ધોરણ 11 | విષય: Sanskrit
(१) भूमेः अभियोगः कुत्र चलति स्म ?
उत्तरम् : भूमेः अभियोगः न्यायालये चलति स्म ।
(२) मह्यं केन अभयं दत्तम् ?
उत्तरम् : मह्यं वकीलेन अभयं दत्तम् ।
(३) नेतृमहोदयस्य साक्षात्कारः कदा सञ्जात ?
उत्तरम् : नेतृमहोदयस्य साक्षात्कारः क्षणद्वयानन्तरम् एव सञ्जात ।
(४) लेखकाय कीदृशं भोजनं निषिद्धमस्ति ?
उत्तरम् : लेखकाय गरिष्ठपदार्थानां भोजनं निषिद्धमस्ति ।
(५) केन न्यायेन अहं भोजगोष्ठ्यां सन्तोषम् अकरवम् ?
उत्तरम् : 'आघ्राणे अर्धभोजनम्' इति न्यायेन अहं भोजगोष्ठ्यां सन्तोषम् अकरवम् ।
(1) ન્યાયાધીશે ન્યાય શા માટે સ્થગિત કર્યો ?
ઉત્તર : ન્યાયાધીશે ચુકાદો આપતાં કહ્યું કે લેખક તરફથી તમામ જરૂરી પુરાવા અને દાનપત્ર રજૂ કરવામાં આવ્યા છે, જેથી જમીન લેખકના જ અધિકારની છે. પરંતુ મહેસૂલ વિભાગના (રાજસ્વ વિભાગ) એક અધિકારીએ આ કેસના વિરોધમાં એક પત્ર મોકલ્યો હતો. તે પત્ર પર ધ્યાન આપવું જરૂરી હોવાથી ન્યાયાધીશે ન્યાય સ્થગિત કર્યો.
(2) લેખક પુસ્તક સંદર્ભે શા માટે નિશ્ચિંત હતા ?
ઉત્તર : લેખકે અનેક વર્ષોની મહેનતથી પુસ્તક તૈયાર કર્યું હતું. પુસ્તકનો વિષય, તેની રજૂઆત, સુંદર છાપકામ અને ચિત્રોની ગોઠવણ બધું જ અત્યંત ઉત્તમ હતું. લેખકને દ્રઢ શ્રદ્ધા હતી કે આ પુસ્તક નેતાજીને જરૂર ગમશે, તેથી તેઓ પોતાના પુસ્તક અંગે નિશ્ચિંત હતા.
(3) ભોજન-સમારંભમાં લેખક શા માટે કશું જમી શક્યા નહીં ?
ઉત્તર : લેખક માંદગીમાંથી સાજા થયા હોવાથી વૈદ્યમહોદયે તેમને ભોજન-સમારંભમાં જવાની છૂટ આપી હતી, પરંતુ ગરિષ્ઠ (પચવામાં ભારે) પદાર્થો ખાવાની મનાઈ કરી હતી. ભોજન સમારંભમાં પીરસાયેલી દરેક વાનગી લેખકને ગરિષ્ઠ લાગી. વૈદ્યનો 'કિન્તુ' શબ્દ તેમના મગજમાં રમતો હતો, તેથી તેઓ કશું જમી શક્યા નહીં.
(4) નેતાજીએ લેખકના પુસ્તક અંગે શો પ્રતિભાવ આપ્યો ?
ઉત્તર : નેતાજીએ પુસ્તક જોઈને પ્રસન્ન થઈને કહ્યું, "તમારું પુસ્તક ખરેખર અદ્ભુત બન્યું છે. ઘણા સમય પછી આવું પુસ્તક જોઉં છું." પરંતુ તરત જ તેમણે ઉમેર્યું, "કિન્તુ... મારા મતે આ પુસ્તક સંસ્કૃતમાં ન લખીને જો હિન્દી ભાષામાં લખાયું હોત તો વધારે સારું થાત."
(5) લેખક 'કિન્તુ' શબ્દને કુટિલ શા માટે કહે છે ?
ઉત્તર : જ્યારે બધી જ પરિસ્થિતિઓ માણસની અનુકૂળ હોય, સફળતા એકદમ હાથવેંતમાં હોય અને આનંદનો અનુભવ થવાનો હોય, ત્યારે જ અચાનક 'કિન્તુ' શબ્દ પ્રવેશ કરે છે અને બનેલું કાર્ય બગાડી નાખે છે. 'કિન્તુ' શબ્દ માણસના મનમાંથી આનંદ છીનવીને વિષાદ કે દુઃખ ભરી દે છે, તેથી લેખક તેને ક્રૂર અને કુટિલ કહે છે.
(1) અભિયોગઃ (અભિયોગ)
'અભિયોગ' એટલે કોર્ટ કે અદાલતમાં ચાલતો દાવો અથવા કેસ. જ્યારે બે પક્ષો વચ્ચે પરસ્પર સમજૂતી ન થાય ત્યારે ન્યાય મેળવવા માટે ન્યાયાલયનો આશરો લેવાય છે. પાઠમાં લેખકની જમીનનો દાવો (અભિયોગ) લાંબા સમયથી અદાલતમાં ચાલતો હતો.
(2) કિંતુકુન્તઃ (કિન્તુરૂપી ભાલો)
'કુન્તઃ' એટલે ભાલો કે શૂળ. 'કિન્તુ' શબ્દ જ્યારે સાંભળવા મળે છે ત્યારે તે હૃદયમાં ભાલો વાગ્યો હોય તેવી પીડા આપે છે. અદાલતમાં ન્યાયાધીશે લેખકના પક્ષમાં નિર્ણય આપ્યો, પણ છેલ્લે 'કિન્તુ' કહીને ન્યાય અટકાવી દીધો. આ 'કિન્તુ' શબ્દરહિત શૂળ લેખકના અંતઃકરણને વીંધતું રહ્યું, તેથી તેને 'કિન્ંતુકુન્તઃ' કહ્યો છે.
(3) અધિકારભુક્તા (અધિકારથી ભોગવાયેલી)
અધિકારભુક્તા એટલે જે જમીન કે મિલકત પર કાયદેસરનો હક કે ભોગવટો હોય. સ્મૃતિગ્રંથો અને કાયદા અનુસાર જો કોઈ જમીન લાંબા સમયથી કોઈ પરિવારના ભોગવટામાં હોય અને તેના પર કોઈ વાંધો ન હોય, તો તે જમીન તેના ભોગવટાદારના અધિકારમાં ગણાય છે.
(1) अतः सम्प्रति न्यायः स्थगितः ।
ઉત્તર : न्यायाधीशः
(2) पुस्तकं ते वस्तुतः एव अद्भुतं निर्मितम् अस्ति ।
ઉત્તર : नेता
(3) किन्तु गरिष्ठपदार्थानां भोजनं निषिद्धमस्ति ।
ઉત્તર : वैद्यः