ધોરણ 11 | విષય: Gujarati
પ્રસ્તાવના: ‘સ્વચ્છતા ત્યાં પ્રભુતા’ એ માત્ર શાળાના બોર્ડ પર લખાતું સૂત્ર નથી, પરંતુ સમગ્ર સૃષ્ટિના કલ્યાણ અને માનવજીવનની સમૃદ્ધિનું પરમ સત્ય છે. જે જગ્યાએ સ્વચ્છતા, સફાઈ અને સુઘડતા હોય છે, ત્યાં જ પવિત્રતા, સકારાત્મક ઊર્જા અને ઈશ્વરીય તત્ત્વનો વાસ થાય છે. સ્વચ્છતા એ કદાચ બાહ્ય શરીર અને પરિસર સુધી સીમિત દેખાય, પરંતુ તેનો સીધો સંબંધ આપણા મન, વિચારો અને આત્માની શુદ્ધિ સાથે જોડાણ ધરાવે છે.
સ્વચ્છતાનું વ્યક્તિગત અને સામાજિક મહત્વ: માનવ શરીરને નિરોગી રાખવા માટે દૈનિક સ્વચ્છતા અનિવાર્ય છે. વ્યક્તિગત સ્વચ્છતાથી શરીર રોગમુક્ત રહે છે અને મનમાં ઉત્સાહનો સંચાર થાય છે. આપણું ઘર અને આસપાસનું પરિસર જો ગંદું હોય, તો ત્યાં મચ્છર, સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ અને અનેક પ્રકારની બીમારીઓનો ભય રહે છે. આ સિવાય, ગંદકી માત્ર શારીરિક વ્યાધિઓ જ નથી લાવતી, પરંતુ માણસમાં આળસ, ચિંતા અને અશાંતિ પણ પેદા કરે છે. જ્યારે સ્વચ્છ વાતાવરણમાં શ્વાસ લેવાથી મન પ્રફુલ્લિત રહે છે અને કામ કરવાની ક્ષમતામાં ગુણાત્મક વધારો થાય છે.
આપણા તહેવારો અને ધાર્મિક ઉત્સવોમાં પણ સ્વચ્છતાને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું છે. દિવાળી આવે ત્યારે આપણે ઘરોની સાફ-સફાઈ કરીએ છીએ, કારણ કે આપણે માનીએ છીએ કે જ્યાં સ્વચ્છતા હોય ત્યાં જ લક્ષ્મીજીનો વાસ થાય છે. તે જ રીતે, મંદિરો, મસ્જિદો કે ગુરુદ્વારાઓમાં પણ પ્રવેશતા પહેલા શુદ્ધિ અને સફાઈને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે.
રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધી અને ‘સ્વચ્છ ભારત’: પૂજ્ય મહાત્મા ગાંધીજીએ સ્વચ્છતાને સ્વરાજ્ય જેટલું જ મહત્વ આપ્યું હતું. તેમનું સ્પષ્ટ માનવું હતું કે સ્વચ્છતા વિનાનું સ્વરાજ્ય નિરર્થક છે. તેમણે પોતે આશ્રમમાં સફાઈ કામ કરીને સમાજને ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું હતું. વર્તમાન સમયમાં ભારત સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતું ‘સ્વચ્છ ભારત અભિયાન’ ગાંધીજીના એ જ સ્વપ્નને સાકાર કરવાની દિશામાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ કદમ છે. આજે દેશના ખૂણેખૂણે સ્વચ્છતા પ્રત્યે જાગૃતિ આવી છે.
આપણી નૈતિક ફરજ: સ્વચ્છતા જાળવવી એ માત્ર સરકાર કે સફાઈ કર્મચારીઓની જવાબદારી નથી, પરંતુ સમાજના પ્રત્યેક નાગરિકની પ્રાથમિક ફરજ છે. જાહેર રસ્તાઓ, બગીચાઓ, બસ સ્ટેશનો અને પ્રવાસી સ્થળોએ કચરો ન ફેંકવો, પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ મર્યાદિત કરવો, વર્ગીકૃત કચરો કચરાપેટીમાં જ નાખવો – આ બધી નાની નાની ટેવોથી જ મોટો બદલાવ આવી શકે છે.
ઉપસંહાર: જો આપણે આપણા ઘરની સાથે સાથે આપણા પડોશ, ગામ અને શહેરને સ્વચ્છ રાખીશું, તો આપણો દેશ આપોઆપ સુંદર અને સમૃદ્ધ બનશે. આંતરિક અને બાહ્ય સફાઈ દ્વારા જ આપણે સચ્ચા અર્થમાં ‘સ્વચ્છતા ત્યાં પ્રભુતા’ના આદર્શને સાકાર કરી શકીશું.
પ્રસ્તાવના: ગુજરાતી સાહિત્યનો ઇતિહાસ અનેક મહાન કવિઓ અને લેખકોના અમૂલ્ય સર્જનથી સમૃદ્ધ છે. નર્મદ, ગોવર્ધનરામ, પન્નાલાલ પટેલ, ઉમાશંકર જોશી અને દર્શક જેવા અનેક દિગ્ગજોએ આ ભાષાને સમૃદ્ધ બનાવી છે. પરંતુ આ બધા સર્જકોમાં મારા હૃદયની સૌથી નજીક હોય અને જેમના લેખને મને સતત પ્રેરણા આપી હોય, તે સર્જક છે – ઝવેરચંદ મેઘાણી. તેમને રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજીએ ‘રાષ્ટ્રીય શાયર’નું અમર બિરુદ આપ્યું હતું.
જીવન પરિચય અને સાહિત્ય સેવા: ઝવેરચંદ મેઘાણીનો જન્મ ૨૮ ઓગસ્ટ ૧૮૯૬ના રોજ સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના ચોટીલા ગામે થયો હતો. તેમનું બાળપણ અને શિક્ષણ સૌરાષ્ટ્રના વિવિધ ભાગોમાં વીત્યું હતું. તેઓ માત્ર એક લેખક કે કવિ નહોતા, પરંતુ એક સમર્પિત પત્રકાર, લોકસાહિત્યના સંશોધક અને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની પણ હતા. તેમણે ગામડે ગામડે અને ડુંગરાઓમાં ફરીને લુપ્ત થતી સૌરાષ્ટ્રની લોકકથાઓ, બહારવટિયાઓની વાતો, દુહાઓ અને લોકગીતોને એકત્રિત કર્યા. ‘ધૂળ ધોઈને સોનું શોધવું’ એ કહેવત તેમણે લોકસાહિત્યના એકત્રીકરણમાં સાર્થક કરી બતાવી.
મુખ્ય સર્જનો અને કવિતાઓ: તેમણે ‘સૌરાષ્ટ્રની રસધારા’ (પાંચ ભાગ), ‘સોરઠી બહારવટિયા’, ‘માણસાઈના દીવા’ અને ‘કંકાવટી’ જેવા શ્રેષ્ઠ ગદ્યગ્રંથો આપ્યા છે. ‘માણસાઈના દીવા’માં તેમણે રવિશંકર મહારાજના પાટણવાડિયા અને બારaiya કોમના સુધારણા માટેના કાર્યોને જે શૈલીમાં આલેખ્યા છે, તે વાચકના હૃદયને સ્પર્શી જાય છે.
કવિ તરીકે તેમણે ‘યુગવંદના’ અને ‘સિંધુડો’ જેવા કાવ્યસંગ્રહો આપ્યા. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ વખતે તેમના ‘સિંધુડો’ કાવ્યસંગ્રહે ભારતીયોના લોહીમાં દેશપ્રેમનો જુવાળ પેદા કર્યો હતો. ‘કસુંબીનો રંગ’, ‘હરિનો મારગ છે શૂરાનો’ અને ‘શિવાજીનું હાલરડું’ જેવાં કાવ્યો આજે પણ દરેક ગુજરાતીના રોમેરોમમાં શૌર્ય અને ભક્તિનો સંચાર કરે છે.
તેમની શૈલી અને વ્યક્તિત્વ: મેઘાણીજીની ભાષામાં સૌરાષ્ટ્રની ધરતીની સોડમ, મરદાનગી અને અનોખો ખમીર છે. તેમની શબ્દપસંદગી એટલી ચોટદાર હોય છે કે વાચક કથામાં તલ્લીન થઈ જાય છે. તેઓ માનવતા, ત્યાગ, સાહસ અને નૈતિક મૂલ્યોના પૂજારી હતા.
ઉપસંહાર: ઝવેરચંદ મેઘાણીનું સાહિત્ય માત્ર મનોરંજન નથી આપતું, પરંતુ ચારિત્ર્ય નિર્માણ કરે છે અને પોતાની સંસ્કૃતિ પ્રત્યે ગૌરવ અનુભવતા શીખવે છે. આ જ કારણે તેઓ મારા સૌથી પ્રિય કવિ અને લેખક છે અને તેમનું સાહિત્ય યુગો સુધી ગુજરાતી પ્રજાનું માર્ગદર્શન કરતું રહેશે.
પ્રસ્તાવના: માનવજીવન અનિશ્ચિતતાઓથી ભરેલું છે. ક્ષણવારમાં શું ઘટી જશે તેની કોઈને કલ્પના હોતી નથી. આપણી રોજિંદી ભાગદોડમાં ક્યારેક એવી દિલધડક અને અણધારી દુર્ઘટનાઓ ઘટી જાય છે, જે આજીવન હૃદય પર એક ઊંડો આઘાત છોડી જાય છે. ગયા વર્ષે ચોમાસાની ઋતુમાં હાઇવે પર મેં મારી નજરે જોયેલી એક કાર અને ટ્રક વચ્ચેની ભયાનક માર્ગ દુર્ઘટના આજે પણ સ્મૃતિપટલ પર તાજી થાય છે ત્યારે મારું હૃદય કંપાઈ ઊઠે છે.
ઘટનાનો દિવસ અને વાતાવરણ: એ શનિવારની સાંજ હતી. આકાશ કાળાંડિબાંગ વાદળોથી ઘેરાયેલું હતું અને હળવો વરસાદ પડી રહ્યો હતો. હું મારા પિતાજી સાથે બાઇક પર ટ્યુશન ક્લાસમાંથી ઘરે પાછો ફરી રહ્યો હતો. રસ્તાઓ ભીના અને લપસણા હતા, તેથી વાહનોની ગતિ સામાન્ય કરતાં થોડી ધીમી હતી. અમે શહેરના નેશનલ હાઇવે પરથી પસાર થઈ રહ્યા હતા.
દુર્ઘટનાનું વર્ણન: અમારી આગળ એક સફેદ રંગની કાર ચાલી રહી હતી, જેમાં એક પરિવાર મુસાફરી કરી રહ્યો હતો. કારની ઝડપ થોડી વધારે હતી. અચાનક સામેથી પૂરઝડપે એક મોટો ટ્રક આવી રહ્યો હતો. હાઇવે પરના એક તીવ્ર વળાંક પાસે કારચાલકે આગળ જતા એક વાહનને ઓવરટેક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. વરસાદના કારણે રસ્તો લપસણો હોવાથી કાર પરથી ચાલકનો કાબૂ છૂટી ગયો. ક્ષણના છઠ્ઠા ભાગમાં એક ભયાનક ચિચિયારી અને ધડાકો સંભળાયો!
કાર સીધી સામેથી આવતા ટ્રકના આગલા ભાગ સાથે ભયાનક રીતે અથડાઈ ગઈ. ધડાકો એટલો જોરદાર હતો કે કારનો આગળનો ભાગ સાવ ચગદાઈ ગયો અને કાર પલટી મારીને રસ્તાની બાજુની ખાઈમાં ખાબકી.
ઘટના પછીનું કરુણ દ્રશ્ય: ધડાકાનો અવાજ સાંભળીને આસપાસના લોકો અને રસ્તા પરથી પસાર થતા વાહનચાલકો થંભી ગયા. મારા પિતાજીએ પણ બાઇક બાજુ પર ઊભી રાખી. અમે દોડીને ખાઈ તરફ ગયા. કારમાંથી ચીસો અને કરુણ ક્રંદન સંભળાઈ રહ્યું હતું. રસ્તા પર કાચના ટુકડા અને વાહનના ભાગો વિખરાયેલા હતા. કારમાં સવાર મુસાફરો લોહીલુહાણ હાલતમાં ફસાયેલા હતા.
લોકોએ સમય સૂચકતા વાપરીને તરત જ ૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ અને પોલીસને ફોન કર્યો. સ્થાનિક લોકોની મદદથી કારના દરવાજા તોડીને અંદરથી મુસાફરોને બહાર કાઢવામાં આવ્યા. કારચાલકનું સ્થળ પર જ દુઃખદ અવસાન થયું હતું, જ્યારે એક મહિલા અને નાના બાળકને ગંભીર ઈજાઓ પહોંચી હતી. થોડી જ મિનિટોમાં ૧૦૮ની ટીમ આવી પહોંચી અને ઇજાગ્રસ્તોને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ પહોંચાડ્યા.
ઉપસંહાર: આ કરુણ ઘટનાએ મારા મન પર ઊંડો પ્રભાવ પાડ્યો. એક નાની સરખી ભૂલ અને ઉતાવળ આખા પરિવારની ખુશીઓને ક્ષણભરમાં છીનવી લે છે. આ ઘટનાથી મને સમજાયું કે રસ્તા પર વાહન ચલાવતી વખતે ટ્રાફિકના નિયમોનું પાલન કરવું, ઝડપ પર કાબૂ રાખવો અને હવામાન મુજબ સાવચેતી રાખવી કેટલી અનિવાર્ય છે. ‘ઝડપ એ જિંદગીની દુશ્મન છે’ એ વાત એ દિવસે મને સમજાઈ.
પ્રસ્તાવના: ‘પ્રવાસ એ શિક્ષણનું બીજું અંગ છે.’ પ્રવાસથી માત્ર મનોરંજન નથી મળતું, પરંતુ વ્યવહારુ જ્ઞાન, વિવિધ સંસ્કૃતિઓની ઓળખ, સાહસ અને આત્મનિર્ભરતા જેવા ગુણોનો વિકાસ થાય છે. માનવ મન જ્યારે નીરસ દિનચર્યાથી કંટાળી જાય છે, ત્યારે પ્રવાસ તેને નવી તાજગી અને સ્ફૂર્તિ પૂરી પાડે છે. મારા વિદ્યાર્થીજીવન દરમિયાન મેં ઘણા પ્રવાસો કર્યા છે, પરંતુ ગયા વર્ષે શિયાળાની રજાઓમાં મારી શાળા તરફથી આયોજિત સાપુતારાનો પ્રવાસ મારો આજીવન યાદગાર પ્રવાસ બની રહ્યો છે.
પ્રવાસની તૈયારી અને પ્રસ્થાન: ડિસેમ્બર મહિનાની ગુલાબી ઠંડીમાં અમારી શાળા તરફથી દક્ષિણ ગુજરાતના એકમાત્ર ગિરિમથક સાપુતારા જવા માટે ત્રણ દિવસનો પ્રવાસ ગોઠવવામાં આવ્યો હતો. બસ સવારે અર્લી મોર્નિંગ ૬ વાગ્યે શાળાના પ્રાગણમાંથી ઉપડી. બસમાં બધા મિત્રો અને શિક્ષકો હતા. રસ્તામાં અંતાક્ષરી, ગરબા, રમતો અને મજાક-મસ્તી કરતાં કરતાં સમય ક્યાં પસાર થઈ ગયો તેની ખબર જ ન પડી.
સાપુતારાનું સૌંદર્ય અને મુલાકાત: બીજા દિવસે સવારે અમે સાપુતારા પહોંચ્યા. ડાંગ જિલ્લાના પહાડી વિસ્તારોમાં આવેલું સાપુતારા પ્રકૃતિનું એક અદ્ભુત ધામ છે. ચારે બાજુ લીલાછમ પહાડો, વાદળોથી ઘેરાયેલી ટેકરીઓ અને શીતળ પવન આપણું મન મોહી લે છે.
અમે પ્રવાસ દરમિયાન સૌપ્રથમ ‘સનસેટ પોઈન્ટ’ અને ‘ઈકો પોઈન્ટ’ની મુલાકાત લીધી. સાંજના સમયે આકાશમાં ફેલાતા વિવિધ રંગો વચ્ચે પહાડોની પાછળ અસ્ત થતો સૂર્ય જોવાનો અનુભવ અદ્ભુત હતો. સાપુતારા સરોવર (લેક)માં અમે મિત્રો સાથે બોટિંગ કરવાનો આનંદ માણ્યો. વાદળો જાણે ટેકરીઓ પરથી ઉતરીને નીચે આવી રહ્યા હોય તેવું વાતાવરણ હતું. આ ઉપરાંત, અમે વાંસ કલા કેન્દ્ર (બામ્બુ આર્ટ સેન્ટર), રોપ-વે અને નાગેશ્વર મહાદેવ મંદિરના દર્શન પણ કર્યા.
કેમ્પફાયર અને યાદગાર ક્ષણો: પ્રવાસની સૌથી ખાસ ક્ષણ રાત્રિના સમયે આયોજિત ‘કેમ્પફાયર’ હતી. ખુલ્લા મેદાનમાં ઠંડી આબોહવા વચ્ચે પ્રગટાવવામાં આવેલા અગ્નિની આસપાસ બધા વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકો એકઠા થયા. શિક્ષકોએ પ્રેરણાદાયી વાતો કરી અને વિદ્યાર્થીઓએ પોતપોતાની કલા રજૂ કરી. રાત્રે અમે બધાએ ડાંગી આદિવાસી નૃત્ય જોયું અને તેમની સાથે નૃત્ય પણ કર્યું.
ઉપસંહાર: ત્રણ દિવસનો આ પ્રવાસ ક્ષણવારમાં પૂરો થઈ ગયો. આ પ્રવાસે મને પ્રકૃતિના ખોળામાં જીવવાનો, મિત્રો સાથે સહકારથી રહેવાનો અને દક્ષિણ ગુજરાતની આદિવાસી સંસ્કૃતિને નજીકથી જાણવાનો ઉત્તમ અવસર આપ્યો. હોસ્ટેલ કે ઘરે પાછા ફર્યા પછી પણ સાપુતારાની એ લીલીછમ વાડીઓ અને વાદળોથી આચ્છાદિત પહાડો મારી નજર સમક્ષ તરવરતા રહ્યા. આ પ્રવાસ મારી જિંદગીની સૌથી મધુર યાદ બનીને રહેશે.
પ્રસ્તાવના: લોકશાહી શાસનવ્યવસ્થામાં રાજ્યના મુખ્યમંત્રીનું પદ એ અત્યંત જવાબદારીપૂર્વકનું અને સત્તાશાળી પદ છે. મુખ્યમંત્રી એ રાજ્યની પ્રગતિનો સુકાની છે. તે ધારાસભ્યોનો નેતા અને પ્રજાનો સાચો પ્રતિનિધિ છે. આજના રાજકારણમાં જ્યારે સ્વાર્થ અને ભ્રષ્ટાચારનું વર્ચસ્વ જોવા મળે છે, ત્યારે જો મને ક્યારેય કલ્પનાના ધોરણે પણ મારા રાજ્યના મુખ્યમંત્રી બનવાની તક મળે, તો હું સત્તાનો ઉપયોગ પ્રજાકલ્યાણ અને રાજ્યના સર્વાંગી વિકાસ માટે કરીશ.
શિક્ષણ ક્ષેત્રે સુધારા: મુખ્યમંત્રી બનીને મારી પહેલી પ્રાથમિકતા દેશના ભવિષ્ય એવા બાળકોના શિક્ષણને સુધારવાની રહેશે. હું રાજ્યની તમામ સરકારી પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાઓને આધુનિક બનાવીશ. ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના બાળકોને મફત, ગુણવત્તાસભર અને મૂલ્યવર્ધક શિક્ષણ મળે તેવી વ્યવસ્થા કરીશ. ખાનગી શાળાઓ દ્વારા થતી બેફામ ફી ઉઘરાણી પર કડક નિયંત્રણ મૂકીશ.
આરોગ્ય ક્ષેત્ર અને ગરીબ કલ્યાણ: ‘પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા’ – આ ઉક્તિ મુજબ રાજ્યના દરેક નાગરિકને મફત અને ઉત્તમ તબીબી સારવાર મળે તે માટે દરેક તાલુકા કક્ષાએ આધુનિક હોસ્પિટલો ઊભી કરીશ. ગરીબ દર્દીઓને કેન્સર કે હૃદયરોગ જેવી ગંભીર બીમારીઓમાં આર્થિક બોજ ન પડે તે માટે સરકારી સહાયની યોજનાઓ સરળ બનાવીશ.
રોજગારી અને કૃષિ વિકાસ: રાજ્યના શિક્ષિત યુવાનોને બેરોજગારીનો સામનો ન કરવો પડે તે માટે નવા ઉદ્યોગો લાવવા અને સ્ટાર્ટ-અપ યોજનાઓને પ્રોત્સાહન આપીશ. રાજ્યના ખેડૂતો માટે સિંચાઈ, ખાતર, વીજળી અને પાકના વાજબી ભાવ સમયસર મળી રહે તેવું આયોજન કરીશ. પ્રાકૃતિક ખેતી કરતા ખેડૂતોને ખાસ પ્રોત્સાહન આપીશ.
ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત અને પારદર્શી શાસન: સરકારી કચેરીઓમાંથી લાંચરુશવત અને ભ્રષ્ટાચાર નાબૂદ કરવા માટે હું ‘ઝીરો ટોલરન્સ’ નીતિ અપનાવીશ. ઈ-ગવર્નન્સ દ્વારા તમામ સરકારી સેવાઓ ઓનલાઈન કરીશ જેથી સામાન્ય નાગરિકોને ધક્કા ન ખાવા પડે. જાહેર નાણાંનો એક એક રૂપિયો પ્રજાના વિકાસ પાછળ જ વપરાય તેની પૂરતી કાળજી રાખીશ.
ઉપસંહાર: મુખ્યમંત્રી બનીને હું લાલબત્તીવાળી કાર કે હોદ્દાના રોફમાં રહેવાને બદલે ‘પ્રજાનો પ્રથમ સેવક’ બનીને કામ કરીશ. હું એવી રાજ્યવ્યવસ્થા બનાવીશ જ્યાં કાયદો અને વ્યવસ્થા મજબૂત હોય, સ્ત્રીઓ સુરક્ષિત હોય અને દરેક નાગરિક ગૌરવપૂર્ણ જીવન જીવી શકે. જો મને આ તક મળે, તો હું મારો રૂપિયો, સમય અને શક્તિ રાજ્યની સેવા અર્થે સમર્પિત કરી દઈશ.
પ્રસ્તાવના: આજનો યુગ એ શહેરીકરણનો યુગ છે. રોજગારી, ઉત્તમ શિક્ષણ, આધુનિક સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ અને ચમકધમકથી આકર્ષાઈને ગામડાંમાંથી લોકો મોટી સંખ્યામાં શહેરો તરફ સ્થળાંતર કરી રહ્યા છે. પરંતુ, ઝડપથી વધી રહેલી આ વસ્તીના કારણે આજનાં શહેરો ‘સ્વર્ગ’ બનવાને બદલે સમસ્યાઓનો અડ્ડો બની ગયાં છે. આયોજન વગરનું અને અનિયંત્રિત શહેરીકરણ આજના સમયમાં અનેક વિકટ સમસ્યાઓને જન્મ આપી રહ્યું છે.
પ્રદૂષણ અને પર્યાવરણની હાનિ: શહેરીજીવનની સૌથી મોટી અને ગંભીર સમસ્યા હવાનું, જળનું અને ધ્વનિનું પ્રદૂષણ છે. શહેરોમાં વાહનોની અનહદ સંખ્યા અને ફેક્ટરીઓના ધુમાડાના કારણે શુદ્ધ હવામાં શ્વાસ લેવો મુશ્કેલ બની ગયો છે. સિમેન્ટ-કોંક્રિટના જંગલો ઊભા કરવા માટે હજારો વૃક્ષો કાપી નાખવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે શહેરો ગરમીના ટાપુ (હીટ આઇલેન્ડ) બની ગયાં છે. પરિણામે, દમા, એલર્જી અને હૃદયરોગ જેવા રોગોનું પ્રમાણ શહેરીજનોમાં ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યું છે.
ટ્રાફિક અને રહેઠાણની સમસ્યા: શહેરોની સડકો પર દરરોજ હજારો નવા વાહનો ઉમેરાય છે, જેના કારણે કલાકો સુધી ટ્રાફિક જામની સમસ્યા રહે છે. ટ્રાફિકના કારણે સમય, બળતણ અને માનસિક શાંતિનો વ્યય થાય છે. આ ઉપરાંત, શહેરોમાં જમીનોના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા હોવાથી ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગ માટે પોતાનું ઘર બનાવવું અશક્ય બની ગયું છે. પરિણામે, ઝૂંપડપટ્ટીઓ (સ્લમ એરિયા) વધી રહી છે, જ્યાં પીવાનું પાણી, ગટર અને સફાઈ જેવી પાયાની સુવિધાઓનો ઘોર અભાવ હોય છે.
મોંઘવારી અને ગુનાખોરી: શહેરોમાં જીવનનિર્વાહ ખૂબ મોંઘો બની ગયો છે. ખાવા-પીવાની ચીજવસ્તુઓથી લઈને શિક્ષણ અને તબીબી સારવાર પાછળ પાણીની જેમ પૈસા વેડફાય છે. આ આર્થિક ખેંચતાણ અને બેરોજગારીના કારણે આજના શહેરોમાં ચોરી, લૂંટફાટ, સાયબર ક્રાઈમ અને હિંસા જેવા ગુનાઓનું પ્રમાણ સતત વધી રહ્યું છે.
સામાજિક એકલતા અને માનસિક તણાવ: શહેરીજીવન ખૂબ ઝડપી અને યાંત્રિક બની ગયું છે. માણસ પાસે પોતાના પરિવાર કે પાડોશી માટે સમય નથી. ‘બાજુના મકાનમાં કોણ રહે છે?’ તેની પણ લોકોને ખબર હોતી નથી. આ સામાજિક એકલતા, સ્પર્ધા અને આધુનિક જીવનશૈલી માનવીને માનસિક તણાવ (ડિપ્રેશન) તરફ ધકેલી રહી છે.
ઉપસંહાર: શહેરીજીવનની આ સમસ્યાઓ ઉકેલવા માટે સ્માર્ટ સિટી સાથે ‘સ્માર્ટ વિલેજ’ બનાવવા જરૂરી છે, જેથી ગામડાંમાંથી થતું સ્થાનાંતર અટકે. શહેરોમાં જાહેર વાહનવ્યવહારનો ઉપયોગ, વૃક્ષારોપણ અને પૂર્વ-આયોજિત ટાઉન પ્લાનિંગ અપનાવવામાં આવે તો જ શહેરીજીવન ફરીથી જીવવા જેવું બની શકશે.
પ્રસ્તાવના: “જ્યારે તમે કોઈ સારો ગ્રંથ વાંચો છો, ત્યારે તમે જગતના સૌથી ઉત્તમ માણસ સાથે સંવાદ કરી રહ્યા હો છો.” સૃષ્ટિ પર માનવજાતને મળેલી શ્રેષ્ઠ ભેટોમાંની એક એટલે ‘પુસ્તક’. આજના ડિજિટલ અને ભાગદોડભર્યા યુગમાં ભલે માણસ પાસે ભૌતિક સાધનો વધ્યા હોય, પણ માનસિક શાંતિ અને સાચું જ્ઞાન તો પુસ્તકોમાંથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. જેમ એક સાચો મિત્ર આપણી સુખ-દુઃખની ક્ષણોમાં સાથ આપે છે, તેમ પુસ્તકો પણ માનવીના જીવનના દરેક તબક્કે સાચા માર્ગદર્શક અને વફાદાર મિત્રની ભૂમિકા ભજવે છે.
અણમોલ જ્ઞાનનો ભંડાર: પુસ્તકો ભૂતકાળના મહાન વિચારો, અનુભવો અને સંશોધનોને વર્તમાન સાથે જોડતી સાંકળ છે. ઇતિહાસ, વિજ્ઞાન, સાહિત્ય, ધર્મ કે દર્શન – કોઈપણ ક્ષેત્રનું જ્ઞાન મેળવવું હોય તો પુસ્તકો જ સક્ષમ માધ્યમ છે. મહાન પુરુષોના જીવનચરિત્રો વાંચવાથી આપણને સંઘર્ષો સામે લડવાની પ્રેરણા અને ધૈર્ય મળે છે. પુસ્તકો આપણી વિચારસરણીને વિષાળ બનાવે છે અને અજ્ઞાનના અંધકારમાંથી જ્ઞાનના પ્રકાશ તરફ લઈ જાય છે.
નિઃસ્વાર્થ મિત્રતા: દુનિયાના માનવ મિત્રો કદાચ સ્વાર્થ, સમય કે પરિસ્થિતિ બદલાતા સાથ છોડી દે અથવા વિશ્વાસઘાત કરે; પરંતુ પુસ્તક એક એવો મિત્ર છે જે ક્યારેય આપણો સાથે છોડતો નથી. તે બદલામાં કશું જ માંગતો નથી. જ્યારે માણસ એકલતા અનુભવતો હોય, નિરાશ હોય કે તણાવમાં હોય, ત્યારે કોઈ સારો ગ્રંથ વાંચવાથી મન શાંત થાય છે અને નવો ઉત્સાહ જાગે છે.
વાંચનથી થતા ફાયદા: નિયમિત વાંચન કરવાથી ભાષાશુદ્ધિ થાય છે, શબ્દભંડોળ વધે છે અને વાણીમાં પ્રભાવ પેદા થાય છે. વાંચનથી માણસની કલ્પનાશક્તિ અને સર્જનાત્મકતા ખીલે છે. જે બાળકો નાનપણથી પુસ્તકો વાંચે છે, તેમનામાં એકાગ્રતા, વિવેકબુદ્ધિ અને સંસ્કારોનું આપોઆપ સિંચન થાય છે. સ્વામી વિવેકાનંદ, મહાત્મા ગાંધી અને ડૉ. બી.આર. આંબેડકર જેવા યુગપુરુષોના ઘડતરમાં પુસ્તકોનો બહુ મોટો ફાળો હતો.
ઉપસંહાર: આજના યુગમાં મોબાઈલ અને ઈન્ટરનેટના વધુ પડતા વપરાશે લોકોની વાંચનટેવ છીનવી લીધી છે. પરંતુ સ્ક્રીન પરનું વાચન એ પુસ્તકના પાના સ્પર્શવાના આનંદની બરાબરી કરી શકતું નથી. આપણે ઘરમા નાની 'હોમ લાઇબ્રેરી' બનાવવી જોઈએ, મિત્રોને જન્મદિવસ કે પ્રસંગોમાં પુસ્તકો ભેટ આપવા જોઈએ. પુસ્તકો સાથે દોસ્તી કરીને જ આપણે આપણા જીવનને સમૃદ્ધ અને અર્થસભર બનાવી શકીશું.
પ્રસ્તાવના: હું રસ્તાના એક ખૂણે ઊભેલું કાળું, પર્ણવિહીન અને સુકાયેલું ઝાડ છું. આજે મારો દેહ જીર્ણ થઈ ગયો છે, મારી ડાળીઓ હોડકાંની જેમ સુકાઈ ગઈ છે. રસ્તા પરથી પસાર થતાં લોકો મારા તરફ એક નજર ફેંકીને આગળ વધી જાય છે, પણ કોઈ મારી અંદર છુપાયેલી વેદનાને વાંચવાનો પ્રયત્ન કરતું નથી. પણ હા! એક સમય એવો હતો જ્યારે હું આ વિસ્તારનું સૌથી લીલુંછમ, ઘટાદાર અને રૂપાળું વૃક્ષ હતું. આજે હું મારી એ સુવર્ણ ભૂતકાળની અને વર્તમાન દુર્ગતિની આત્મકથા તમને સંભળાવવા માંગુ છું.
સુવર્ણ ભૂતકાળની યાદો: મારો જન્મ વર્ષો પહેલાં એક સુંદર, ફળદ્રુપ જમીન પર થયો હતો. કુદરતના અમીદ્રષ્ટિ, વરસાદનું પાણી અને સૂર્યના તાપથી હું ધીમે ધીમે મોટું થયું. મારા પર લીલાછમ પાંદડાં આવ્યા, મીઠા ફળો બેઠા અને સુંદર ફૂલો ખીલ્યા. કડકડાટ તડકામાં દૂર દૂરથી આવતા મુસાફરો, બળદગાડા વાળા અને શ્રમિકો મારી શીતળ છાયામાં બેસીને વિરામ લેતા હતા. તેમની થાકેલી આંખોને શાંતિ આપવી એ મારો પરમ આનંદ હતો.
મારા પર સેંકડો પક્ષીઓએ પોતાના માળા બાંધ્યા હતા. સવાર-સાંજ પક્ષીઓનો કલરવ મારા દેહમાં પ્રાણ પૂરી દેતો હતો. નાના બાળકો મારી ડાળીઓ પર ઝૂલા બાંધીને ઝૂલતા હતા અને મારા ફળો પાડીને ખાતા હતા. હું નિઃસ્વાર્થ ભાવે સૌને છાંયડો, ઓક્સિજન અને ફળો આપતું હતું.
દુઃખદ પરિવર્તન અને સુકાઈ જવાની વ્યથા: પરંતુ, જેમ જેમ સમય વીતતો ગયો તેમ તેમ આસપાસનો વિકાસ થવા લાગ્યો. માણસની સ્વાર્થીવૃત્તિ વધતી ગઈ. રસ્તો પહોળો કરવાના અને કોંક્રિટના મકાનો બનાવવાના નામે મારી આસપાસની ફળદ્રુપ જમીન સિમેન્ટથી પૂરી દેવામાં આવી. મારા મૂળ સુધી પાણી પહોંચવાનું બંધ થઈ ગયું. શહેરોમાંથી આવતા ઝેરી ધુમાડા અને પ્રદૂષણે મારી કાયાને કોરી ખાધી.
ધીમે ધીમે મારા પાંદડા પીળા પડીને ખરી પડ્યા. નવી કૂંપળો ફૂટતી બંધ થઈ ગઈ. પક્ષીઓ પોતાના માળા છોડીને ઊડી ગયા. જે માણસો ક્યારેક મારા છાંયડે બેસતા હતા, તેમણે જ મારા પીવાના પાણીના સ્ત્રોત બંધ કરી દીધા. અને આખરે... હું તરસ્યું ને તરસ્યું સુકાઈ ગયું.
અંતિમ સંદેશ: આજે હું કટાઈ જવાની રાહ જોઈ રહ્યું છું. ટૂંક સમયમાં જ કોઈ કઠિયારો કુહાડી લઈને આવશે અને મારી સુકાઈ ગયેલી કાયાને કાપીને બળતણ બનાવી દેશે. મને મારો નાશ થવાનો અફસોસ નથી, કારણ કે મારો જન્મ જ પરમાર્થ માટે થયો હતો. પણ જતાં જતાં હું માનવજાતને એક ચેતવણી આપવા માંગુ છું: “હે માનવ! જો તું વૃક્ષોને આમ જ સુકાવતો રહીશ અને કાપતો રહીશ, તો એક દિવસ આખી પૃથ્વી સુકાઈ જશે અને તારું અસ્તિત્વ પણ મટી જશે. વૃક્ષો વાવો અને તેનું જતન કરો.”
પ્રસ્તાવના: ‘જાગ્યા ત્યારથી સવાર’ એ ગુજરાતી ભાષાની એક અત્યંત પ્રેરણાદાયી અને જીવનનો ગૂઢ તત્ત્વજ્ઞાન સમજાવતી કહેવત છે. આ કહેવતનો સરળ અર્થ એ છે કે, ભૂતકાળમાં આપણાથી ગમે તેટલી ભૂલો થઈ હોય, સમય વેડફાયો હોય કે આપણે ખોટા માર્ગે ફંટાઈ ગયા હોઈએ; પરંતુ જે ક્ષણે આપણને આપણી ભૂલનો સાચો અહેસાસ થાય અને આપણે સુધરવાનો સંકલ્પ કરીએ, એ જ ક્ષણથી આપણા જીવનમાં નવા ઉત્સાહ અને પ્રગતિની ‘સવાર’ પડે છે.
અર્થ અને વિશ્લેષણ: ‘ભૂલ’ એ માનવ સહજ સ્વભાવ છે. સંસારમાં એવો કોઈ માણસ નથી જેણે ક્યારેય ભૂલ ન કરી હોય. પરંતુ, ડાહ્યો માણસ એ છે જે પોતાની ભૂલને સ્વીકારે છે અને તેને સુધારવાનો પ્રયત્ન કરે છે. ઘણા લોકો ભૂતકાળની નિષ્ફળતાઓ, ભૂલો કે ગુમાવેલા સમયનો વિચાર કરીને આખો ભવિષ્યનો સમય પણ ચિંતામાં વેડફી નાખે છે. તેઓ માને છે કે ‘હવે બહુ મોડું થઈ ગયું છે.’ પરંતુ આ વિચારસરણી ખોટી છે. સુધરવા માટે કે નવી શરૂઆત કરવા માટે ક્યારેય 'ખૂબ મોડું' હોતું નથી.
જો કોઈ વિદ્યાર્થી આખા વર્ષ દરમિયાન ભણવામાં ધ્યાન ન આપે અને છેલ્લે પરીક્ષાના બે મહિના પહેલાં પણ જો તે સંપૂર્ણ નિષ્ઠાથી જાગૃત થઈને મહેનત કરવા લાગે, તો તે ચોક્કસ સફળ થઈ શકે છે. એ જ રીતે, કોઈ વ્યક્તિ વ્યસન કે ખોટી આદતોમાં ફસાઈ ગઈ હોય, પણ જે દિવસે તે તેને છોડવાનો દ્રઢ નિશ્ચય કરે, તે દિવસથી તેનું નવું અને શુદ્ધ જીવન શરૂ થાય છે.
ઐતિહાસિક અને પૌરાણિક ઉદાહરણો: આપણા શાસ્ત્રો અને ઇતિહાસમાં આ ઉક્તિના અનેક ઉદાહરણો છે. વાલિયો લૂંટારો, જે નિર્દોષ લોકોને લૂંટતો અને મારતો હતો, તેને નારદમુનિના ઉપદેશથી પોતાની ભૂલનો અહેસાસ થયો. જે ક્ષણે તે જાગ્યો, ત્યારથી જ તેના જીવનની નવી સવાર થઈ અને તે મહાન વાલ્મીકિ ઋષિ બન્યા જેમણે અમર ગ્રંથ ‘રામાયણ’ની રચના કરી. તે જ રીતે, સમ્રાટ અશોકે કલિંગના યુદ્ધમાં થયેલા નરસંહાર પછી હિંસાનો માર્ગ છોડી બોધ્ધ ધર્મ અપનાવ્યો અને અહિંસા તથા માનવસેવાનો માર્ગ અપનાવ્યો.
ઉપસંહાર: ગયેલો સમય ક્યારેય પાછો આવતો નથી, પરંતુ વર્તમાન સમય આપણા હાથમાં છે. ભૂતકાળના અફસોસના આંસુ સારવા કરતાં આજે જ જાગૃત થઈને પશ્ચાતાપ સાથે નવા અને સતમાર્ગે ચાલવું જોઈએ. જો મનમાં દ્રઢ સંકલ્પશક્તિ હોય, તો ગમે ત્યારે જીવનની સુંદર શરૂઆત કરી શકાય છે. તેથી જ કહેવાયું છે કે, જ્યારે જ્ઞાનનો દીવો પ્રગટે ત્યારે સમજવું કે – ‘જાગ્યા ત્યારથી સવાર’.
પ્રસ્તાવના: ‘ઉત્સવપ્રિયાઃ ખલુ માનવાઃ’ – અર્થાત્ માનવજાત સ્વભાવથી જ ઉત્સવપ્રિય છે. ભારત એ તો વિવિધતાઓ, સંસ્કૃતિ અને તહેવારોનો દેશ છે. આપણા દેશમાં વર્ષના ૩૬૫ દિવસમાંથી કદાચ જ કોઈ એવો મહિનો હશે જેમાં કોઈ ધાર્મિક, સામાજિક કે રાષ્ટ્રીય તહેવાર ન આવતો હોય. દિવાળી, હોળી-ધૂળેટી, નવરાત્રી, રક્ષાબંધન, જન્માષ્ટમી, ઈદ, ક્રિસમસ કે ઉત્તરાયણ – આ તમામ તહેવારો ભારતીય જનજીવનનો આત્મા છે. તહેવારો માનવીના રોજિંદા નીરસ અને તણાવપૂર્ણ જીવનમાં રંગ, આનંદ અને નવો ઉલ્લાસ ભરી દે છે.
સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ: આજના આધુનિક યુગમાં માણસ પોતાના કામકાજ, નોકરી અને આર્થિક દોડધામમાં એટલો વ્યસ્ત થઈ ગયો છે કે તેની પાસે પોતાના પરિજન માટે પણ સમય નથી. આ નીરસતાને તોડવાનું કામ તહેવારો કરે છે. તહેવારોના સમયે લોકો કામમાંથી વિરામ લે છે, ઘરોની સાફ-સફાઈ કરે છે, નવા કપડાં પહેરે છે અને એકબીજાને મીઠાઈઓ વહેંચે છે.
તહેવારો સામાજિક એકતા અને ભાઈચારાના પ્રતીક છે. રક્ષાબંધન ભાઈ-બહેનના પ્રેમનો સંદેશ આપે છે, હોળી વેરઝેર ભૂલીને પ્રેમનો રંગ લગાવવાનું શીખવે છે, દિવાળી અજ્ઞાનના અંધકાર પર જ્ઞાનના પ્રકાશના વિજયનો ઉત્સવ છે, જ્યારે નવરાત્રી એ આદ્યાશક્તિની ભક્તિ અને સંસ્કૃતિનું લોકનૃત્ય છે. તહેવારોના કારણે દૂર રહેતા સગા-સંબંધીઓ ભેગા થાય છે, જેનાથી કૌટુંબિક પ્રેમ અને સામાજિક સદ્ભાવના દ્રઢ બને છે.
ધાર્મિક અને નૈતિક મૂલ્યો: દરેક તહેવાર પાછળ કોઈને કોઈ પૌરાણિક, ધાર્મિક કે ભૌગોલિક કથા જોડાયેલી હોય છે. તહેવારો આપણને આપણા મહાન વારસા, ઈતિહાસ અને સંસ્કારો સાથે જોડી રાખે છે. તે આપણને અસત્ય પર સત્યના અને અધર્મ પર ધર્મના વિજયની યાદ અપાવે છે (જેમ કે દશેરા અને દિવાળી). બાળકોને પોતાના ધર્મ અને સંસ્કૃતિનું જ્ઞાન તહેવારો દ્વારા સહજ રીતે મળી રહે છે.
આર્થિક મહત્વ: તહેવારો દેશના અર્થતંત્રને પણ વેગ આપે છે. તહેવારોના સમયે કપડાં, મીઠાઈ, પૂજાપો, વાહનો અને સુશોભનની વસ્તુઓની મોટા પાયે ખરીદી થાય છે. જેનાથી નાના વેપારીઓ, કારીગરો અને શ્રમિકોને રોજગારી મળે છે અને બજારમાં નાણાંનો પ્રવાહ વધે છે.
ઉપસંહાર: આજે તહેવારોના ઉજવણીનું સ્વરૂપ બદલાયું છે. તેમાં બાહ્ય આડંબર, ઘોંઘાટ, પ્રદૂષણ અને વેપારીકરણ વધી ગયું છે, જે ચિંતાજનક છે. આપણે તહેવારોના મૂળ હાર્દ અને પવિત્રતાને જાળવી રાખીને, પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના, પ્રેમ અને ભાઈચારાથી ઉજવવા જોઈએ. તહેવારો છે તો જ જીવનમાં જીવવાનો સાચો આનંદ છે.
તારીખ: ૨૫ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬
સ્થળ: શ્રી સરસ્વતી વિદ્યામંદિર, અમદાવાાદ
અમારી શાળાના વરિષ્ઠ અને આદરણીય શિક્ષક શ્રી રમેશભાઈ પટેલ વયનિવૃત્તિ નિમિત્તે નિવૃત્ત થતા હોવાથી તેમની યાદમાં શાળામાં એક ભાવુક વિદાય સમારંભનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમ શાળાના સભાખંડમાં સવારે ૧૦:૦૦ વાગ્યે શરૂ થયો હતો.
કાર્યક્રમની શરૂઆત પ્રાર્થના અને દીપ પ્રાગટ્યથી થઈ. ત્યારબાદ વિદ્યાર્થીઓ અને અન્ય શિક્ષકોએ શ્રી રમેશભાઈના વ્યક્તિત્વ, તેમની ભણાવવાની સરળ શૈલી અને તેમના પિગળતા સ્વભાવ વિશે પોતાના સંસ્મરણો રજૂ કર્યા. શાળાના ટ્રસ્ટ તરફથી તેમને શાલ, પ્રશંસાપત્ર અને સ્મૃતિચિહ્ન અર્પણ કરીને સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
પોતાના વક્તવ્યમાં શ્રી રમેશભાઈ ભાવુક થઈ ગયા હતા અને તેમણે વિદ્યાર્થીઓને જીવનમાં સતત મહેનત કરવા તથા સારા નાગરિક બનવાની પ્રેરણા આપી. આખરે, આચાર્યશ્રીના આભાર દર્શન અને અલ્પાહાર સાથે સમારંભ પૂર્ણ થયો.
તારીખ: ૨૮ જુલાઈ, ૨૦૨૬
સ્થળ: સેન્ટ ઝેવિયર્સ હાઇસ્કૂલ, રાજકોટ
અમારી શાળામાં ગુરુ-શિષ્યની પવિત્ર પરંપરાને યાદ કરવા માટે ગુરુપૂર્ણિમાના પાવન પર્વની ખૂબ જ ઉત્સાહભેર ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. આ નિમિત્તે શાળામાં એક વિશેષ સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમનું આયોજન થયું હતું.
સવારે સભાખંડમાં વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા મહર્ષિ વેદવ્યાસ અને ગુરુ પરંપરા પર આધારિત સુંદર વક્તવ્યો અને નાટક રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. ધોરણ ૧૧ અને ૧૨ના વિદ્યાર્થીઓએ ગુરુઓ પ્રત્યે આદર વ્યક્ત કરવા માટે તમામ શિક્ષકોનું ગુલાબનું પુષ્પ, તિલક અને સ્વહસ્તલિખિત ગ્રીટિંગ કાર્ડ આપીને પૂજન કર્યું હતું.
શાળાના આચાર્યશ્રીએ ગુરુપૂર્ણિમાનું મહત્વ સમજાવતા જણાવ્યું કે ગુરુ વગર જીવનમાં સાચો માર્ગ મેળવવો અશક્ય છે. સમગ્ર વાતાવરણ ગુરુવંદના અને ભક્તિભાવથી ગૂંજી ઊઠ્યું હતું.
તારીખ: ૧૫ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૫
સ્થળ: વિવેકાનંદ વિદ્યાલય, વડોદરા
શાળાના રમતગમત મેદાન પર વાર્ષિક ‘શિયાળુ રમોત્સવ’નું ધામધૂમથી આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. રમોત્સવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિદ્યાર્થીઓમાં રમતગમત પ્રત્યે રુચિ વધારવી અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય સુધારવાનો હતો.
સવારે ૮:૦૦ વાગ્યે મુખ્ય અતિથિશ્રીના હસ્તે રમોત્સવની મશાલ પ્રગટાવીને અને ફુગ્ગા ઉડાડીને સ્પર્ધાઓ ખુલ્લી મુકવામાં આવી હતી. આ રમોત્સવમાં ૧૦૦ મીટર દોડ, લાંબી કૂદ, ગોળાફેંક, કબડ્ડી, ખો-ખો અને વોલીબોલ જેવી વિવિધ રમતો યોજાઈ હતી. વિદ્યાર્થીઓએ રમતદિલદાલી અને ઉત્સાહ સાથે ભાગ લીધો હતો.
સાંજે વિજેતા વિદ્યાર્થીઓને મેડલ, ટ્રોફી અને પ્રમાણપત્ર આપી પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા. આચાર્યશ્રીએ રમતગમતનું જીવનમાં મહત્વ સમજાવી કાર્યક્રમ પૂરો જાહેર કર્યો.
તારીખ: ૧૨ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬
સ્થળ: સ્ટેશન રોડ, સુરેન્દ્રનગર
ગઈકાલે સાંજે આશરે ૫:૩૦ વાગ્યે સ્ટેશન રોડ પર એક નાનકડો વાહન અકસ્માત સર્જાયો હતો. આ ઘટના ત્યારે ઘટી જ્યારે ચાર રસ્તા પાસે ટ્રાફિક સિગ્નલ બંધ થતાં એક બાઇકચાલકે અચાનક બ્રેક મારી.
પાછળથી પૂરઝડપે આવી રહેલા એક એક્ટિવા ચાલકે કાબૂ ગુમાવતાં તે બાઇક સાથે અથડાઈ પડ્યો. આ અથડામણમાં એક્ટિવા ચાલક રસ્તા પર પડી જતાં તેને હાથ-પગમાં સામાન્ય છોલાયું હતું અને વાહનોને થોડું નુકસાન થયું હતું.
સદનસીબે હેલ્મેટ પહેરેલું હોવાથી મોટી દુર્ઘટના ટળી હતી. આસપાસના લોકોએ તરત જ આગળ આવીને ઈજાગ્રસ્ત ચાલકને પાણી આપ્યું અને પ્રાથમિક સારવાર આપી. બંને પક્ષે સામાન્ય બોલાચાલી બાદ સમજાવટથી મામલો થાળે પડ્યો હતો.
તારીખ: ૨૮ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬
સ્થળ: મોડેલ હાઇસ્કૂલ, જામનગર
રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ નિમિત્તે અમારી શાળામાં એક ભવ્ય વિજ્ઞાન પ્રદર્શન (સાયન્સ એક્ઝિબિશન)નું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રદર્શનમાં ધોરણ ૬ થી ૧૨ના વિદ્યાર્થીઓએ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો હતો.
વિદ્યાર્થીઓએ સૌર ઊર્જા, વોટર હાર્વેસ્ટિંગ, રોબોટિક્સ, પર્યાવરણ સુરક્ષા અને પ્રદૂષણ મુક્ત ગ્રીન સિટી જેવા વિવિધ વિષયો પર ૫૦થી વધુ મોડેલ્સ અને પ્રોજેક્ટ્સ તૈયાર કર્યા હતા. શાળાના વાલીઓ તથા અન્ય શાળાના વિદ્યાર્થીઓએ પ્રદર્શનની મુલાકાત લીધી હતી.
મુખ્ય અતિથિ તરીકે પધારેલા વૈજ્ઞાનિકશ્રીએ વિદ્યાર્થીઓના ઇનોવેટિવ આઇડિયાની પ્રશંસા કરી. શ્રેષ્ઠ ૩ મોડેલ્સને શાળા તરફથી પુરસ્કાર અને ટ્રોફી આપવામાં આવ્યા.
તારીખ: ૧૦ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬
સ્થળ: રિવરફ્રન્ટ ગ્રાઉન્ડ, અમદાવાદ
અમદાવાદ શહેરના રિવરફ્રન્ટ ગ્રાઉન્ડ પર ૫ થી ૧૦ જાન્યુઆરી દરમિયાન એક ભવ્ય ‘રાષ્ટ્રીય પુસ્તકમેળો’ યોજાયો હતો. પુસ્તકપ્રેમીઓ માટે આ મેળો એક મોટો જ્ઞાન-ઉત્સવ બની રહ્યો હતો.
પુસ્તકમેળામાં દેશભરના નામાંકિત પ્રકાશકોના ૧૦૦થી વધુ સ્ટોલ્સ રાખવામાં આવ્યા હતા. જેમાં સાહિત્ય, વિજ્ઞાન, નવલકથા, બાળસાહિત્ય, ધાર્મિક અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓના લાખો પુસ્તકો ઉપલબ્ધ હતા. પુસ્તકો પર આકર્ષક વળતર (Discount) પણ આપવામાં આવ્યું હતું.
મેળા દરમિયાન જાણીતા લેખકો સાથે વાર્તાલાપ અને કવિ સંમેલન જેવા સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો પણ યોજાયા હતા. હજારો નાગરિકો અને વિદ્યાર્થીઓએ આ મેળાની મુલાકાત લઈ પોતાની પસંદગીના પુસ્તકોની ખરીદી કરી હતી.
તારીખ: ૨૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬
સ્થળ: જૂનાગઢ અને આસપાસના ગ્રામ્ય વિસ્તારો
ચાલુ વર્ષે ચોમાસા દરમિયાન જૂનાગઢ જિલ્લામાં સતત ૪૮ કલાક સુધી ભારેથી અતિભારે વરસાદ પડતાં સર્વત્ર ‘અતિવૃષ્ટિ’ અને પૂરની વિકટ પરિસ્થિતિ સર્જાઈ હતી.
મુસળધાર વરસાદના કારણે નદી-નાળા છલકાઈ ગયા હતા અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ૪ થી ૫ ફૂટ સુધી પાણી ભરાઈ ગયા હતા. ખેતરો જળબંબાકાર થઈ જતાં મોલને ભારે નુકસાન થયું હતું. અનેક ઘરોમાં પાણી ઘૂસી જતાં લોકોની ઘરવખરી પલળી ગઈ હતી અને જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત બની ગયું હતું.
તંત્ર દ્વારા એન.ડી.આર.એફ. (NDRF) ની ટીમો તૈનાત કરીને લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવામાં આવ્યા હતા. સ્વયંસેવી સંસ્થાઓ દ્વારા પૂરગ્રસ્ત લોકોને ખોરાક અને પીવાના પાણીના પેકેટો પૂરા પાડવામાં આવ્યા હતા.
તારીખ: ૨૦ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬
સ્થળ: નવસર્જન હાઇસ્કૂલ, સુરત
અમારી શાળામાં બોર્ડની પરીક્ષા આપવા જઈ રહેલા ધોરણ ૧૨ ના વિદ્યાર્થીઓ માટે એક યાદગાર વિદાય સમારંભનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. ધોરણ ૧૧ ના વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા આ કાર્યક્રમનું સુંદર આયોજન કરાયું હતું.
સમારંભની શરૂઆત દીપ પ્રાગટ્ય અને સરસ્વતી વંદનાથી થઈ. ધોરણ ૧૧ ના વિદ્યાર્થીઓએ ૧૨મા ધોરણના પોતાના સિનિયરો માટે સુંદર સાંસ્કૃતિક પ્રસ્તુતિઓ અને રમતો યોજી હતી. ધોરણ ૧૨ ના પ્રતિનિધિઓએ શાળા સાથેની પોતાની અદ્ભુત મુસાફરી અને શિક્ષકો પ્રત્યેનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો.
આચાર્યશ્રીએ તમામ વિદ્યાર્થીઓને પરીક્ષા માટે શુભેચ્છાઓ પાઠવી અને પેન તથા સ્મૃતિચિહ્ન આપી વિદાય આપી. અંતે પ્રીતિભોજન સાથે કાર્યક્રમ સંપન્ન થયો.
તારીખ: ૧૫ માર્ચ, ૨૦૨૬
સ્થળ: કચ્છ અને પશ્ચિમ ગુજરાત
ગઈકાલે સવારે આશરે ૮:૧૫ વાગ્યે કચ્છ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ભૂકંપનો આંચકો અનુભવાયો હતો. રિક્ટર સ્કેલ પર ભૂકંપની તીવ્રતા ૪.૫ નોંધાઈ હતી, જેના કારણે લોકોમાં ભયનો માહોલ સર્જાયો હતો.
સવારે અચાનક ધરતી ધ્રૂજવા લાગતાં અને ઘરોમાં પંખા તથા વાસણો હલવા લાગતાં લોકો ગભરાઈને પોતપોતાના મકાનોમાંથી બહાર ખુલ્લા મેદાનમાં દોડી આવ્યા હતા. આ આંચકો આશરે ૧૦ થી ૧૨ સેકન્ડ સુધી અનુભવાયો હતો.
સદનસીબે ભૂકંપની તીવ્રતા મધ્યમ હોવાથી કોઈ મોટી જાનહાનિ કે માલમત્તાને નુકસાન થયું નહોતું. ભૂકંપ બાદ તંત્ર દ્વારા લોકોને અફવાઓથી દૂર રહેવા અને ભૂકંપ સમયે સાવચેતી રાખવાના પગલાં લેવાની અપીલ કરવામાં આવી હતી.
અર્થ:
માણસ નીચ કે ગરીબ કુળમાં જન્મ લેવાથી નાનો કે હીન બની જતો નથી, પરંતુ પોતાના નીચ અને ખરાબ કાર્યોથી જ નાનો કે કલંકિત બને છે.
વિચાર-વિસ્તાર:
આ પંક્તિમાં કવિએ મનુષ્યના જન્મ કરતાં તેના કર્મોનું મહત્વ સમજાવ્યું છે. સમાજમાં ઘણીવાર કોઈ વ્યક્તિના જન્મ કે જ્ઞાતિને આધારે તેની યોગ્યતા નક્કી કરવામાં આવે છે, જે તદ્દન ભૂલભરેલું છે. માણસ કયા કુળ કે ગરીબ ઘરમાં જન્મ્યો છે તેનાથી તેની મહાનતા નક્કી થતી નથી. ડો. ભીમરાવ આંબેડકર, સંત કબીર, કે માતંગ ઋષિ જેવા મહાન પુરુષો સામાન્ય કે ગરીબ કુળમાં જન્મ્યા હોવા છતાં પોતાના સત્કર્મો અને ઉચ્ચ વિચારોથી અમર થઈ ગયા છે. આનાથી વિપરીત, રાક્ષસરાજ રાવણ કે કૌરવો ઉચ્ચ રાજકુળમાં જન્મ્યા હોવા છતાં પોતાના દુષ્કર્મોના કારણે હીન ગણાયા. તેથી માણસે તેના જન્મ પર નહીં, પણ પોતાના કાર્યો અને સંસ્કારો પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.
બોધ:
માણસ ઉચ્ચ જન્મથી નહીં, પણ ઉચ્ચ અને શ્રેષ્ઠ કર્મોથી જ મહાન બને છે.
અર્થ:
પાપ કરનાર પાપી પ્રત્યે ધિક્કાર કે હિંસા રાખવાથી દુનિયામાં પાપ બમણું થાય છે. તેથી પાપીનો નાશ કરવાના બદલે હૃદયના અડગ બળથી પાપની વૃત્તિ સામે લડવું જોઈએ.
PNG
વિચાર-વિસ્તાર:
આ પંક્તિમાં કવિએ મહાત્મા ગાંધીજીના ‘પાપને ધિક્કારો, પાપીને નહીં’ એ ઉદાત્ત વિચારને રજૂ કર્યો છે. જો આપણે કોઈ પાપી વ્યક્તિ પર ક્રોધ કરીશું કે તેને હિંસાથી મારવા જઈશું, તો આપણામાં પણ ક્રોધ અને હિંસા જેવા પાપ ઉમેરાશે, જેનાથી જગતમાં પાપ ઘટવાને બદલે બમણું થશે. અજ્ઞાન અને કુસંગને કારણે માણસ પાપ કરી બેસે છે. સાચો ઉપાય એ છે કે આંતરિક નૈતિક બળ અને પ્રેમથી પાપીના હૃદયમાં રહેલી ખરાબ વૃત્તિ કે પાપનો નાશ કરવો જોઈએ. મહાત્મા બુદ્ધ અને મહાવીર સ્વામી જેવા મહાપુરુષોએ પણ હિંસાને બદલે પ્રેમથી ક્રૂર લોકોને સન્માર્ગે વાળ્યા હતા.
બોધ:
પાપી પ્રત્યે વેર રાખવાના બદલે પ્રેમ અને નૈતિકતાથી તેનામાં રહેલા અહંકાર અને પાપનો નાશ કરવો જોઈએ.
અર્થ:
જો કોઈ વ્યક્તિ મારા રસ્તામાં કાંટા પાથરે (મારું ખરાબ કે અહિત કરે), છતાં પણ હું તેના રસ્તામાં ફૂલો જ પાથરીશ (તેનું સારું જ કરીશ).
PNG
વિચાર-વિસ્તાર:
આ પંક્તિઓમાં પરોપકાર, ક્ષમા અને ઉદારતાનો સુંદર સંદેશ આપવામાં આવ્યો છે. દુનિયામાં સામાન્ય રીતે લોકો ‘ઈંટનો જવાબ પથ્થરથી’ આપવાની વૃત્તિ ધરાવે છે, એટલે કે વેર સામે વેર રાખે છે. પરંતુ કવિ કહે છે કે સાચો માનવધર્મ એ છે કે કોઈ આપણું બૂરું કરે તો પણ આપણે તેનું ભલું જ કરવું જોઈએ. કાંટા પાથરનાર વ્યક્તિ પોતાની નકારાત્મક પ્રકૃતિ દર્શાવે છે, પરંતુ આપણે આપણી શ્રેષ્ઠતા અને પ્રેમનો માર્ગ છોડવો જોઈએ નહીં. વેરથી ક્યારેય વેર શમતું નથી, પ્રેમ અને સદ્ભાવનાથી જ શમે છે. જેમ ચંદનનું ઝાડ તેને કાપનાર કુહાડીને પણ સુગંધ આપે છે, તેમ આપણે પણ અપકારી પ્રત્યે પણ ઉપકાર કરવો જોઈએ.
બોધ:
અપકારી પર પણ ઉપકાર કરવો એ જ સજ્જનતા અને સાચી માનવતા છે.
અર્થ:
દુનિયામાં સંબંધોને બાંધી રાખતી તમામ સાંકળો કે કડીઓમાં પ્રેમ અને સ્નેહની કડી સૌથી શ્રેષ્ઠ અને મજબૂત છે.
વિચાર-વિસ્તાર:
આ પંક્તિમાં કવિ સ્નેહ (પ્રેમ) ની અદ્ભુત શક્તિનું વર્ણન કરે છે. આ સંસારમાં માણસને માણસ સાથે બાંધી રાખવા માટે લોહીના સંબંધો, પૈસા, અધિકાર કે કાયદા જેવી અનેક કડીઓ છે, પણ એ બધી કડીઓ કરતાં ‘સ્નેહ’ ની કડી સૌથી કોમળ અને સૌથી મજબૂત છે. બળજબરી કે સત્તાથી જીતેલા હૃદય અસ્થાયી હોય છે, જ્યારે સ્નેહથી જીતેલું હૃદય કાયમ માટે આપણું બની જાય છે. ભગવાન પણ ધન કે વૈભવથી નહીં, પણ ભક્તોના નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ અને ભક્તિથી વશ થાય છે. કુટુંબ, સમાજ કે દેશને એકતાના સૂત્રમાં બાંધી રાખવાનું કામ માત્ર ને માત્ર સ્નેહ કરી શકે છે.
બોધ:
પ્રેમ અને સ્નેહથી જ કઠોર હૃદયને ઓગાળીને વિષમ પરિસ્થિતિઓને જીતી શકાય છે.
અર્થ:
ઊંચું લક્ષ્ય રાખ્યા પછી તેને મેળવવામાં નિષ્ફળ જવાય (નિશાન ચૂકી જવાય) તો તે માફ કરી શકાય, પણ શરૂઆતથી જ નીચું લક્ષ્ય રાખવું એ અક્ષમ્ય અપરાધ છે.
વિચાર-વિસ્તાર:
કવિ બક ઠાકોરની આ પંક્તિઓ જીવનમાં ઉચ્ચ ધ્યેય કે લક્ષ્ય રાખવાની પ્રેરણા આપે છે. જીવનમાં મોટું લક્ષ્ય રાખીને તેને પાર પાડવા માટે સખત પરિશ્રમ કરવો જોઈએ. જો પૂરતા પ્રયત્નો છતાં સફળતા ન મળે કે નિશાન ચૂકી જવાય, તો તેમાં કોઈ પાપ કે શરમ નથી, કારણ કે પ્રયત્ન કરનાર જ નિષ્ફળ જાય છે. પરંતુ પોતાનામાં ક્ષમતા હોવા છતાં પહેલાથી જ નાનું કે નીચું લક્ષ્ય રાખવું એ પોતાના આત્મા અને શક્તિનો અનાદર છે. “નિશાનચૂક માફ” નો અર્થ એ છે કે નિષ્ફળતા એ સફળતાની ચાવી છે, પણ નીચું લક્ષ્ય રાખવું એ માનસિક ગરીબાઈ અને આળસની નિશાની છે.
બોધ:
જીવનમાં સદા મહાન અને ઉચ્ચ લક્ષ્ય રાખવું જોઈએ, ક્યારેય નીચા લક્ષ્યથી સંતોષ માનવો ન જોઈએ.
અર્થ:
જે હાથ બાળકના પારણાને ઝુલાવે છે (એટલે કે માતા), તે જ આખા જગત પર શાસન કરવાની અને તેને ઘડવાની શક્તિ ધરાવે છે.
વિચાર-વિસ્તાર:
આ પંક્તિમાં માતૃશક્તિ અને નારીશક્તિની અદ્ભુત ક્ષમતાનો મહિમા ગવાયો છે. બાળકના જન્મથી લઈને તેના ઉછેર અને સંસ્કાર ઘડતરમાં માતાનો ફાળો સર્વોપરી છે. માતા બાળકના પારણાને ઝુલાવીને માત્ર તેને ઊંઘાડતી નથી, પરંતુ તેનામાં દયા, સત્ય, શૂરવીરતા અને સદાચારના સંસ્કારોનું સિંચન કરે છે. શિવાજીને મહાન બનાવનાર જિજ્ઞાબાઈ હતા અને નરેન્દ્રને સ્વામી વિવેકાનંદ બનાવનાર તેમની માતા ભુવનેશ્વરી દેવી હતા. માતા દ્વારા મળેલા સંસ્કારોથી જ બાળક મોટો થઈને સમાજ અને દેશનું નેતૃત્વ કરે છે. તેથી જ બાળકના ઘડતર દ્વારા માતા પરોક્ષ રીતે સમગ્ર જગત પર શાસન કરે છે.
બોધ:
માતા એ માનવજાતની સાચી ઘડવૈયા છે, તેથી માતૃશક્તિનો હંમેશા આદર કરવો જોઈએ.
અર્થ:
દુનિયાના તમામ સંતો અને પયગંબરોનો એક જ મુખ્ય સંદેશ છે કે ધર્મની સાચી શોભા બાહ્ય આડંબરથી નહીં, પણ આપસના પ્રેમ અને ત્યાગ-બલિદાનથી વધે છે.
PNG
વિચાર-વિસ્તાર:
આ પંક્તિમાં કવિ ધર્મના સાચા મર્મ અને તત્ત્વને સમજાવે છે. સંસારમાં જેટલા પણ મહાન સંતો, મહાત્માઓ કે પયગંબરો આવ્યા – જેમ કે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ, ઈસુ મસીહ, હઝરત મોહમ્મદ, મહાવીર સ્વામી કે ગૌતમ બુદ્ધ – તે સર્વેએ એક જ વાત શીખવી છે કે ધર્મ એ કોઈ પૂજા-પાઠ, કર્મકાંડ કે અંદરોઅંદર લડવાનો વિષય નથી. ધર્મની સાચી ઓળખ માનવજાત પ્રત્યેના નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ, દયા અને બીજાના ભલા માટે પોતાના સુખોનું બલિદાન આપવાની ભાવનામાં રહેલી છે. જ્યારે માણસ બીજા માટે ત્યાગ કરે છે અને પ્રેમથી રહે છે, ત્યારે જ ધર્મ જીવંત અને શોભાયમાન બને છે.
બોધ:
પ્રેમ, કરુણા અને બલિદાન એ જ સાચો માનવધર્મ છે.