chapter 23

સાચો જવાબ: ભાગ્ય વિશે કવિ માને છે કે તેમનું ભાગ્ય ખુદ ખુદાએ લખ્યું છે છતાં તેમને ગમ્યું નથી, પરંતુ સારું થયું કે એ તકદીર કોઈ મનુષ્યે લખી નથી.

સાચો જવાબ: જો મૃત્યુ પછી સ્વર્ગ ના મળે તો મુસીબતમાં મુકાઈ જવાય, એવા ડર કે શંકાના કારણે કવિ મરવાની ઉતાવળ કરતા નથી.

સાચો જવાબ: શ્રદ્ધા વિશે કવિનો ખ્યાલ છે કે જો દિલમાં સાચી શ્રદ્ધા હોય તો કોઈ પુરાવા કે સાબિતીની જરૂર હોતી નથી (જેમ કુરઆનમાં પયગંબરની સહી નથી છતાં શ્રદ્ધાળુઓ તેને પરમ સત્ય માને છે).

સાચો જવાબ: નદી પોતાના પિતા પર્વતના ઘરેથી નીકળ્યા પછી હજુ સુધી પાછી ફરી નથી. કવિ કલ્પના કરે છે કે પર્વતે નદીને કેવા શુકનમાં વિદાય આપી હશે કે તે સાગરને મળવા ચાલી નીકળી અને ક્યારેય પોતાના મૂળ ઘરે પાછી વળી જ નહીં!

સાચો જવાબ: ગઝલકાર ‘જલન’ માતરી વિચારે છે કે તેમને જીવનમાં એટલા બધા આઘાતો, દુઃખો અને પીડાઓ (જીવનની ઠેસ) મળ્યા છે કે જેની કળ હજુ સુધી વળી નથી. તેથી હવે જો મૃત્યુની ઠેસ વાગશે તો પોતાનું શું થશે, એ અંગે કવિ ચિંતા પ્રગટ કરે છે.

સાચો જવાબ:

‘સહી નથી’ ગઝલમાં કવિ ‘જલન’ માતરીએ માનવ સ્વભાવ, ધર્મ, શ્રદ્ધા, જીવનની વિષમતાઓ અને મૃત્યુ પ્રત્યેના પોતાના આંતરિક વિચારોને અત્યંત માર્મિક રીતે રજૂ કર્યા છે.

• 
  

  માનવ સ્વભાવ અને ધર્મ: કવિ કહે છે કે ધર્મને નામે થતા રમખાણો પાછળ માણસની જ વિકૃત માનસિકતા છે, શયતાન ક્યારેય આવું નથી કરતો. માણસ શયતાન કરતાં પણ વધુ ક્રૂર કૃત્યો કરી શકે છે.

  
  


• 
  

  શ્રદ્ધાનું મહત્વ: શ્રદ્ધા એ મનની અનુભૂતિ છે, તેને કોઈ કાગળ કે સહીના પુરાવાની જરૂર હોતી નથી. કુરઆનમાં પયગંબરની સહી ન હોવા છતાં વિશ્વાસ અડીખમ છે.

  
  


• 
  

  જીવનની પીડા: કવિ જીવનના દુઃખો અને અશ્રુઓથી ઘેરાયેલા છે. બંદગીમાં પણ જો મન સ્થિર ન હોય તો તે ઈશ્વરનો દ્રોહ છે.

  
  

અંતે કવિ દર્શાવે છે કે માનવીને મૃત્યુ કરતાં પણ જીવનના આઘાતો વધુ પીડા આપે છે. આમ, ગઝલમાં માનવજીવનની વાસ્તવિકતા અને ઈશ્વરીય શ્રદ્ધાનો કેન્દ્રવર્તી ભાવ સુંદર રીતે વણાયેલો છે.