chapter 4

ધોરણ 11 | విષય: Grahvigan

૧. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં જવાબ લખો :

સાચો જવાબ: અનાજમાંથી મુખ્યત્વે કાર્બોદિત પદાર્થો (જેમાંથી ૭૦ થી ૮૦ % કૅલરી મળે છે), ૬ થી ૧૨ % પ્રોટીન, કૅલ્શિયમ, લોહતત્ત્વ અને બી-જૂથનાં વિટામિનો મળે છે.

સાચો જવાબ: સોયાબીનમાં ૪૩ % જેટલું પ્રોટીન હોય છે.

સાચો જવાબ: લીલાં પાંદડાંવાળાં શાકભાજી (જેમ કે પાલક, તાંદળજો) અને ગાજરમાંથી વિટામિન-એ (કેરોટીન) સૌથી વધુ મળે છે.

સાચો જવાબ: લેક્ટોબેસીલસ નામના બૅક્ટેરિયા દૂધમાંથી દહીં બનાવે છે.

સાચો જવાબ: ફળોને 'રક્ષણાત્મક આહાર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

૨. નીચેના પ્રશ્નોના ટૂંકમાં જવાબ આપો :

સાચો જવાબ:

સમતોલ આહાર માટે આપણા ખોરાકમાં મુખ્યત્વે ૮ પ્રકારના ખાદ્યોનો સમાવેશ થાય છે: ૧. અનાજ અને કઠોળ

૨. દૂધ અને દૂધની બનાવટો

૩. ફળો અને શાકભાજી

૪. સૂકા મેવા અને તેલીબિયાં

૫. પ્રાણિજ ખાદ્યો (ઈંડાં, માંસ, માછલી)

૬. ખાંડ અને ગળ્યાં ખાદ્યો

૭. ચરબી અને તેલ

૮. પરચૂરણ ખાદ્યો (મરી-મસાલા) અને પીણાંઓ.

સાચો જવાબ: દૂધ અને તેની બનાવટોમાંથી આશરે ૪% પ્રોટીન, ૩ થી ૭% ચરબી, લેક્ટોઝ શર્કરા, વિટામિન-એ તથા બી-સમૂહના વિટામિન્સ મળે છે. આ ઉપરાંત તે કૅલ્શિયમ અને ફૉસ્ફરસનો ઉત્તમ સ્રોત છે (તેમાં લોહતત્ત્વ અને વિટામિન-સી નહિવત્ હોય છે).

સાચો જવાબ: પીણાંઓ શરીરમાં પાણીના પ્રમાણને ઘટતું અટકાવે છે અને તાજગી તથા સ્ફૂર્તિ આપે છે. ચા, કૉફી અને કોકો જેવાં પીણાંઓ ઉત્તેજિત કરનાર (Stimulating drinks) તરીકે કામ કરે છે, જ્યારે ફ્રુટ જ્યુસ શરીરને વિટામિન્સ અને ખનીજ ક્ષારો પૂરાં પાડે છે.

સાચો જવાબ: મરી-મસાલા ખોરાકમાં રંગ, સ્વાદ, સુગંધ અને રોચકતા ઉમેરીને પાચન સુધારે છે અને પરિરક્ષક (Preservative) તરીકે કામ કરે છે. હળદર ઍન્ટિ-સેપ્ટિક તરીકે ઉપયોગી છે, જ્યારે જીરું, મરી અને અજમામાંથી કૅલ્શિયમ તથા મીઠા લીમડામાંથી વિટામિન-એ મળે છે.

સાચો જવાબ:

ચરબી એ કૅલરીનો સમૃદ્ધ સ્રોત છે (૧ ગ્રામ ચરબીમાંથી ૯ કૅલરી મળે છે). તેના બે પ્રકારના ખાદ્યપદાર્થો છે:

પ્રાણીજન્ય: દૂધ, મલાઈ, માખણ, ઘી, ઈંડાં, માંસ અને માછલી.

વનસ્પતિજન્ય: તલ, મગફળી, કોપરું, સરસવ, રાઈ, સૂર્યમુખી અને કપાસિયાનું તેલ.

૩. હેતુલક્ષી પ્રશ્નો (સાચો વિકલ્પ પસંદ કરીને લખો) :

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (B)
A: કાર્બોદિત પદાર્થ
B: ચરબી
C: પ્રોટીન
D: ક્ષારો

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (B)
A: લીંબુ
B: આમળાં
C: મોસંબી
D: જામફળ

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (B)
A: 15
B: 13
C: 12
D: 14

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (A)
A: સોયાબીન
B: વાલ
C: રાજમા
D: મગ

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (D)
A: ફ્રુક્ટોઝ
B: સુક્રોઝ
C: માલ્ટોઝ
D: લેક્ટોઝ

chapter 4

(૧) આપણા આહારમાં કયાં કયાં ખાદ્યોનો સમાવેશ થાય છે?

(૨) દૂધ અને દૂધની બનાવટોમાંથી કયાં કયાં પોષકતત્ત્વો મળે છે?

(૩) આહારમાં પીણાંઓનું શું મહત્ત્વ છે?

(૪) તંદુરસ્તી માટે મસાલા કેવી રીતે ઉપયોગી છે? ટૂંકમાં લખો.

(૫) ચરબીથી સમૃદ્ધ ખાદ્યપદાર્થો વિશે માહિતી આપો.

chapter 4

પ્રશ્ન. (૧) અનાજમાંથી કયાં કયાં પોષક તત્ત્વો મળે છે?

પ્રશ્ન. (૨) સોયાબીનમાં કેટલું પ્રોટીન હોય છે?

પ્રશ્ન. (૩) સૌથી વધુ વિટામિન-એ કયા શાકભાજીમાંથી મળે છે?

પ્રશ્ન. (૪) કયા બૅક્ટેરિયા દૂધમાંથી દહીં બનાવે છે?

પ્રશ્ન. (૫) રક્ષણાત્મક આહાર કોને કહેવામાં આવે છે?

પ્રશ્ન. (૧) આપણા આહારમાં કયાં કયાં ખાદ્યોનો સમાવેશ થાય છે?

(૧) આપણા આહારમાં કયાં કયાં ખાદ્યોનો સમાવેશ થાય છે?

પ્રશ્ન. (૨) દૂધ અને દૂધની બનાવટોમાંથી કયાં કયાં પોષકતત્ત્વો મળે છે?

(૨) દૂધ અને દૂધની બનાવટોમાંથી કયાં કયાં પોષકતત્ત્વો મળે છે?

પ્રશ્ન. (૩) આહારમાં પીણાંઓનું શું મહત્ત્વ છે?

(૩) આહારમાં પીણાંઓનું શું મહત્ત્વ છે?

પ્રશ્ન. (૪) તંદુરસ્તી માટે મસાલા કેવી રીતે ઉપયોગી છે? ટૂંકમાં લખો.

(૪) તંદુરસ્તી માટે મસાલા કેવી રીતે ઉપયોગી છે? ટૂંકમાં લખો.

પ્રશ્ન. (૫) ચરબીથી સમૃદ્ધ ખાદ્યપદાર્થો વિશે માહિતી આપો.

(૫) ચરબીથી સમૃદ્ધ ખાદ્યપદાર્થો વિશે માહિતી આપો.

પ્રશ્ન. (૧) સૌથી વધારે કૅલરી (શક્તિ) આપનાર પોષક તત્ત્વ:

પ્રશ્ન. (૨) સૌથી વધુ વિટામિન-સી કયા ખાદ્ય પદાર્થમાંથી મળે છે?

પ્રશ્ન. (૩) ઈંડાંમાંથી કેટલા ટકા પ્રોટીન મળે છે?

પ્રશ્ન. (૪) શાકાહારી પ્રોટીનનો સૌથી સમૃદ્ધ સ્રોત કયો છે?

પ્રશ્ન. (૪) શાકાહારી પ્રોટીનનો સૌથી સમૃદ્ધ સ્રોત કયો છે?

પ્રશ્ન. (૫) દૂધમાંથી કયા પ્રકારની શર્કરા મળે છે?