ધોરણ 11 | విષય: Grahvigan
ધોલાઈમાં પાણી, સાબુ અને ડિટરજન્ટ ઉપરાંત નીચે મુજબના પદાર્થો વપરાય છે:
ચમક અને કડક કરવા: આરનો પાઉડર, ગુંદરનું પાણી.
સફેદાઈ અને ઉજ્જવળતા માટે: ગળી, ટિનોપોલ, વિરંજકો (બ્લીચિંગ પાઉડર).
કુદરતી ધોલાઈ પદાર્થો: અરીઠાનું દ્રાવણ, બોરેક્સ પાઉડર.
ડાઘ દૂર કરવા: ટંકણખાર, મીઠું, લીંબુ, દહીં, છાશ, ટમેટાં, બટેટાની ચીપ્સ, એસિડ/સ્પિરિટ વગેરે.
વિરંજકો (Bleaching agents) એટલે એવા રાસાયણિક કે કુદરતી પદાર્થો જે કાપડ પરથી પીળાશ, ડાઘ કે ગંદકી દૂર કરી તેમાં સફેદાઈ અને ઉજ્જવળતા લાવવાનું કામ કરે છે.
મહત્ત્વ: સફેદ સુતરાઉ, લિનન કે રેશમી કપડાં વારંવાર વાપરવાથી કે ધોવાથી પીળાં પડી જાય છે. વિરંજકો (જેમ કે બ્લીચિંગ પાઉડર, ટિનોપોલ કે સૂર્યપ્રકાશ/ઘાસમાં સૂકવણી) નો ઉપયોગ કરવાથી કપડાંની પીળાશ દૂર થાય છે અને કપડાં એકદમ સ્વચ્છ, તેજસ્વી અને કડક બને છે.
શારીરિક સ્વાસ્થ્ય: શરીરને નીરોગી રાખવા માટે સ્વચ્છ કપડાં પહેરવાં આવશ્યક છે.
મેલ અને ગંદકીનો નિકાલ: કપડાં પર ચોંટેલી ધૂળ, રજકણો, પરસેવો અને ચીકાશયુક્ત ડાઘ દૂર થાય છે.
આકર્ષકતા અને જાળવણી: ધોલાઈથી કપડાં સુંદર, આકર્ષક અને ચળકાટવાળા રહે છે તથા તેની આયુષ્ય-અવધિ વધે છે.
જંતુરહિત કરવા: યોગ્ય ધોલાઈ અને તડકામાં સૂકવણીથી કપડાં જંતુરહિત (Bacteria-free) બને છે.
ધોલાઈની પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે બે તબક્કામાં વહેંચાયેલી છે:
અ. ધોલાઈની પૂર્વતૈયારી:
ચકાસણી અને માવજત: ફાટેલાં કે સીવણ નીકળી ગયેલાં કપડાંનું વેળાસર સમારકામ કરવું.
નિશાની અને ગણતરી: કપડાં બદલાઈ ન જાય તે માટે ઓળખ-નિશાની કરવી.
કપડાં છૂટાં પાડવા: સુતરાઉ, રેશમી, ઊન, સફેદ અને રંગીન કપડાંને અલગ કરવા.
ડાઘ દૂર કરવા: ધોતાં પહેલાં જ કપડાં પરના ખાસ ડાઘ દૂર કરવા.
બ. ધોલાઈની મુખ્ય પ્રક્રિયાઓ:
પલાળવા: મેલ છૂટો પાડવા કપડાંને સાબુ કે ડિટરજન્ટના દ્રાવણમાં પલાળવા.
ઉકાળવા/ઘસવા: સફેદ સુતરાઉ કપડાંને જરૂર મુજબ ઉકાળવા અથવા બ્રશ/હાથ વડે ઘસીને મેલ કાઢવો.
તારવવા: સ્વચ્છ પાણીમાં કપડાં બોળીને સાબુ અને મેલ સંપૂર્ણ બહાર કાઢવો.
નિચોવવા: કપડાંમાંથી વધારાનું પાણી બે હાથ વડે કે વૉશિંગ મશીન વડે નિતારી લેવું.
સૂકવવા: ઝાપટીને હેંગર કે દોરી પર ઊંધા સૂકવવા. (સફેદ કપડાં તડકામાં અને રંગીન/સિન્થેટિક કપડાં છાંયડામાં સૂકવવા).