ધોરણ 11 | విષય: Gujarati
તે બુદ્ધિશાળી અને વિદ્વાન પુરુષ છે.
ગાંધીજીએ દેશને સમૃદ્ધ બનાવવાનો માર્ગ દર્શાવ્યો.
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં શુદ્ધ આચાર-વિચારનું મહત્વ છે.
કોઈપણ કાર્ય કરવા માટે સદ્ધર આયોજન જરૂરી છે.
શિષ્યમાં ગુરુ પ્રત્યે ઊંડી શ્રદ્ધા હોવી જોઈએ.
મહાત્મા બુદ્ધે અહિંસાનો પ્રસિદ્ધ સંદેશ આપ્યો.
યુદ્ધમાં વિજય મેળવવો એ જ યોદ્ધાનું લક્ષ્ય હોય છે.
તેમણે ધર્મના નિયમોનું બદ્ધ રીતે પાલન કર્યું.
આ સત્ય ઘટના પર આધારિત વિશુદ્ધ કથા છે.
સતત પ્રયત્નોથી મન બદ્ધતામાંથી મુક્ત થાય છે.
બંને નેતાઓ વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો થઈ.
તેના મનમાં મોટો દ્વંદ્વ ચાલી રહ્યો હતો.
વ્યાકરણમાં દ્વિગુ અને દ્વંદ્વ સમાસ આવે છે.
આ દેશમાં દ્વૈત અને અદ્વૈતનો વિચાર પ્રચલિત છે.
ભાષામાં દ્વિરુક્ત શબ્દોનો સુંદર પ્રયોગ થયો છે.
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે દ્વિપક્ષીય સંબંધો અંગે ચર્ચા થઈ.
તેને જીવનમાં અનેક દ્વિધાઓનો સામનો કરવો પડ્યો.
આ કાવ્યમાં દ્વિપદી છંદનો ઉપયોગ થયો છે.
બે દેશો વચ્ચે દ્વેષ રાખવો હિતાવહ નથી.
તેણે દ્વિતીય ક્રમાંક પ્રાપ્ત કર્યો.
‘ચક્રવાકમિથુન’ કાવ્યમાં આવતા જોડાક્ષર વાળા શબ્દોની યાદી:
ચક્રવાક (ક્ર)
મિથુન (જોડાક્ષર રહિત પદ સાથે કાવ્યનું નામ)
દંપતી (ંપ, તી)
સંધ્યા (ંધ્ય)
રક્ત (ક્ત)
સૂર્ય (ર્ય)
શાખા (ખ્યા)
સ્વપ્ન (સ્પ, પ્ન)
પ્રકાશ (પ્ર)
પ્રણય (પ્ર)
દિવસ (વ્ય)
મુગ્ધ (ગ્ધ)
સ્તબ્ધ (સ્ત, બ્ધ)
અદ્રશ્ય (દ્ર, શ્ય)
સ્પર્શ (સ્પ, ર્શ)
અંધકાર (ંધ)
દૃષ્ટિ (ષ્ટિ)
સૃષ્ટિ (ષ્ટિ)
ક્ષણ (ક્ષ)
વિરહ (રહ્ય)
ઉચ્ચ (ચ્ચ)
પ્રિય (પ્ર)
સત્ય (ત્ય)
અંતર (ંત)
સ્વર્ગ (સ્પ, ર્ગ)
(૧) તત્સમ (સંસ્કૃત) શબ્દોમાં ઈ/ઉ ના નિયમ અનુસાર (રસ્વ/દીર્ઘ):
ઉદાહરણો: કવિ, હરિ, મતિ, ગુરુ, ભાનુ.
(૨) શબ્દના અંતે આવતા ઈ/ઉ (દીર્ઘ ઈ / દીર્ઘ ઊ):
ઉદાહરણો: નદી, સાડી, ઘડી, લાડુ, જાદુ.
(૩) જોડાક્ષર પહેલાંના ઈ/ઉ રસ્વ થાય:
ઉદાહરણો: ચિઠ્ઠી, શિષ્ય, બુદ્ધિ, મુક્તિ, ચિત્ર.
(૪) અનનુનાસિક તીવ્ર અનુસ્વાર વાળા ઈ/ઉ દીર્ઘ થાય:
ઉદાહરણો: ભીંત, ઊંટ, લીંબુ, ગૂંદ, મૂંઝવણ.
(૫) કોમળ અનુસ્વાર વાળા ઈ/ઉ રસ્વ થાય:
ઉદાહરણો: બિંદુ, સુંદર, કુંવર, કિંમત, સિંદૂર.
(૬) દ્વિઅક્ષરી શબ્દોમાં પહેલો અક્ષર દીર્ઘ થાય:
ઉદાહરણો: ગીત, ચીજ, દૂધ, ભૂખ, ઘી.
(૭) ત્રિઅક્ષરી શબ્દોમાં ગુરુ-લઘુ નિયમ (પહેલો અક્ષર દીર્ઘ હોય તો બીજો રસ્વ):
ઉદાહરણો: કિંમત, ધીરજ, સુરત, કીરતન, પૂજન.
(૮) ચાર કે તેથી વધુ અક્ષર વાળા શબ્દોમાં પહેલો ઈ/ઉ રસ્વ થાય:
ઉદાહરણો: હિમાલય, ખિસકોલી, શિષ્યવૃત્તિ, ગુલામગીરી, મિલનસાર.
પરિચ્છેદ:
એક દિવસ સાંજે, સ્વામી વિવેકાનંદજી પોતાના શિષ્યો સાથે બેઠા હતા. તેમણે સ્મિત સાથે પૂછ્યું, “તમે જીવનમાં સૌથી મહત્વની બાબત કઈ માનો છો?” એક શિષ્યે તરત જ ઉત્તર આપ્યો, “મહારાજ! જ્ઞાન જ સર્વશ્રેષ્ઠ છે.” સ્વામીજીએ કહ્યું, “ના, માત્ર જ્ઞાન પૂરતું નથી; તેની સાથે પવિત્રતા, દયા અને સેવાભાવ પણ હોવા જોઈએ.” વાહ! કેવો અદ્ભુત અને પ્રેરણાદાયી વિચાર!
(આ પરિચ્છેદમાં વપરાયેલા વિરામચિહ્નો: અલ્પવિરામ (,), પૂર્ણવિરામ (.), પ્રશ્નાર્થચિહ્ન (?), ઉદ્ગારચિહ્ન (!), અર્ધવિરામ (;) અને અવતરણચિહ્ન (“ ”))