chapter 4

સાચો જવાબ: અમૃતાને સૌ તેના વહાલસોયા નામ ‘અમુ’ કહીને બોલાવતાં હતાં.

સાચો જવાબ:

અમૃતા માટે રાજુબા હંમેશાં કહેતાં કે, "કિશન, તારી બા નાની હતી ત્યારે બરોબર અમૃતા જેવી જ લાગતી હતી. અમુ મોટી થશે ત્યારે નર્મદા (બા) જેવી જ રૂપાળી થવાની."

 

સાચો જવાબ: માસીએ લેખકને લગ્નપ્રસંગે સોનાની સેર અને મામીએ હાથની કલ્લીઓ ભેટ આપી.

સાચો જવાબ: જ્યારે અમુના લગ્ન લેવાયા અને લગ્નના દિવસે તેને પીઠી ચઢાવવામાં આવી, ત્યારે તેના સાસરે જવાના અને વિરહના વિચારે લેખક રડી પડ્યા.

સાચો જવાબ: ભૈરવકાકા લેખકના ફળિયામાં બીજા ઘરમાં ભાડે રહેતા મારવાડી કુટુંબના વડીલ હતા અને રાજમહેલમાં કામ કરતા હતા. તેમની વિશેષતા એ હતી કે આરસપહાણ ટાંકવામાં એમની જોડી નહોતી; ટાંકણું તો જાણે એમનું બાળક અને હથોડી એમની દાસી હોય તેમ તે કુશળતાથી કામ કરતા.

સાચો જવાબ: ભાઈએ (લેખકે) પોતાના લગ્નમાં અમુએ આપેલી પાંચીકાવાળી મશરૂની થેલીમાં કૂકાની સાથે, બાપુજી પાસેથી આગ્રહ કરીને લીધેલા પચીસ રૂપિયા મૂકીને તે થેલી અમુને લગ્ન સમયે ભેટ આપી હતી.

સાચો જવાબ: લગ્ન પછી જ્યારે અમુ ઘેર પાછી આવી ત્યારે સૌને બદલાઈ ગયેલી લાગી. કારણ કે એનો હસતો ચહેરો, મરકતી અને મસ્તીખોર આંખો તથા ઊછળતું અસ્તિત્વ બધું જ શાંત થઈ ગયું હતું. ચાર વર્ષ પછી સાસરેથી બીમાર થઈને આવી ત્યારે તે એટલી સુકાઈ ગઈ હતી કે નમણી અમુ જાણે એનું ભૂત હોય તેવી લાગતી હતી.

સાચો જવાબ: અમૃતા (અમુ) લેખકની ત્રણ વર્ષ નાની વહાલસોઈ બહેન હતી. તે ગંઠાયેલા શરીરવાળી, તંદુરસ્ત, નમણા ચહેરાવાળી અને તેજસ્વી ચકોર આંખો ધરાવતી તોફાની પણ જીવંત છોકરી હતી. તેને પાંચીકા (કૂકા) રમવાનો ભારે શોખ હતો. તે ભાઈ પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ અને સ્નેહાળ હતી; પોતાના ભાઈના લગ્નમાં તેણે પોતાની સૌથી મૂલ્યવાન સંપત્તિ—આરસના પાંચીકાવાળી મશરૂની કોથળી ભાઈને ભેટ આપી દીધી હતી. સાસરે ગયા પછી કાળક્રમે બીમારીના કારણે તે સાવ શાંત અને ક્ષીણ થઈ ગઈ હતી. નાની વયે આ ફાની દુનિયા છોડી જનાર અમુનું પાત્ર નિર્મળ ભગિનીપ્રેમ અને કરુણતાનું પ્રતિક છે.

સાચો જવાબ: રાજુબાએ કહ્યું કે નર્મદા (બા) જ્યારે નવ-દસ વર્ષની હતી ત્યારે રાજુબા બહુ માંદાં પડ્યાં હતાં. તે સમયે એક અવધૂત સાધુ આવ્યો અને તેણે નર્મદાના ગળામાં સોનાની સેર જોઈ. સાધુએ કહ્યું કે જો તે સોનાની કંઠી આપી દે તો મા સાજી થઈ જાય તેવી ભસ્મ આપું. નર્મદાએ પોતાની માના જીવ માટે ગળામાંથી સોનાની કંઠી ઉતારીને સાધુને આપી દીધી અને તેની ભસ્મ માને પીવડાવી દીધી. આશ્ચર્યજનક રીતે રાજુબા સાજાં થઈ ગયાં. પછીથી જ્યારે વાત પકડાઈ ત્યારે નાનાજીએ ગભરાયા વગર નર્મદાને પ્રેમથી સાંત્વના આપી કે 'બળી કંઠી ગઈ તો ગઈ, તું સાજી થઈ ગઈ એ જ મોટું છે.'

સાચો જવાબ: અમુને પાંચીકા (કૂકા) રમવાનો અદભુત શોખ હતો અને તે આ રમતમાં એક્કો હતી. તે કલાકો સુધી રમી શકતી. જ્યારે મારવાડી ભૈરવકાકા પાસે માંગણી કરીને તેણે આરસના પાંચીકા બનાવડાવ્યા, ત્યારથી ફળિયાની છોકરીઓમાં તેની આબરૂ વધી ગઈ હતી. રમી-રમીને તેણે એ પાંચીકાને વધુ સુવાળા અને ચળકતા બનાવ્યા હતા. તેનો કૂકો બહુ ઊંચે ઊછળતો અને તેની તીક્ષ્ણ આંખો કૂકાની સાથે ઊંચી-નીચી થતી. પોતાની દસમી વરસગાંઠે તેણે બા પાસે આ કૂકા સાચવવા મશરૂની કોથળી સવડાવી હતી. આ પાંચીકા તેના માટે પ્રાણથી પણ વધુ વાહલા અને અમૂલ્ય ઘરેણું હતા.

સાચો જવાબ:

આ ચરિત્રનિબંધમાં લેખક (કિશનસિંહ ચાવડા) અને તેમની બહેન અમુ વચ્ચેનો નિષ્કામ અને અતૂટ ભાઈ-બહેનનો પ્રેમ ઉપસી આવે છે. બાળપણમાં રમતગમતથી લઈને એકબીજાના સુખ-દુઃખમાં તેઓ સાથે રહ્યા. ભાઈના લગ્ન વખતે અમુએ પોતાની સૌથી પ્રિય વસ્તુ 'આરસના પાંચીકાની કોથળી' ભાઈને ભેટ આપી ત્યારે બંને ભાઈ-બહેન રડી પડ્યા હતા. સામે પક્ષે ભાઈએ પણ અમુના લગ્નમાં એ જ કોથળીમાં પચીસ રૂપિયા મૂકીને ભેટ આપી. અમુની બીમારી અને કાળજીપૂર્વકની સંભાળ બાદ તેના અવસાનથી લેખક ભાંગી પડે છે. અંતે ચાણોદ ખાતે અમુના અસ્થિવિસર્જન વખતે તેની સ્મૃતિરૂપે તે પાંચીકા પણ પવિત્ર જળમાં અર્પણ કરી દે છે, જે લેખકના ગહન ભગિનીપ્રેમને વાચકના હૃદય સુધી પહોંચાડે છે.