ધોરણ 11 | విષય: Grahvigan
દર્દી જ્યારે રોગથી પીડાતો હોય ત્યારે તેની રોગની ગંભીરતા મુજબ માવજત (સારવાર) કરવામાં આવે છે:
સામાન્ય રોગના દર્દીની માવજત: દર્દી સામાન્ય રોગથી પીડાતો હોય અને હરીફરી શકે તેમ હોય ત્યારે પરિચારિકાએ માત્ર તેના આહાર, આરામ અને દવાની જ કાળજી રાખવાની હોય છે. દર્દીના રોગ અનુસાર તેના આહારમાં ફેરફાર કરવામાં આવે છે, પૂરતો આરામ મળે તે માટે તેની દિનચર્યા ગોઠવાય છે અને ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ દર્દી નિયમિત દવા લે છે કે કેમ તેની તકેદારી રાખવામાં આવે છે.
ગંભીર રોગના દર્દીની માવજત: જ્યારે રોગ ગંભીર હોય અને દર્દી પથારીમાંથી ઊઠી-બેસી શકે તેમ ન હોય ત્યારે પરિચારિકાની જવાબદારી વધી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં પરિચારિકાએ નીચે મુજબની કામગીરી અને માવજત કરવાની રહે છે:
રોજિંદી ક્રિયાઓ: દર્દીને દવા પીવડાવવી, નિયમિત પ્રવાહી, અર્ધપ્રવાહી કે અન્ય પૌષ્ટિક આહાર આપવો.
સ્વચ્છતા: દર્દીની પથારી, કપડાં તથા ઓરડાની સ્વચ્છતા જાળવવી.
અંગત સંભાળ: દર્દીના મોઢાની સંભાળ લેવી, ડીલ-લૂછણ (સ્પોન્જિંગ) કરવું, બરડાની સંભાળ લેવી અને વાળ ઓળાવી તેની યોગ્ય સંભાળ રાખવી.
ચોકસાઈ: દર્દીને સમયસર અને ચોકસાઈપૂર્વક દવાઓ આપવી.
દર્દીને ઝડપથી સાજો કરવામાં પરિચારિકા એ ડૉક્ટર અને દર્દી વચ્ચે કડીરૂપ કાર્ય કરે છે. ડૉક્ટર પ્રત્યે પરિચારિકાની મુખ્ય જવાબદારીઓ નીચે મુજબ છે:
સૂચનાઓનું પાલન: ડૉક્ટરની સૂચના અનુસાર જ દર્દીને નિયમિત સમયે દવા અને આહાર આપવાના રહે છે. આહાર બાબતે દર્દી કે સ્વજનોની વાત ન સ્વીકારતાં માત્ર ડૉક્ટરની સલાહ જ અનુસરવી.
દૈનિક વિગતોની નોંધ (Chart/Record): દર્દીના શરીરનું ઉષ્ણતામાન (તાવ), નાડીના ધબકારા, શ્વાસોચ્છવાસનો વેગ, ઊંઘ અને કુદરતી હાજત વગેરે દૈનિક બાબતોની નિયમિત નોંધ રાખવી, જેથી ડૉક્ટરને ચોક્કસ નિદાન અને ઉપચારમાં મદદ મળે.
દવાની નોંધ અને જાણ: દર્દીને વિશિષ્ટ સંજોગોમાં તાત્કાલિક રાહત માટે કોઈ દવા આપવાની જરૂર પડી હોય, તો તેની નોંધ કરી ડૉક્ટરને જાણ કરવી.
સ્થિતિના ફેરફાર અંગે જાણ: દર્દીની તબિયતમાં અચાનક કે ગંભીર ફેરફાર જણાય, તો સમયસૂચકતા વાપરીને ત્વરિત નિર્ણય લઈ ડૉક્ટરને તુરંત જાણ કરવી.
ગંભીર માંદગી સિવાય દર્દીની ઘરમાં જ સારવાર કરવામાં આવે તેને ગૃહશુશ્રૂષા કહેવાય છે. તેનું મહત્ત્વ નીચે મુજબ છે:
ઝડપી સુધારો: સમયસર અને પ્રેમપૂર્વક સંભાળ મળવાથી દર્દી ઝડપથી સાજો થાય છે અને રોગ આગળ વધતો અટકે છે.
અંગત સંભાળ અને સુગમતા: દર્દીને પોતાના ઘરમાં વધુ સુખ, શાંતિ અને સાહજિકતા અનુભવાય છે. તેને અનુકૂળ પ્રવાહી કે અર્ધપ્રવાહી આહાર તાત્કાલિક આપી શકાય છે.
સમય અને શક્તિનો બચાવ: ઘરના સભ્યો પોતાની અનુકૂળતા મુજબ સમય ફાળવીને સારવાર કરી શકે છે, જેથી સમય અને શક્તિ બચે છે.
આર્થિક રાહત: હૉસ્પિટલના બિનજરૂરી ખર્ચમાંથી બચાવ થાય છે અને કુટુંબને આર્થિક રાહત રહે છે.
લાગણીની હૂંફ: દર્દીને કુટુંબના સભ્યો તરફથી પ્રેમ, આત્મીયતા અને હૂંફ મળે છે, જેથી તેનો આત્મવિશ્વાસ અને આત્મસંતોષ વધે છે.
દર્દીને માનસિક બળ પૂરું પાડીને સાજા કરવામાં પરિચારિકાની મુખ્ય બે ક્ષેત્રે જવાબદારીઓ રહેલી છે:
(અ) દર્દી પ્રત્યેની જવાબદારીઓ:
આહાર: ડૉક્ટરની સૂચના મુજબ દર્દીને તાજો, ગરમ, સ્વાદિષ્ટ અને પ્રમાણસર આહાર સમયસર આપવો.
આરામ: દર્દીને શારીરિક-માનસિક શાંતિ મળે તે માટે મુલાકાતીઓ પર નિયંત્રણ રાખવું અને કૌટુંબિક ચિંતાઓથી દૂર રાખવો.
કુદરતી હાજત: દર્દીની હાજત નિયમિત રહે તે માટે આહાર-દવામાં કાળજી લેવી અને અનિયમિતતા જણાય તો ડૉક્ટરને જાણ કરવી.
માનસિક સ્થિતિ: દર્દીનો આત્મવિશ્વાસ ટકી રહે તેવું હળવું વાતાવરણ ઊભું કરવું અને જરૂર પડે (જેમ કે ફ્રેક્ચરમાં) ધીરજથી કસરત માટે પ્રોત્સાહિત કરવો.
સ્વચ્છતા: દર્દીનો ઓરડો, પથારી, કપડાં અને શરીર સ્વચ્છ રાખવાં.
(બ) ડૉક્ટર પ્રત્યેની જવાબદારીઓ:
ડૉક્ટરની સૂચના મુજબ નિયમિત દવા અને આહાર આપવો.
તાવ, નાડી, શ્વાસોચ્છવાસ વગેરે દૈનિક વિગતોની ચાર્ટમાં નોંધ કરી ડૉક્ટરને બતાવવી.
અચાનક તબિયત બિગડે તો ત્વરિત નિર્ણય લઈ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો.