	13,500	6,075 675 6,750
10	બિનઆર્થિક વ્યવહાર (નોંધ: માત્ર ઓર્ડર મળ્યો હોવાથી ચોપડે નોંધ થશે નહીં.)	—	—
12	વિભૂતિ ખાતે ઉધાર લારીભાડા ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે જમા (5,000 - 10% વે.વ.) તે રોકડ ખાતે જમા (લારીભાડું) (બાબત જે: ઓર્ડર મુજબ માલ 10% વે.વ. થી મોકલ્યો અને લારીભાડું રોકડેથી ચૂકવ્યું તેના.)	4,500 50	4,500 50
15	બેંક ખાતે ઉધાર (4,500 - 300) ઘાલખાધ ખાતે ઉધાર તે વિભૂતિ ખાતે જમા (બાબત જે: વિભૂતિ નાદાર જાહેર થતાં ₹ 300 ઘાલખાધ પડી અને બાકીની રકમનો ચેક મળ્યો તેના.)	4,200 300	4,500
16	અનુપમ ખાતે ઉધાર તે બેંક ખાતે જમા તે કસર/વટાવ ખાતે જમા (બાબત જે: અનુપમના ₹ 1050 ના દેવા પેટે ₹ 1000 નો ચેક આપી હિસાબ ચૂકતે કર્યો તેના.)	1,050	1,000 50
20	રોકડ ખાતે ઉધાર તે ઘાલખાધ પરત ખાતે જમા (બાબત જે: ઈમાનદાર પાસેથી માંડીવાળેલ ઘાલખાધના રોકડા પરત મળ્યા તેના.)	1,500	1,500
	કુલ સરવાળો (Total)	1,17,300	1,17,300

મહત્વની ગણતરીઓ (Working Notes):

જૂન 3:
- ચોપડે કિંમત = ₹ 8,000
- (-) 10% વેપારી વટાવ = ₹ 800
- ચોખ્ખી ખરીદી રકમ = ₹ 7,200 (વેપારી વટાવની ચોપડે નોંધ થતી નથી).

જૂન 7:
- કુલ કિંમત = ₹ 15,000
- (-) 10% વેપારી વટાવ = ₹ 1,500
- ચોખ્ખી રકમ = ₹ 13,500
- અડધી રકમ (શાખ પર) = ₹ 6,750 \(\rightarrow \) રાધા-કિશન સ્ટોર્સ ખાતે
- અડધી રકમ (રોકડ/ચેક) = ₹ 6,750
- (-) 10% રોકડ વટાવ = ₹ 675 \(\rightarrow \) વટાવ ખાતે
- ચૂકવેલ ચેકની રકમ = ₹ 6,075 \(\rightarrow \) બેંક ખાતે

જૂન 12:
- વિભૂતિનો ઓર્ડર ₹ 5,000 નો હતો.
- (-) 10% વેપારી વટાવ = ₹ 500
- વેચાણ રકમ = ₹ 4,500
- લારીભાડું રોકડેથી ચૂકવ્યું હોવાથી રોકડ ખાતે જમા થશે.

સાચો જવાબ: શાહ ટ્રેડર્સના ચોપડે આમનોંધ

તારીખ (૨૦૧૪)	વિગત	ઉધાર રકમ (₹)	જમા રકમ (₹)
જુલાઈ ૧	રોકડ ખાતે ઉધાર દેવાદારો ખાતે ઉધાર માલસ્ટોક ખાતે ઉધાર તે લેણદારો ખાતે જમા તે મૂડી ખાતે જમા (બાબત જે: રોકડ, દેવાદારો, માલસ્ટોક અને લેણદારો લાવી ધંધો શરૂ કર્યો તેના.)	૫૦,૦૦૦ ૨૦,૦૦૦ ૧૦,૦૦૦	૫,૦૦૦ ૭૫,૦૦૦
૨	બેન્ક ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: વિજયા બેન્કમાં રોકડા ભરી ચાલુ ખાતું ખોલાવ્યું તેના.)	૨૦,૦૦૦	૨૦,૦૦૦
૩	ખરીદ ખાતે ઉધાર તે બેન્ક ખાતે જમા તે રોકડ વટાવ ખાતે જમા તે સુમુલ ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ ૨૦,૦૦૦નો માલ ૧૦% વેપારી વટાવે (₹ ૧૮,૦૦૦) ખરીદ્યો, ૧૦% રોકડ વટાવ ગણી અડધી રકમ ચેકથી ચૂકવી તેના.)	૧૮,૦૦૦	૮,૧૦૦ ૯૦૦ ૯,૦૦૦
૪	ફર્નિચર ખાતે ઉધાર લારીભાડા ખાતે ઉધાર તે પુનિત ફર્નિચર માર્ટ ખાતે જમા તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: પુનિત ફર્નિચર માર્ટમાંથી શાખ પર ફર્નિચર ખરીદ્યું અને લારીભાડું રોકડેથી ચૂકવ્યું તેના.)	૧૫,૦૦૦ ૧૦૦	૧૫,૦૦૦ ૧૦૦
૫	સુમુલ ખાતે ઉધાર તે ખરીદ પરત ખાતે જમા (બાબત જે: નુકસાનીવાળો માલ સુમુલને પરત કર્યો તેના.)	૩,૦૦૦	૩,૦૦૦
૬	બેન્ક ખાતે ઉધાર રોકડ વટાવ ખાતે ઉધાર રાજશ્રી ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ ૧૨,૦૦૦નો માલ ૧૦% વેપારી વટાવે (₹ ૧૦,૮૦૦) વેચ્યો, ૧૦% રોકડ વટાવ કાપી અડધી રકમ ચેકથી મળી તેના.)	૪,૮૬૦ ૫૪૦ ૫,૪૦૦	૧૦,૮૦૦
૮	રોકડ ખાતે ઉધાર રોકડ વટાવ ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ ૧૫,૦૦૦નો માલ ૧૦% વેપારી વટાવે (₹ ૧૩,૫૦૦) અને ૧૦% રોકડ વટાવે (₹ ૧,૩૫૦) રોકડેથી વેચ્યો તેના.)	૧૨,૧૫૦ ૧,૩૫૦	૧૩,૫૦૦
૧૦	ઉપાડ ખાતે ઉધાર તે ખરીદ ખાતે જમા તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: ઘર વપરાશ માટે માલ અને રોકડા લઈ ગયા તેના.)	૫૦૦	૩૦૦ ૨૦૦
૧૧	પેકિંગ ખર્ચ ખાતે ઉધાર (અથવા પરચૂરણ ખર્ચ ખાતે) તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: માલના પેકિંગ માટે પ્લાસ્ટિકની બેગ રોકડેથી ખરીદી તેના.)	૨૦૦	૨૦૦
૧૨	પગાર-મજૂરી ખાતે ઉધાર તે બેન્ક ખાતે જમા (બાબત જે: પગાર-મજૂરીના ચેકથી ચૂકવ્યા તેના.)	૨,૦૦૦	૨,૦૦૦
૧૩	રોકડ ખાતે ઉધાર ઘાલખાધ ખાતે ઉધાર તે રાજશ્રી ખાતે જમા (બાબત જે: રાજશ્રી પાસેના બાકી લેણાં ₹ ૫,૪૦૦ પૈકી ₹ ૩૦૦ ઘાલખાધ પડી અને બાકીના ₹ ૫,૧૦૦ રોકડા મળ્યા તેના.)	૫,૧૦૦ ૩૦૦	૫,૪૦૦
૧૪	બેન્ક ખાતે ઉધાર તે ૧૨%ની AXIS બેન્કની લોન ખાતે જમા (બાબત જે: ધંધા માટે AXIS બેન્કમાંથી ૧૨%ની વ્યાજની લોન લીધી તેના.)	૨૫,૦૦૦	૨૫,૦૦૦
૧૫	વીમા કંપની ખાતે ઉધાર રોકડ ખાતે ઉધાર આગથી થયેલ નુકસાન ખાતે ઉધાર તે ખરીદ ખાતે જમા (બાબત જે: ₹ ૨,૦૦૦નો માલ આગમાં નાશ પામ્યો, વીમા કંપનીએ ₹ ૧,૫૦૦નો દાવો મંજૂર કર્યો અને ભંગાર માલના ₹ ૨૦૦ રોકડા મળ્યા તેના.)	૧,૫૦૦ ૨૦૦ ૩૦૦	૨,૦૦૦
૧૬	ઉપાડ ખાતે ઉધાર આગના વીમા પ્રીમિયમ ખાતે ઉધાર તે બેન્ક ખાતે જમા (બાબત જે: પુત્રનું જિંદગીનું વીમા પ્રીમિયમ અને આગનું વીમા પ્રીમિયમ ચેકથી ચૂકવ્યું તેના.)	૪૫૦ ૫૫૦	૧,૦૦૦
૧૮	રોકડ ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે (અથવા પરચૂરણ આવક ખાતે) જમા (બાબત જે: નમૂના તરીકે મફત મળેલ સાબુની ગોટીઓ ₹ ૨ dime માં વેચી દીધી તેના.)	૨૫૦	૨૫૦
૨૦	રોકડ ખાતે ઉધાર તે ઘાલખાધ પરત ખાતે જમા (બાબત જે: રાજશ્રી પાસેથી ઘાલખાધ પરતના રોકડા મળ્યા તેના.)	૧૦૦	૧૦૦
૨૫	લોનના વ્યાજ ખાતે ઉધાર તે બેન્ક ખાતે જમા (બાબત જે: AXIS બેન્કે લોન પર વ્યાજ વસૂલ કર્યું તેના.)	૨૫૦	૨૫૦
૨૮	ઉપાડ ખાતે ઉધાર દુકાન ખર્ચ ખાતે ઉધાર (દુકાન ધોળવાનો ખર્ચ) તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત જે: અંગત મકાન અને દુકાન ધોળવાનો ખર્ચ રોકડેથી ચૂકવ્યો તેના.)	૨,૦૦૦ ૧,૦૦૦	૩,૦૦૦
૨૯	ઇન્ટરનેટ જોડાણ ડિપોઝિટ ખાતે ઉધાર તે બેન્ક ખાતે જમા (બાબત જે: ઇન્ટરનેટ જોડાણની ડિપોઝિટ ચેકથી ભરી તેના.)	૨,૦૦૦	૨,૦૦૦
	કુલ સરવાળો	૨,૦૪,૭૫૦	૨,૦૪,૭૫૦

મહત્વની ગણતરીઓ (Working Notes):

તારીખ ૩: કુલ માલ ₹ ૨૦,૦૦૦. ૧૦% વેપારી વટાવ બાદ કરતાં ચોખ્ખી કિંમત = ₹ ૧૮,૦૦૦.
- અડધી રકમ (શાખ પર) = ₹ ૯,૦૦૦ (સુમુલ ખાતે).
- અડધી રકમ (રોકડેથી/ચેકથી) = ₹ ૯,૦૦૦. તેના પર ૧૦% રોકડ વટાવ = ₹ ૯૦૦. ચૂકવેલ રકમ = ₹ ૮,૧૦૦.

તારીખ ૬: કુલ માલ ₹ ૧૨,૦૦૦. ૧૦% વેપારી વટાવ બાદ કરતાં ચોખ્ખી કિંમત = ₹ ૧૦,૮૦૦.
- અડધી રકમ (શાખ પર) = ₹ ૫,૪૦૦ (રાજશ્રી ખાતે).
- અડધી રકમ (ચેકથી) = ₹ ૫,૪૦૦. તેના પર ૧૦% રોકડ વટાવ = ₹ ૫૪૦. મળેલ ચેક = ₹ ૪,૮૬૦.

તારીખ ૮: કુલ માલ ₹ ૧૫,૦૦૦. ૧૦% વેપારી વટાવ બાદ કરતાં ચોખ્ખી કિંમત = ₹ ૧૩,૫૦૦. રોકડેથી વેચાણ હોવાથી પૂરી રકમ પર ૧૦% રોકડ વટાવ = ₹ ૧,૩૫૦. મળેલ રોકડ = ₹ ૧૨,૧૫૦.

તારીખ ૧૩: રાજશ્રી પાસે લેણી રકમ ₹ ૫,૪૦૦ હતી (તારીખ ૬ ના વ્યવહાર મુજબ). તેમાંથી ₹ ૩૦૦ ઘાલખાધ પડી, એટલે બાકીની રકમ ₹ ૫,૧૦૦ રોકડા મળ્યા.

તારીખ ૧૫: કુલ માલનું નુકસાન ₹ ૨,૦૦૦. વીમા કંપનીનો દાવો ₹ ૧,૫૦૦ + રોકડા ઉપજ્યા ₹ ૨૦૦ = કુલ ₹ ૧,૭૦૦ વસૂલ થયા. તેથી આગથી થયેલું ચોખ્ખું નુકસાન = ₹ ૨,૦૦૦ - ₹ ૧,૭૦૦ = ₹ ૩૦૦.

તારીખ ૧૮: મફત મળેલ માલ બિન-આર્થિક વ્યવહાર કહેવાય, પણ તેને ₹ ૨૫૦માં વેચતા રોકડ આવે છે, તેથી તેની વેચાણ તરીકે નોંધ થશે.

તારીખ ૨૮: અંગત મકાન ધોળવાનો ખર્ચ (₹ ૨,૦૦૦) એ માલિકનો અંગત ખર્ચ હોવાથી 'ઉપાડ ખાતે' ઉધારાય.

સાચો જવાબ:

શ્રી ... ની આમનોંધ

તારીખ	વિગત	ઉધાર (₹)	જમા (₹)
2014 ઓગસ્ટ 1	ઉપાડ ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે	700	700
	[બાજે: ₹ 700 જિંદગીના વીમા પ્રીમિયમના ચૂકવ્યા તેના.]
5	રોકડ ખાતે ઉધાર તે દલાલી ખાતે તે કમિશન ખાતે	300	200 100
	[બાજે: જય પાસેથી દલાલીના ₹ 200 તથા અજય પાસેથી કમિશનના ₹ 100 મળ્યા તેના.]
7	ખરીદ ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે તે રોકડ વટાવ ખાતે	4,500	4,050 450
	[બાજે: વિવેક પાસેથી ₹ 5,000નો માલ 10% રોકડ વટાવે રોકડેથી ખરીદ્યો તેના.]
10	કોઈ નોંધ થશે નહીં (કારણ કે ઓવરડ્રાફ્ટ મંજૂર થયો છે, હજુ વ્યવહાર થયો નથી - બિનઆર્થિક વ્યવહાર)
11	રોકડ ખાતે ઉધાર તે ખરીદ માલ-પરત ખાતે	900	900
	[બાજે: વિવેકને 20% માલ પરત કર્યો અને તે રકમ રોકડેથી મળી તેના.]
12	રોકડ ખાતે ઉધાર તે ઘાલખાધ-પરત ખાતે	500	500
	[બાજે: દેવાદાર પાસેથી ભૂતકાળમાં માંડી વાળેલ રકમ ₹ 500 મળી તેના.]
13	દુકાન મરામત ખર્ચ ખાતે ઉધાર ઉપાડ ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે	500 1,000	1,500
	[બાજે: દુકાન મરામત ખર્ચના ₹ 500 તથા ઘરની મરામતના ₹ 1,000 રોકડા ચૂકવ્યા તેના.]
15	યંત્ર ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે	800	800
	[બાજે: યંત્ર ગોઠવવાની મજૂરીના ₹ 800 રોકડા ચૂકવ્યા તેના.]
	કુલ સરવાળો	9,200	9,200

ભૂલોની સમજૂતી (સુધારા પાછળનું કારણ):

ઓગસ્ટ 1: જિંદગીનું વીમા પ્રીમિયમ એ માલિકનો અંગત ખર્ચ છે, તેથી 'વીમા પ્રીમિયમ ખાતે' નહીં પણ 'ઉપાડ ખાતે' ઉધાર થાય.

ઓગસ્ટ 5: જય અને અજય પાસેથી દલાલી અને કમિશન રોકડા મળ્યા છે. આવક હોવાથી વ્યક્તિના નામની જગ્યાએ 'દલાલી ખાતે' અને 'કમિશન ખાતે' જમા થાય.

ઓગસ્ટ 7: રોકડેથી ખરીદી કરી હોવાથી વિવેકનું નામ ન આવે. ₹ 5,000 પર 10% રોકડ વટાવ (₹ 500) બાદ થતાં ચોખ્ખી રકમ ₹ 4,500 ખરીદ ખાતે ઉધાર થાય. ચૂકવેલ રોકડ ₹ 4,050 થાય અને વટાવની આવક ₹ 450 જમા થાય.

ઓગસ્ટ 10: બેંકે માત્ર ઓવરડ્રાફ્ટ 'મંજૂર' કર્યો છે, નાણાં ઉપાડ્યા નથી. આથી આ બિનઆર્થિક વ્યવહાર છે, જેની કોઈ ચોપડે નોંધ થાય નહીં.

ઓગસ્ટ 11: ₹ 4,500ના 20% એટલે ₹ 900નો માલ પરત કર્યો અને રકમ રોકડેથી મળી. તેથી 'વિવેક ખાતે' નહીં પણ 'રોકડ ખાતે' ઉધાર ₹ 900 થાય.

ઓગસ્ટ 12: ભૂતકાળમાં માંડી વાળેલી રકમ પાછી મળે ત્યારે તેને 'ઘાલખાધ-પરત' કહેવાય, દેવાદાર ખાતે જમા ન થાય.

ઓગસ્ટ 13: ઘરની મરામતના ₹ 1,000 એ અંગત ખર્ચ હોવાથી 'ઉપાડ ખાતે' ઉધાર થાય અને દુકાનનો ખર્ચ 'દુકાન મરામત ખર્ચ ખાતે' ઉધાર થાય.

ઓગસ્ટ 15: યંત્ર ગોઠવવાની મજૂરી એ મૂડી ખર્ચ છે, જે યંત્રની કિંમતમાં ઉમેરાય. તેથી 'મજૂરી ખાતે' નહીં પરંતુ 'યંત્ર ખાતે' ઉધાર થાય.

સાચો જવાબ: આપેલ આમનોંધ પરથી વ્યવહારોની વિગત નીચે મુજબ છે:

તારીખ ૨: બૅન્કમાંથી ₹ ૫૦૦ વ્યાજ તરીકે મળ્યા.

તારીખ ૩: ₹ ૧,૬૦0 રોકડા આપી સાઇકલ ખરીદી.

તારીખ ૨ (૪): બૅન્ક દ્વારા ડિવિડન્ડના ₹ ૭૦૦ મળ્યા.

તારીખ ૫: ₹ ૮,૦૦૦ નો માલ વેચ્યો, જેમાંથી ₹ ૭,૨૦0 રોકડા મળ્યા અને ₹ ૮00 વતાવ (કમિશન/કટ) આપ્યો.

તારીખ ૬: ધર્માદામાં ₹ ૧,૦૦૦ રોકડા અને ₹ ૧,૫૦0 નો માલ આપ્યો (કુલ ₹ ૨,૫૦0).

તારીખ ૧: ₹ ૨,૪૦0 નો માલ અકસ્માતમાં નષ્ટ થવાથી વીમા કંપનીએ ₹ ૨,૦૦૦ નો દાવો મંજૂર કર્યો અને બાકીના ₹ ૪૦૦ નુકસાન ખાતે ઉધાર્યા.

સાચો જવાબ:

શ્રી દિનેશભાઈની ચોપડે આમનોંધ (જર્નલ એન્ટ્રીઓ) નીચે મુજબ તૈયાર કરેલ છે.

આ વ્યવહારોમાં લાગુ પડતા જીએસટી (વસેક - વસુલાત અને સેવા કર) ના દર:

રાજ્યની અંદરના વ્યવહારો (Intra-state): કેન્દ્રીય વસેક (CGST) = 6% અને રાજ્ય વસેક (SGST) = 6%

રાજ્ય બહારના વ્યવહારો (Inter-state): સંકલિત વસેક (IGST) = 12%

શ્રી દિનેશભાઈની આમનોંધ

તારીખ (2019)	વિગત	ઉધાર (₹)	જમા (₹)
એપ્રિલ 1	ખરીદ ખાતે ઉધાર આવક માલ કેન્દ્રીય વસેક (CGST) ખાતે ઉધાર આવક માલ રાજ્ય વસેક (SGST) ખાતે ઉધાર તે બેંક ખાતે જમા (બાબત: ₹ 50,000 નો માલ 10% વેપારી વટાવે ખરીદી, વસેક અને કુલ રકમ ચેકથી ચૂકવી તેના.)	45,000 2,700 2,700	50,400
એપ્રિલ 4	ખરીદ ખાતે ઉધાર આવક માલ સંકલિત વસેક (IGST) ખાતે ઉધાર તે વિષ્ણુભાઈ ખાતે જમા (બાબત: વારાણસી (U.P.) ના વિષ્ણુભાઈ પાસેથી ₹ 40,000 નો માલ ખરીદ્યો અને 12% IGST લાગુ કર્યો તેના.)	40,000 4,800	44,800
એપ્રિલ 7	હિમાંશુભાઈ ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે જમા તે જાવક માલ કેન્દ્રીય વસેક (CGST) ખાતે જમા તે જાવક માલ રાજ્ય વસેક (SGST) ખાતે જમા (બાબત: ₹ 60,000 નો માલ 10% વેપારી વટાવે હિમાંશુભાઈને વેચ્યો તેના.)	60,480	54,000 3,240 3,240
એપ્રિલ 11	બેંક ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે જમા તે જાવક માલ સંકલિત વસેક (IGST) ખાતે જમા (બાબત: સિમલાના શશીકાંતભાઈને ₹ 50,000 નો માલ 10% વેપારી વટાવે વેચ્યો અને નાણાં ચેકથી મળ્યા તેના.)	50,400	45,000 5,400
એપ્રિલ 15	ખરીદ પરત ખાતે ઉધાર (ખોટું - સુધારેલ: વિષ્ણુભાઈ ખાતે ઉધાર) વિષ્ણુભાઈ ખાતે ઉધાર તે ખરીદ પરત ખાતે જમા તે આવક માલ સંકલિત વસેક (IGST) ખાતે જમા (બાબત: વિષ્ણુભાઈને ભાગનો માલ પરત કર્યો અને વસેકની પ્રમાણસર રકમ મજરે મળી તેના.)	11,200	10,000 1,200
એપ્રિલ 18	વેચાણ પરત ખાતે ઉધાર જાવક માલ કેન્દ્રીય વસેક (CGST) ખાતે ઉધાર જાવક માલ રાજ્ય વસેક (SGST) ખાતે ઉધાર તે હિમાંશુભાઈ ખાતે જમા (બાબત: હિમાંશુભાઈએ ભાગનો માલ પરત કર્યો અને પ્રમાણસર વસેક મજરે આપી તેના.)	18,000 1,080 1,080	20,160
એપ્રિલ 25	ફર્નિચર ખાતે ઉધાર આવક માલ કેન્દ્રીય વસેક (CGST) ખાતે ઉધાર આવક માલ રાજ્ય વસેક (SGST) ખાતે ઉધાર તે સહજાનંદ ફર્નિચર માર્ટ ખાતે જમા (બાબત: ઑફિસ માટે ₹ 20,000 નું કબાટ ખરીદ્યું તેના.)	20,000 1,200 1,200	22,400
એપ્રિલ 28	દુકાનભાડા ખાતે ઉધાર આવક સેવા કેન્દ્રીય વસેક (CGST) ખાતે ઉધાર આવક સેવા રાજ્ય વસેક (SGST) ખાતે ઉધાર તે રોકડ ખાતે જમા (બાબત: દુકાનભાડાના ₹ 8,000 ચૂકવ્યા અને સેવા પર 2.5% લેખે વસેક ગણ્યો તેના.)	8,000 200 200	8,400
	કુલ સરવાળો	3,16,660	3,16,660

મહત્વની ગણતરીઓ (Working Notes):

એપ્રિલ 1: શુદ્ધ ખરીદ કિંમત = ₹ 50,000 - 10% વેપારી વટાવ = ₹ 45,000.
- CGST = 45,000 ના 6% = ₹ 2,700. SGST = ₹ 2,700.

એપ્રિલ 4: ઉત્તર પ્રદેશ (રાજ્ય બહાર) હોવાથી 12% IGST લાગુ પડશે.
- ₹ 40,000 પર રોકડ વટાવ છે પણ આ શાખનો વ્યવહાર હોવાથી રોકડ વટાવ બાદ થશે નહીં. IGST = 40,000 ના 12% = ₹ 4,800.

એપ્રિલ 7: શુદ્ધ વેચાણ કિંમત = ₹ 60,000 - 10% વેપારી વટાવ = ₹ 54,000.
- CGST = 54,000 ના 6% = ₹ 3,240. SGST = ₹ 3,240.

એપ્રિલ 11: હિમાચલ પ્રદેશ (રાજ્ય બહાર) હોવાથી 12% IGST લાગુ પડશે.
- શુદ્ધ વેચાણ કિંમત = ₹ 50,000 - 10% = ₹ 45,000. IGST = 45,000 ના 12% = ₹ 5,400.

એપ્રિલ 15: ખરીદ પરત = 40,000 ના

= ₹ 10,000. પ્રમાણસર IGST = 4,800 ના

= ₹ 1,200.

એપ્રિલ 18: વેચાણ પરત = 54,000 ના

= ₹ 18,000. પ્રમાણસર CGST/SGST = 3,240 ના

= ₹ 1,080 (દરેક).

એપ્રિલ 28: સેવા (દુકાનભાડું) પર વસેક દર 2.5% છે.
- CGST = 8,000 ના 2.5% = ₹ 200. SGST = 8,000 ના 2.5% = ₹ 200

સાચો જવાબ: નીચે આપેલા વ્યવહારોની ગણતરી અને તેના આધારે આમનોંધ તૈયાર કરેલ છે. અહીં વસ્તુઓ પર CGST 9%, SGST 9%, અને IGST 18% તથા સેવાઓ પર CGST 2.5%, SGST 2.5%, અને IGST 5% લાગુ પડે છે. ગુજરાતની અંદરના વ્યવહારોમાં CGST અને SGST લાગુ પડશે, જ્યારે ગુજરાત બહારના વ્યવહારોમાં IGST લાગુ પડશે. વેપારી વટાવ (વે.વ.) બાદ કર્યા પછીની રકમ પર વસેક (GST) ગણવામાં આવે છે.

શ્રી ક્રિયાંશ પટેલની આમનોંધ

તારીખ (2019)	વિગત	ઉધાર રકમ (₹)	જમા રકમ (₹)
મે ૧	ખરીદ ખાતે ઉધાર આવક પૂર્તિ કેન્દ્રીય વસેક (CGST) ખાતે ઉધાર આવક પૂર્તિ રાજ્ય વસેક (SGST) ખાતે ઉધાર તે સાવન પટેલના ખાતે જમા (બાબત: ₹ 40,000નો માલ 10% વે.વ. થી શાખ પર ખરીદ્યો અને વસેકની ગણતરી કરી તેના.)	36,000 3,240 3,240	42,480
મે ૩	ખરીદ ખાતે ઉધાર આવક પૂર્તિ સંકલિત વસેક (IGST) ખાતે ઉધાર તે બેંક ખાતે જમા (બાબત: અમરાવતી (મહારાષ્ટ્ર)ના આયુષ શાહ પાસેથી ₹ 30,000નો માલ 10% વે.વ. થી ખરીદી નાણાં ચેકથી ચૂકવ્યા તેના.)	27,000 4,860	31,860
મે ૫	બેંક ખાતે ઉધાર અંશ અવસ્થીના ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે જમા તે જાવક પૂર્તિ કેન્દ્રીય વસેક (CGST) ખાતે જમા તે જાવક પૂર્તિ રાજ્ય વસેક (SGST) ખાતે જમા (બાબત: ₹ 50,000નો માલ 10% વે.વ. થી વેચ્યો અને અડધી રકમ ચેકથી મળી તેના.)	26,550 26,550	45,000 4,050 4,050
મે ૮	નીલ મહેતાના ખાતે ઉધાર તે વેચાણ ખાતે જમા તે જાવક પૂર્તિ સંકલિત વસેક (IGST) ખાતે જમા (બાબત: મહારાષ્ટ્રના નીલ મહેતાને ₹ 20,000નો માલ 10% વે.વ. થી શાખ પર વેચ્યો તેના.)	21,240	18,000 3,240
મે ૧૧	સાવન પટેલના ખાતે ઉધાર તે ખરીદ પરત ખાતે જમા તે આવક પૂર્તિ કેન્દ્રીય વસેક (CGST) ખાતે જમા તે આવક પૂર્તિ રાજ્ય વસેક (SGST) ખાતે જમા (બાબત: સાવન પટેલને \(\frac{1}{4}\) ભાગનો માલ પરત કર્યો અને વસેકની પ્રમાણસર રકમ મજરે મળી તેના.)	10,620	9,000 810 810
મે ૧૬	વેચાણ પરત ખાતે ઉધાર જાવક પૂર્તિ સંકલિત વસેક (IGST) ખાતે ઉધાર તે નીલ મહેતાના ખાતે જમા (બાબત: નીલ મહેતા પાસેથી \(\frac{1}{5}\) ભાગનો માલ પરત મળ્યો અને વસેકની રકમ મજરે આપી તેના.)	3,600 648	4,248
મે ૨૪	કમ્પ્યુટર (ઓફિસ સાધન) ખાતે ઉધાર આવક પૂર્તિ કેન્દ્રીય વસેક (CGST) ખાતે ઉધાર આવક પૂર્તિ રાજ્ય વસેક (SGST) ખાતે ઉધાર તે બેંક ખાતે જમા (બાબત: ₹ 40,000નું કમ્પ્યુટર ખરીદી નાણાં ચેકથી ચૂકવ્યા તેના.)	40,000 3,600 3,600	47,200
મે ૩૦	ઓફિસ ભાડા ખાતે ઉધાર આવક પૂર્તિ કેન્દ્રીય વસેક (CGST) ખાતે ઉધાર આવક પૂર્તિ રાજ્ય વસેક (SGST) ખાતે ઉધાર તે બેંક ખાતે જમા (બાબત: ઓફિસ ભાડાના ₹ 10,000 અને સેવા પરના વસેક ચેકથી ચૂકવ્યા તેના.)	10,000 250 250	10,500
મે ૩૧	બેંક ખાતે ઉધાર તે ગોડાઉન ભાડા ખાતે જમા તે જાવક પૂર્તિ કેન્દ્રીય વસેક (CGST) ખાતે જમા તે જાવક પૂર્તિ રાજ્ય વસેક (SGST) ખાતે જમા (બાબત: ગોડાઉન ભાડાના ₹ 20,000 અને વસેક ચેકથી મળ્યા તેના.)	21,000	20,000 500 500
મે ૩૧	બેંક ખાતે ઉધાર તે કમિશન ખાતે જમા તે જાવક પૂર્તિ સંકલિત વસેક (IGST) ખાતે જમા (બાબત: મધ્યપ્રદેશના વેપારી પાસેથી કમિશનના ₹ 25,000 અને વસેક ચેકથી મળ્યા તેના.)	26,250	25,000 1,250
	કુલ સરવાળો	3,14,358	3,14,358

મહત્વની ગણતરીઓ (Working Notes):

મે ૧:
- માલની કિંમત = ₹ 40,000 - 10% વે.વ. (₹ 4,000) = ₹ 36,000.
- સુરત (ગુજરાત) હોવાથી CGST (9%) = ₹ 3,240 અને SGST (9%) = ₹ 3,240.
- રોકડ વટાવની ગણતરી થશે નહીં કારણ કે આ શાખનો વ્યવહાર છે (નાણાં ચૂકવ્યા નથી).

મે ૩:
- માલની કિંમત = ₹ 30,000 - 10% વે.વ. (₹ 3,000) = ₹ 27,000.
- અમરાવતી (મહારાષ્ટ્ર - રાજ્ય બહાર) હોવાથી IGST (18%) = ₹ 4,860.

મે ૫:
- માલની કિંમત = ₹ 50,000 - 10% વે.વ. (₹ 5,000) = ₹ 45,000.
- અમદાવાદ (ગુજરાત) હોવાથી CGST (9%) = ₹ 4,050 અને SGST (9%) = ₹ 4,050.
- કુલ રકમ = 45,000 + 4,050 + 4,050 = ₹ 53,100. અડધી રકમ ચેકથી મળી = ₹ 26,550 અને અડધી શાખ પર (અંશ ખાતે) = ₹ 26,550. (રોકડ વટાવ અહીં ગણાશે નહીં કારણ કે રોકડ વટાવની કોઈ શરત કે સ્પષ્ટતા નથી).

મે ૮:
- માલની કિંમત = ₹ 20,000 - 10% વે.વ. (₹ 2,000) = ₹ 18,000.
- નાગપુર (મહારાષ્ટ્ર) હોવાથી IGST (18%) = ₹ 3,240.
- કુલ શાખ પર વેચાણ હોવાથી રોકડ વટાવ ગણાશે નહીં.

મે ૧૧ (ખરીદ પરત):
- પરત માલની કિંમત = મે ૧ ના માલ (₹ 36,000) ના \(\frac{1}{4}\) ભાગ = ₹ 9,000.
- પ્રમાણસર વસેક: CGST (9%) = ₹ 810, SGST (9%) = ₹ 810.

મે ૧૬ (વેચાણ પરત):
- પરત માલની કિંમત = મે ૮ ના માલ (₹ 18,000) ના \(\frac{1}{5}\) ભાગ = ₹ 3,600.
- પ્રમાણસર વસેક: IGST (18%) = ₹ 648.

મે ૨૪:
- કમ્પ્યુટર (વસ્તુ) = ₹ 40,000. CGST (9%) = ₹ 3,600, SGST (9%) = ₹ 3,600.

મે ૩૦ (ઓફિસ ભાડું - સેવા):
- ભાડું = ₹ 10,000. સેવાનો દર લાગુ પડશે: CGST (2.5%) = ₹ 250, SGST (2.5%) = ₹ 250.

મે ૩૧ (ગોડાઉન ભાડું મળ્યું - સેવા):
- ભાડું = ₹ 20,000. CGST (2.5%) = ₹ 500, SGST (2.5%) = ₹ 500.

મે ૩૧ (કમિશન મળ્યું - રાજ્ય બહારની સેવા):
- કમિશન = ₹ 25,000. ભોપાલ (મધ્યપ્રદેશ) હોવાથી સેવાનો IGST (5%) લાગુ પડશે = ₹ 1,250.

chapter 4

પ્રશ્ન. ૧. આમનોંધ એ હિસાબી વ્યવહારોનો ................. છે.

પ્રશ્ન. ૨. બૅન્કમાંથી અંગત ખર્ચ માટે ઉપાડેલ રકમ ................. ખાતે ઉધાર થાય છે.

પ્રશ્ન. ૩. મિલકત ખરીદતાં થયેલ ખર્ચ ................. ખાતે ઉધાર થાય છે.

પ્રશ્ન. ૪. આમનોંધનાં ઉધાર-જમા બંને બાજુના સરવાળા ................. થાય છે.

પ્રશ્ન. ૫. નમૂના તરીકે માલ જાય તો ................. ખાતે ઉધારાય છે.

પ્રશ્ન. ૧. આમનોંધ એટલે શું?

પ્રશ્ન. ૨. વટાવના પ્રકાર જણાવો.

પ્રશ્ન. ૩. સંયુક્ત આમનોંધ ક્યારે લખવામાં આવે છે?

પ્રશ્ન. ૪. ખરીદેલ માલ વેપારીને પરત કરવામાં આવે તો કયા ખાતે જમા થાય છે?

પ્રશ્ન. ૫. અન્ય રીતે માલની જાવકનાં ત્રણ ઉદાહરણ આપો.

પ્રશ્ન. ૬. ધંધામાં બૅન્ક સાથે થતી નાણાકીય લેવડ-દેવડના મુખ્ય પ્રકાર જણાવો.

પ્રશ્ન. ૭. ભૂતકાળમાં નાદાર જાહેર થયેલ દેવાદારની ઘાલખાધની પરત રકમ કોના ખાતે જમા થાય છે?

પ્રશ્ન. ૧. એકાકી પેઢીનો આવકવેરો ધંધાનો ખર્ચ હોવાથી આવકવેરા ખાતે ઉધાર થાય છે.

પ્રશ્ન. ૨. ગ્રાહક પાસેથી મળેલ ચેક બૅન્ક ખાતે ઉધારાય છે.

પ્રશ્ન. ૩. ઘરભાડું અને દુકાનભાડું બંને ધંધાના ખર્ચ છે.

પ્રશ્ન. (૧) આમનોંધનાં લક્ષણો

પ્રશ્ન. (૨) રોકડવટાવ અને વેપારીવટાવ વચ્ચેનો તફાવત

પ્રશ્ન. (૩) આમનોંધને નામાનો પ્રથમ ચોપડો શા માટે કહે છે?

પ્રશ્ન. (૪) આમનોંધનું મહત્ત્વ

પ્રશ્ન. ૫. પ્રાંજલના ચોપડે આમનોંધ

પ્રશ્ન.

પ્રશ્ન. 14. એક શિખાઉ વિદ્યાર્થીએ નીચે મુજબ આમનોંધ લખી છે, જે આમનોંધ ખોટી હોય તે સુધારીને ફરીથી લખો

પ્રશ્ન. 15. એક હિસાબનીશે નીચે મુજબ બા.જે. વગરની આમનોંધ લખી છે. તમારે નીચેની આમનોંધ પરથી વ્યવહારોની માહિતી આપવાની છે