chapter 25

સાચો જવાબ: મોટા થયા પછી માના ખોળામાંથી દૂર થઈ જવાનો કવિને અફસોસ અને દુઃખ છે.

સાચો જવાબ:

કવિને માનો ખોળો ફરીથી ખૂંદવા (માનો વહાલ અને પ્રેમ પામવા) માટે પાછા બાળક થવાની ઇચ્છા થાય છે.

સાચો જવાબ: ‘મા’ બોલતાંની સાથે કવિને સાચે જ પોતાનું બાળપણ અને માએ કરાવેલાં લાડ-કોડ સાંભરે (યાદ આવે) છે.

સાચો જવાબ: કવિને મોટા થયા પછીની મોટપની (પ્રતિષ્ઠાની) મજા કડવી અને અપ્રિય લાગે છે.

સાચો જવાબ: કવિ ‘કાગડા’ શબ્દ પોતાના તખલ્લુસ (ઉપનામ) 'કાગ' માટે વાપરે છે અને તેના દ્વારા સ્વયંને તથા શ્રોતાઓને સંબોધે છે.

સાચો જવાબ: કવિ દુલા ભાયા 'કાગ'ની દૃષ્ટિએ બાળપણ એ જીવનનો સૌથી સુંદર, નિર્દોષ અને આનંદદાયક સમયગાળો છે. બાળપણનું સૌથી મોટું સુખ 'મા'નો ખોળો અને તેનો નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ છે. મોટા થયા પછી માણસને સમાજમાં માન, મોટાઈ કે સત્તા મળે છે, પરંતુ માના ખોળાના સુખ આગળ આ બધી મોટપ કવિને કડવી અને નિરર્થક લાગે છે. મા શબ્દ મોઢેથી બોલતાં જ બાળપણના લાડ-પ્યાર યાદ આવી જાય છે. આથી જ કવિ મોટપણ છોડીને ફરીથી બાળક બની માના ખોળામાં રમવાની અદમ્ય ઝંખના વ્યક્ત કરે છે.

સાચો જવાબ: જેઓ માત્ર પોતાની દશા (માઠી સ્થિતિ/નસીબ) પર ગુસ્સો કરે છે કે રડે છે, તેઓ ખુમારીપૂર્વકનું જીવન જીવી શકતા નથી.

સાચો જવાબ: દશાથી ગભરાઈ જનારા લોકો જીવનની સાચી 'દિશા' (પુરુષાર્થ અને માર્ગ) થી અજાણ્યા છે.

સાચો જવાબ: કવિએ દશાને સડક (રસ્તા) જેવી કહી છે.

સાચો જવાબ: કવિ કહે છે કે દશા (ભાગ્ય) એ સડક જેવી સ્થિર છે, જે પોતે ચાલી શકતી નથી. માત્ર દશાને પૂજનારા કે તેનાથી ડરનારા લોકો જીવનની સાચી દિશા (લક્ષ્ય કે પુરુષાર્થ) જાણતા નથી. જો મનુષ્ય સાચી દિશા જાણીને ખુમારીથી આગળ વધે તો દશા તેને રોકી શકતી નથી.

સાચો જવાબ: સડક તેને ખૂંદનારા (એટલે કે તેના પર હિંમતથી આગળ વધનારા પુરુષાર્થીઓ)ને રોકી શકતી નથી. કારણ કે સડક પોતે જડ અને સ્થિર છે, જ્યારે મનુષ્યમાં ચાલવાની અને પુરુષાર્થ કરવાની શક્તિ છે.

સાચો જવાબ: અંધકારની પીંછી સતત ફરતી રહી છે.

સાચો જવાબ: સૂરજના ઉજાસથી નાનું ખોરડું હોવા છતાં તેનું આંગણ મોટું લાગે છે.

સાચો જવાબ: માછી શિકાર કરવા માટે ક્યારનોય જાળ લઈને ઊભો રહ્યો છે.

સાચો જવાબ: ‘સ્નેહરશ્મિ’ અંધકારની પીંછીને અસત્ય/બૂરાઈ અને દીપને સત્ય/સદ્ગુણનું પ્રતીક બનાવે છે. કવિ બોધ આપે છે કે અંધકાર ગમે તેટલો ઘેરો હોય કે પોતાની પીંછી ગમે તેટલી ફેરવે, તોપણ તે દીવાના નાનકડા પ્રકાશને રંગી (ઢાંકી) શકતો નથી. અસત્ય ક્યારેય સત્યને પરાજિત કરી શકતું નથી.

સાચો જવાબ: મુરલી ઠાકુર કહેવા માગે છે કે ઘરનું નાનું કે મોટું હોવું એ તેના ભૌતિક કદ પર આધારિત નથી. જો ઘરમાં સૂરજનો પ્રકાશ (ઉચ્ચ વિચારો, પ્રતિષ્ઠા અને સંસ્કાર) હોય, તો નાનું ખોરડું પણ વિશાળ અને સમૃદ્ધ બની જાય છે.

સાચો જવાબ:

રાવજી પટેલ માછીને મૃત્યુના પ્રતીક તરીકે અને માછલીને જીવનના પ્રતીક તરીકે રજૂ કરે છે. માછી (મૃત્યુ) સામે જાળ લઈને ઊભો છે તે જાણવા છતાં માછલી (માનવી) મસ્ત થઈને તરે છે. આ દ્વારા કવિ વ્યંજના પ્રગટ કરે છે કે મૃત્યુ અટલ હોવા છતાં માણસે ભયભીત થયા વગર જીવનનો આનંદ માણવો જોઈએ.