chapter 17

સાચો જવાબ: હિરને (ઈશ્વરને) તુલસી-દલ (તુલસીના પાંદડા) જેવા હળવા, પવિત્ર અને પ્રેમલ ભક્તિભાવથી જ મૂલવી શકાય.

સાચો જવાબ: કવિ સંસારમાં સાચ અને ખોટ (લાભ અને ગેરલાભ)ના હિસાબો દર્શાવતી ખાતાવહી નિભાવવાની ના કહે છે.

સાચો જવાબ: ચૌદ ભુવનનો સ્વામી (ઈશ્વર) સાચા પ્રેમ અને શ્રદ્ધાપૂર્વક અર્પણ કરેલી ચપટી ધૂળથી (સહજ અને નિષ્કપટ ભક્તિથી) રાજી થાય છે.

સાચો જવાબ: ‘વજન’ એટલે કે ભૌતિક સંપત્તિ, સાંસારિક માન-મોભો, પંડિતાઈ અને અહંકારનો ભાર. જે માણસ સંસારના ભૌતિક પદાર્થો અને ગણતરીઓમાં જ અટવાયેલો રહે છે, તે ઈશ્વરની સાચી ભક્તિ પ પામી શકતો નથી અને આખરે જીવનની સાચી બાજી હારી જાય છે.

સાચો જવાબ: કવિ કહે છે કે આ મનુષ્ય અવતાર જીવતરના ઘાટે એક ઘડી જેવો અમૂલ્ય અને ક્ષણભંગુર મળ્યો છે. તેથી સંસારના સાચ-ખોટના ખાતાં પાડીને નિષ્ક્રિય બનીને ખૂણામાં કે ઘરની પછીતે પડ્યા રહેવાને બદલે સાગરના મોજાંની જેમ હિંમતભેર જીવનનો આનંદ માણી ઈશ્વરભક્તિ કરવી જોઈએ.

સાચો જવાબ: કવિના મતે ભૌતિક ગણતરીઓ, અહંકાર, ધન-સંપત્તિ અને વજન (સાંસારિક ભાર) મેળવવામાં અટવાયેલો માણસ હારે છે. જ્યારે કોઈ પણ પ્રકારની ભૌતિક ગણતરીઓ છોડીને ઈશ્વરના નામનું સ્મરણ અને સચ્ચાઈથી ભજન કરનાર ભક્ત જીવનમાં જીતે છે.

સાચો જવાબ: કવિ મકરંદ દવે કૃત ‘ભજન કરે તે જીતે’ કાવ્યમાં ભક્તિનો અનન્ય મહિમા પ્રગટ થયો છે. કવિ દર્શાવે છે કે ઈશ્વરને પામવા માટે કોઈ મોટા જ્ઞાન, પંડિતાઈ કે સોનાના હિમાલય જેવા ભૌતિક વૈભવની જરૂર નથી.ઈશ્વર ક્યારેય ધન-સંપત્તિ કે બાહ્ય આડંબરથી રીઝાતો નથી. તેને તો તુલસીદલ જેટલી હળવી અને નિર્મળ ભક્તિ જ પ્રિય છે. ચૌદ ભુવનનો માલિક માત્ર પ્રેમરૂપી ચપટી ધૂળથી રાજી થઈ જાય છે. સંસારમાં જે માણસ હિસાબ-કિતાબ અને અહંકારના 'વજન'માં અટવાય છે તે હારે છે, પરંતુ જે સહજ અને નિષ્કામ ભાવે ઈશ્વરનું ભજન કરે છે તે આ સંસારસાગર તરી જાય છે અને જીવનનો સાચો વિજય પ્રાપ્ત કરે છે.

સાચો જવાબ:

આ ગીતમાં કવિએ ‘વજન’ અને ‘ભજન’ - એ બે શબ્દોના વિરોધાભાસ દ્વારા જીવનનું ગહન ચિંતન રજૂ કર્યું છે.

‘વજન’ એટલે સાંસારિક પદાર્થોનો મોહ, અહંકાર અને સાચ-ખોટના ખાતાં પાડવાની તાર્કિક માનસિકતા. આવી ભૌતિક માનસિકતા ધરાવનાર માનવી જીવનનો સાચો આનંદ મેળવી શકતો નથી અને હારી જાય છે. બીજી તરફ, ‘ભજન’ એટલે ઈશ્વર પ્રત્યેનું સમર્પણ, શ્રદ્ધા અને નિષ્કપટ પ્રેમ. કવિ મનુષ્યને પોતાના અહંકારના ગજ અને વજન છોડી દેવાનું આહ્વાન કરે છે. આ ટૂંકા જીવતરમાં સંસારની મોહમાયા છોડીને જે ઈશ્વરના ભક્તિમાર્ગે ચાલે છે તે જીવનનો સાર્થક વિજય મેળવે છે.