chapter 1

નાવિકનું ભક્તહૃદય: ઉત્તર: ‘નાવિક વળતો બોલિયો’ પદમાં ભાલણે નાવિકના ભક્તહૃદયનું ખૂબ જ સુંદર આલેખન કર્યું છે. નાવિક ભોળો, નિષ્કપટ અને શ્રદ્ધાળુ છે. તે પોતાની રોજીરોટી (આજીવિકા) ની ચિંતા કરીને રામને હોડીમાં બેસાડવાની ના પાડે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તેના મનમાં પ્રભુ શ્રીરામ પ્રત્યે ગહન ભક્તિભાવ છે. તે શ્રીરામને ‘મારા સ્વામી’ કહીને સંબોધે છે. વિશ્વામિત્રની ચતુર યુક્તિનો સ્વીકાર કરીને તે અત્યંત ભાવવિભોર થઈને ગંગાજળથી પ્રભુના ચરણ પખાળે છે અને ધન્યતા અનુભવે છે. તેની ભોળી ચતુરાઈ અને નિર્દોષ પ્રેમ જોઈને પ્રભુ શ્રીરામ પણ હસી પડે છે.

પાષાણ – પથ્થર

• 
  

  અર્થછાયા: ‘પાષાણ’ શબ્દ કઠોરતા, પ્રાચીનતા અને જડતા દર્શાવવા માટે વપરાય છે; જ્યારે ‘પથ્થર’ સામાન્ય બોલચાલનો શબ્દ છે.

  
  


• 
  

  વાક્ય: ઋષિના શાપથી અહલ્યા પાષાણ બની ગઈ હતી. / રસ્તા પર મોટો પથ્થર પડ્યો હતો.

  
  

ચરણ – પગ

• 
  

  અર્થછાયા: ‘ચરણ’ શબ્દ આદર, પૂજ્યભાવ અને આદરણીય વ્યક્તિ માટે વપરાય છે; જ્યારે ‘પગ’ શરીરના સામાન્ય અંગ માટે વપરાય છે.

  
  


• 
  

  વાક્ય: નાવિકે ગંગાજળથી પ્રભુના ચરણ પખાળ્યા. / બાળક દોડતાં દોડતાં પગમાં વાગી બેઠો.

  
  

કાષ્ઠ – લાકડું

• 
  

  અર્થછાયા: ‘કાષ્ઠ’ તત્સમ અને સાહિત્યિક શબ્દ છે; જ્યારે ‘લાકડું’ દૈનિક વ્યવહારનો શબ્દ છે.

  
  


• 
  

  વાક્ય: નાવિકની હોડી કાષ્ઠની બનેલી હતી. / કઠિયારો જંગલમાંથી લાકડું કાપે છે.

  
  

જળ – પાણી

• 
  

  અર્થછાયા: ‘જળ’ શબ્દ પવિત્રતા, પૂજા અને પ્રાકૃતિક તત્વનો ભાવ દર્શાવે છે; જ્યારે ‘પાણી’ પીવા કે વાપરવાના સામાન્ય પ્રવાહી માટે વપરાય છે.

  
  


• 
  

  વાક્ય: નાવિકે પવિત્ર ગંગાજળ વડે ચરણ ધૂઓ. / તરસ લાગતાં તેણે પાણી પીધું.