ધોરણ 11 | విષય: Gujarati
(1) ભાઈ, કર્યા ભોગવવાં છે !
PNG
અર્થ-ભાવ: આ વાક્યમાં કર્મના સિદ્ધાંતનો ભાવ અને લાચારી / નિરાશા રહેલી છે. મનુષ્યે પોતે કરેલાં સારા-નરસાં કર્મોનાં ફળ પોતે જ ભોગવવાં પડે છે; એમાંથી છટકી શકાતું નથી એવો જીવનનો ગૂઢ અર્થ અહીં વ્યક્ત થયો છે.
(2) આજે પોસ્ટઑફિસમાં ગાંડાનું પુરાણ નીકળ્યું હતું.
PNG
અર્થ-ભાવ: આ વાક્યમાં ઉપેક્ષા, મશ્કરી કે હાસ્યનો ભાવ રહેલો છે. પોસ્ટઑફિસના કર્મચારીઓ અલી ડોસાને 'ગાંડો' ગણી તેની વિષય-વાતો કરીને આનંદ કે વિનોદ મેળવતા હતા, જે તેમની સંવેદનાહીનતા દર્શાવે છે.
(3) મારા સામેવાળાના તો અમુ બાર વગાડી દે.
PNG
અર્થ-ભાવ: આ વાક્યમાં અમુની હોશિયારી, ચપળતા, હિંમત અને પરાક્રમનો ભાવ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. 'બાર વગાડી દેવા' એટલે કે સામેવાળાને પરાજિત કરવો કે ધૂળ ચાટતો કરી દેવો.
(4) અમૃતાના મૃત્યુથી કુટુંબનું જાણે માંગલ્ય મરી ગયું.
PNG
અર્થ-ભાવ: આ વાક્યમાં અત્યંત શોક, વિષાદ અને શૂન્યતાનો ભાવ છે. અમૃતા ઘરમાં આનંદ અને મંગળતા લાવનારી હતી; તેના જવાથી ઘરની તમામ ખુશીઓ અને મંગળ વાતાવરણ નષ્ટ થઈ ગયું હોય તેવું દુઃખ વ્યક્ત થાય છે.
(5) બાપ ! તમે મારાં સોનાનાં ઝાડવાં છો, માફ કરો અને પાછા વળો.
PNG
અર્થ-ભાવ: આ વાક્યમાં કરુણતા, આજીજી અને પશ્ચાતાપનો ભાવ છે. પોતાના સંતાન કે પ્રિયજન પ્રત્યેનો અથાહ પ્રેમ અને તેને ગુમાવવાનો ડર અહીં પ્રગટ થાય છે.
(6) કેટલીક જીભો કાતરનું કામ કરે છે, કેટલીક સોયની ગરજ સારે છે.
PNG
અર્થ-ભાવ: આ વાક્યમાં વાણીના બેવડા સ્વભાવનું વિશ્લેષણ (કટાક્ષ) છે. કેટલીક વ્યક્તિઓની જીભ/વાણી કાતરની જેમ સંબંધોને કાપવાનું કે તોડવાનું કામ કરે છે (કટુ વાણી), જ્યારે કેટલીક વ્યક્તિઓની વાણી સોયની જેમ તૂટેલા સંબંધોને જોડવાનું કામ કરે છે (મીઠી/મધુર વાણી).
(7) કૃષ્ણ મથુરાના સામ્રાજ્યનો તારણહાર બન્યો એ જોઈ મારી છાતી ગજ ગજ ફૂલી હતી.
PNG
અર્થ-ભાવ: આ વાક્યમાં અભિમાન, ગૌરવ અને અત્યંત આનંદનો ભાવ રહેલો છે. પોતાની પ્રિય વ્યક્તિ કે સંતાનની મહાન સફળતા જોઈને હૃદય ગૌરવથી ભરાઈ જાય છે તે ભાવ 'છાતી ગજ ગજ ફૂલવી' રૂઢિપ્રયોગ દ્વારા વ્યક્ત થયો છે.
(8) અણદો ગામની સફાઈ દિલપૂર્વક કરતો.
PNG
અર્થ-ભાવ: આ વાક્યમાં નિષ્ઠા, પ્રામાણિકતા અને સેવાભાવ રહેલો છે. અણદો પોતાના કામને માત્ર ફરજ કે મજૂરી ન ગણતાં, પૂરા સમર્પણ અને અંતઃકરણથી કરતો હતો.
(9) આ સફેદ જીને મારે માટે સ્વર્ગ ખડું કર્યું છે.
PNG
અર્થ-ભાવ: આ વાક્યમાં કૃતજ્ઞતા (આભાર) અને અત્યંત સુખ/સંતોષનો ભાવ છે. 'સફેદ જીન' દ્વારા મળેલી સુવિધા અને મદદથી જીવન અત્યંત સુખમય અને સ્વર્ગસમાન બની ગયું છે તેવો કૃતજ્ઞતાભાવ અહીં દર્શાવાયો છે.
આ માણસ પંજાબ રાજ્યનો છે.
ઉકેલ: આ માણસ પંજાબી છે.
આ સીતાફળ આપતું ઝાડ બહુ જ સુંદર છે !
ઉકેલ: આ સીતાફળી બહુ જ સુંદર છે !
શિક્ષક કોઈ દિવસ પક્ષપાત કરી શકે ?
ઉકેલ: શિક્ષક કોઈ દિવસ પક્ષપાતી હોઈ શકે ? (અથવા: શિક્ષક કોઈ દિવસ પક્ષપાતી થઈ શકે ?)
તમે જ મને સારી જગ્યાએ નોકર રખાવ્યો.
ઉકેલ: તમે જ મને સારી જગ્યાએ નોકરીએ રખાવ્યો.
ચોરનો ધંધો કરવો એ ઈશ્વરને છેતરામણ કર્યું ગણાય.
ઉકેલ: ચોરીનો ધંધો કરવો એ ઈશ્વરને છેતર્યા ગણાય.
રાત ધીરે ધીરે જામવા જતી હતી એટલે બધું શાંત હતું.
ઉકેલ: રાત ધીરે ધીરે જામી જતી હતી એટલે બધું શાંતિપૂર્ણ હતું.
(૧) તે ગૂંથવાનું કામ ખૂબ સારું કરી શકે છે.
ઉકેલ: તે ગૂંથણ ખૂબ સારું કરી શકે છે.
(૨) રાવણ સાધુવેશે આવીને સીતાને હરી ગયો.
ઉકેલ: રાવણ સાધુવેશે આવીને સીતાનું હરણ કરી ગયો.
(૩) અમારી કૉલેજ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાઈ રહી છે.
ઉકેલ: અમારી કૉલેજ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાણ ધરાવે છે.
(૪) એ લોકો પોતાની માગ ક્યારેય બંધ રાખતા જ નથી.
PNG
ઉકેલ: એ લોકો પોતાની માગણી ક્યારેય બંધ રાખતા જ નથી.
(૫) ભગવાને દાંત આપ્યા છે એટલે ચાવવાનું પણ આપશે જ.
ઉકેલ: ભગવાને દાંત આપ્યા છે એટલે ચાવણું પણ આપશે જ.
(૧) તેનું ભણવાનું અને ગણવાનું બંને સારાં ચાલે છે.
ઉકેલ: તેનું ભણતર અને ગણતર બંને સારાં ચાલે છે.
(૨) તેની પાસે બચેલી રકમ ઘણી જ પડી હતી.
PNG
ઉકેલ: તેની પાસે બચત ઘણી જ પડી હતી.
(૩) આ સીમ પડી રહી છે, તેમાં કોઈ વાવતું નથી.
ઉકેલ: આ સીમ પડી રહી છે, તેમાં કોઈ વાવેતર નથી.
(૪) કડિયાનું ચણવાનું કામ વખાણવા લાયક!
ઉકેલ: કડિયાનું ચણતર વખાણવા લાયક!
(૫) અંગ્રેજો સામે આપણું લડવાનું કામ બહુ વર્ષો ચાલુ રહ્યું.
ઉકેલ: અંગ્રેજો સામે આપણી લડત બહુ વર્ષો ચાલુ રહી.
(૧) તે શહેરમાં રહે છે અને પૈસા ઉડાડે છે.
ઉકેલ: તે શહેરમાં રહે છે અને પૈસા ઉડાઉ છે. / તે ઉડાઉ છે.
(૨) સૂતરનું કાપડ શરીરને બિલકુલ ઓછી ગરમી લાગવા દે.
ઉકેલ: સુતરાઉ કાપડ શરીરને બિલકુલ ઓછી ગરમી લાગવા દે.
(૩) પરદેશી ચાંચિયાઓ ઠગાઈ કરતા.
ઉકેલ: પરદેશી ચાંચિયાઓ ઠગતા. (પ્રત્યય દૂર કરીને)
(૪) બૂરું કરવાથી આપણે કદી સુખી થવાના કે...?
ઉકેલ: બુરાઈ કરવાથી આપણે કદી સુખી થવાના કે...?
(૫) તે માન આપવા લાયક અને વંદનયોગ્ય સજ્જન છે.
ઉકેલ: તે માનનીય અને વંદનીય સજ્જન છે.
(૧) વાતાવરણ સુંદર હતું અને પવિત્ર પણ.
ઉકેલ: વાતાવરણમાં સુંદરતા અને પવિત્રતા હતાં.
(૨) એ સાધુપુરુષની મહાનતા હવે અમને સમજાઈ.
ઉકેલ: એ સાધુપુરુષનું મહત્ત્વ હવે અમને સમજાયું.
(૩) ઉપરાઉપરી બીમાર થવાથી તે અકાળે વૃદ્ધ થઈ ગયો.
ઉકેલ: ઉપરાઉપરી બીમાર થવાથી તેનામાં અકાળે વૃદ્ધત્વ આવી ગયું.
(૪) ગાયકના અવાજ મધુર હતો.
ઉકેલ: ગાયકના અવાજમાં મધુરતા હતી.
(૫) તેનું સૌંદર્ય જોઈને બધા જ યાત્રીઓને તેની મોટાઈનો ખ્યાલ આવ્યો.
ઉકેલ: તેની સુંદરતા જોઈને બધા જ યાત્રીઓને તેના મહત્ત્વનો ખ્યાલ આવ્યો.
કડવું → કડવાશ, કડવાહટ
કાળું → કાળાશ, કાળાપણું
વણ → વણાટ, વણકર, વણવું
વર્ષ → વાર્ષિક
સમાજ → સામાજિક, સામાજિકતા
ખાટું → ખાટાશ
કટુ → કટુતા
આદર → આદરણીય, આદરપૂર્વક
ભણ → ભણતર, ભણતરિયું, ભણવું
ટૂંકું → ટૂંકાણ, ટૂંકાવવું
ચડ → ચડાણ, ચડાઉ, ચડવું
ઊંડું → ઊંડાણ, ઊંડાશ
નવરું → નવરાશ
ચળક → ચળકાટ, ચળકતું
લૂંટ → લૂંટારો, લૂંટાણ, લૂંટવું
ઉકેલ → ઉકેલવું
ખંડ → અખંડ / વિખંડ
સત્ય → અસત્ય
દેશ → પ્રદેશ / વિદેશ / સ્વદેશ
આબરૂ → બેઆબરૂ
સ્થિતિ → પરિસ્થિતિ / સુસ્થિતિ
કમળ → નીલકમળ / રક્તકમળ
સ્વાદ → કુસ્વાદ / બેસ્વાદ / નિઃસ્વાદ
હદ → બેહદ / અનહદ
ફળ → નિષ્ફળ / સફળ
કર્મ → સત્કર્મ / કુકર્મ / દુષ્કર્મ
ગુણ → અવગુણ / નિર્ગુણ / સદગુણ
માન → અપમાન / સન્માન / સ્વમાન
જીવન → સંજીવન / આજીવન