ધોરણ 11 | విષય: SPCC
ટેબલ I એ શૅરમૂડીવાળી અમર્યાદિત જવાબદારીવાળી કંપનીને લાગુ પડે છે. આવી કંપનીના સભ્યોની જવાબદારી અમર્યાદિત હોય છે અને કંપની શૅર પણ બહાર પાડે છે. જો કંપનીની જવાબદારી ભરપાઈ કરવા પૂરતી મિલકતો ન હોય તો સભ્યે પોતાની અંગત મિલકતમાંથી દેવું ચૂકવવું પડે છે.
આંતરિક વહીવટના સિદ્ધાંતના મુખ્ય અપવાદો નીચે મુજબ છે:
જ્યારે કંપની એવું કાર્ય કરે કે જે કાર્ય કરવાની કંપનીને સત્તા જ ન હોય.
જ્યારે કંપનીમાંથી છળકપટ કરીને દસ્તાવેજ મેળવવામાં આવ્યો હોય.
જ્યારે બાહ્ય વ્યક્તિને આંતરિક વહીવટની અનિયમિતતાની જાણ હોય.
કંપની સાથે કામ પાર પાડનાર વ્યક્તિને તપાસ કરવાનું જરૂરી બને છતાં તે તપાસ ન કરે.
દેખીતી રીતે કંપનીના અધિકારીનું કૃત્ય સત્તા બહારનું હોય.
નિયમનપત્રમાં ફેરફાર કરવા માટે સેક્રેટરીએ નીચે મુજબની ફરજો બજાવવાની હોય છે:
શૅરહોલ્ડરોની સભા બોલાવવા માટે નોટિસ તૈયાર કરવી અને તે સભાના 21 દિવસ અગાઉ મળી જાય તે રીતે મોકલવી.
સભામાં કરવાના કાર્યોની કાર્યસૂચિ તૈયાર કરી તેમાં નિયમનપત્રના ફેરફારોનો સમાવેશ કરવો.
ખાસ ઠરાવ પસાર કરવા સામાન્ય સભા બોલાવવી, સભાનોંધ રાખવી અને મતદાનની ગણતરી કરવી.
નિયમનપત્રમાં ફેરફાર અંગે પસાર થયેલ ખાસ ઠરાવની નકલ 30 દિવસમાં રજિસ્ટ્રાર સમક્ષ નોંધાવવાની વ્યવસ્થા કરવી.
સભાની કાર્યવાહીની નોંધ તૈયાર કરવી.
ટ્રિબ્યુનલની પરવાનગીની જરૂર હોય તો તેની વ્યવસ્થા કરવી.
ફેરફારનો સમાવેશ કરી નિયમનપત્રની નવી છાપેલી નકલ રજિસ્ટ્રાર સમક્ષ નોંધાવવી (રજિસ્ટ્રાર સમક્ષ નોંધણી થયા પછી જ ફેરફાર અમલમાં આવે છે).
કંપની ધારા 2013ના પરિશિષ્ટ-I માં ટેબલ F શૅર મૂડી દ્વારા મર્યાદિત જવાબદારીવાળી કંપનીઓ માટે છે, જેમાં નીચેની બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:
પદો કે શબ્દોનું અર્થઘટન
સામાન્ય મહોર અને તેના વપરાશ અંગેના નિયમો
શૅરમૂડી અંગેની જોગવાઈઓ
શૅર લિયન, હપતા, ફેરબદલી, જપ્તી અને પ્રેરષણ અંગેના નિયમો
શૅરમૂડીના ફેરફાર અને પરત આય (Buy Back) અંગેના નિયમો
સામાન્ય સભા અંગેના નિયમો, સંચાલન અને સભા સ્થગિત કરવાની વિધિ
મતાધિકાર અને પ્રોક્સી અંગેના નિયમો
સંચાલક મંડળ અંગેના નિયમો, સંખ્યા અને મહેનતાણાં
ડિવિડન્ડ, અનામત ભંડોળ અને હિસાબો અંગેના નિયમો
કંપની બંધ કરવાની કે ફડચામાં લઈ જવાની વિધિ
નિયમનપત્ર અંગેની કાનૂની જોગવાઈઓ નીચે મુજબ છે:
આવેદનપત્રમાં સહી કરનાર દરેક વ્યક્તિએ નિયમનપત્રમાં સહી કરવી પડે છે.
સહી કરનારે સરનામું, ધંધો અને જરૂરી વિગતો જણાવી ઓછામાં ઓછા એક સાક્ષીની સામે સહી કરવી પડે છે.
નમૂનામાં આપેલ નિયમનપત્રમાં સમાવેલ તમામ નિયમોનો કે કોઈ નિયમનો કંપની સ્વીકાર કરી શકે છે.
કંપની નિયમનપત્રની જોગવાઈઓનું પાલન કરવા બંધાયેલ છે.
આવેદનપત્રની જોગવાઈ વિરુદ્ધ નિયમનપત્રમાં કોઈ કલમ રાખી શકાય નહીં.
ખાનગી કંપનીએ તેના નિયમનપત્રમાં સભ્ય સંખ્યા (2 થી 200), શૅર ફેરબદલી પર નિયંત્રણ અને જાહેર જનતાને આમંત્રણ ન આપવાની વિશેષતાઓ દર્શાવવી પડે છે.
કંપની સાથે સંબંધ ધરાવનાર વ્યક્તિ નિયમનપત્રની જાણ ધરાવે છે તેમ મનાય છે અને કોઈ પણ વ્યક્તિ તેની નકલ મેળવી શકે છે.
ખાસ ઠરાવ પસાર કરીને નિયમનપત્રમાં ફેરફાર કરી શકાય છે.
નોંધણીની જરૂરિયાત: આવેદનપત્ર કંપની રજિસ્ટ્રાર પાસે નોંધાવવું ફરજિયાત છે, જ્યારે શૅરમૂડીથી મર્યાદિત જાહેર કંપનીઓ માટે નિયમનપત્ર મરજિયાત છે (ટેબલ F અપનાવી શકે).
મહત્ત્વ: આવેદનપત્ર એ કંપનીનો પાયાનો અને મુખ્ય દસ્તાવેજ છે, જ્યારે નિયમનપત્ર એ આંતરિક વહીવટ અંગેનો દસ્તાવેજ છે.
ઉદ્દેશ્ય: આવેદનપત્ર કંપનીની પ્રવૃત્તિઓનું કાર્યક્ષેત્ર નક્કી કરે છે, જ્યારે નિયમનપત્ર કંપનીનો આંતરિક વહીવટ કેવી રીતે ચલાવવો તે નક્કી કરે છે.
ફેરફાર: આવેદનપત્રમાં ફેરફાર કરવા અટપટી, ખર્ચાળ અને લાંબી વિધિ કરવી પડે છે તથા ખાસ ઠરાવ અને મંજૂરી જરૂરી છે, જ્યારે નિયમનપત્રમાં સામાન્ય સભામાં ખાસ ઠરાવ પસાર કરીને સહેલાઈથી ફેરફાર કરી શકાય છે.
સર્વોપરિતા: આવેદનપત્ર નિયમનપત્રને આધીન નથી, જ્યારે નિયમનપત્ર આવેદનપત્રને આધીન છે (આવેદનપત્ર વિરુદ્ધની નિયમનપત્રની જોગવાઈ રદબાતલ છે).
ટેબલ H એ બાંયધરીથી મર્યાદિત જવાબદારીવાળી કંપની જેણે શૅર ન પાડ્યા હોય તેને લાગુ પડે છે. તેમાં નીચેની બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:
સભ્યસંખ્યા (શરૂઆત માટે 100 સભ્યોની જરૂર પડે).
સામાન્ય સભા અને સામાન્ય સભા સિવાયની બધી સભાઓ ખાસ સભા ગણાશે.
સામાન્ય સભા સંચાલન અંગેના નિયમો.
સભા સ્થગિતતા અંગેની વિધિ.
મતાધિકાર અંગેના નિયમો.
સંચાલક મંડળ અને તેમની સભાઓ અંગેનું નિયમન.
મુખ્ય વહીવટી અધિકારી, મૅનેજર, કંપની સેક્રેટરી, મુખ્ય વિત્ત અધિકારીની નિમણૂક અને બરખાસ્ત કરવા અંગેના નિયમો.
સામાન્ય મહોર અંગેના નિયમો.
સામાન્ય રીતે નિયમનપત્રમાં નીચેની વિગતોનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે:
જો પ્રાથમિક કરારો થયા હોય તો તેનો સ્વીકાર કર્યો છે કે નહીં.
શૅરની સંખ્યા અને તેની દાર્શનિક કિંમત.
શૅર હપતા અંગેના નિયમો.
શૅર ફેરબદલી અને શૅર જપ્તી અંગેના નિયમો.
શૅરની વણચુકવાયેલ કિંમત અંગે કંપનીનું લિયન.
શૅરનું પ્રેષણ.
અમર્યાદિત જવાબદારીવાળી કંપનીમાં સભ્યોની સંખ્યા અને તેમાં રોકાયેલ મૂડી.
ખાનગી કંપનીમાં શૅર હસ્તાંતરણ પર નિયંત્રણ.
સામાન્ય સભા સંબંધી નિયમો.
સંચાલક મંડળની સત્તાઓ અને ફરજો.
ડિવિડન્ડ અંગેના નિયમો.
નિયમનપત્રનું મહત્ત્વ નીચે મુજબ છે:
રોજબરોજના વહીવટમાં ઉપયોગી: આવેદનપત્રની મર્યાદામાં રહીને યોગ્ય વહીવટ અને સંચાલન માટેના નીતિનિયમો નિયમનપત્રમાં દર્શાવવામાં આવે છે, જેના આધારે કંપનીનો રોજબરોજનો વહીવટ ચાલે છે.
સેક્રેટરી માટે મહત્ત્વનું: શૅરની વહેંચણી, હપતા, જપ્તી, ફેરબદલી તેમજ સંચાલકો અને અધિકારીઓની નિમણૂક, સત્તાઓ અને ફરજો અંગે સેક્રેટરીને ચોક્કસ માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે.
શૅરહોલ્ડરો માટે ઉપયોગી: શૅરહોલ્ડરોના હકો અને જવાબદારીઓની સ્પષ્ટતા કરે છે. તે આવેદનપત્રનો પૂરક દસ્તાવેજ છે.
વિવિધ સંબંધો નક્કી કરવા ઉપયોગી: કંપની તથા સભ્યો વચ્ચેના પરસ્પર અને આંતરિક સંબંધોનું નિયંત્રણ કરે છે.
કંપનીનું સ્વરૂપ નક્કી કરવામાં ઉપયોગી: નિયમનપત્રના આધારે કંપની જાહેર કંપની છે કે ખાનગી કંપની તે નક્કી કરી શકાય છે.