chapter 2

• 
  

  વિધાનની વ્યાખ્યા: એરિસ્ટોટલના મતે, "વિધાન એટલે કશાકના વિશે કશીક માહિતી આપતું કથન, જે કાં તો સત્ય હોય અથવા અસત્ય હોય."

  
  


• 
  

  તફાવત:

  
  
  
  
  
  1. 
     

     દરેક વાક્ય વિધાન નથી, કેવળ માહિતીપ્રદાનાત્મક વાક્ય જ વિધાન બને છે.

     
     
  
  
  2. 
     

     પ્રશ્નાર્થ, આજ્ઞાર્થ, આશ્ચર્ય કે વિનંતીસૂચક વાક્યો વિધાન બની શકતા નથી કારણ કે તેનું સત્યાસત્યતાની દૃષ્ટિએ મૂલ્યાંકન ન થઈ શકે.

     
     
  
  
  3. 
     

     જુદા જુદા વાક્યો એક જ વિધાન રજૂ કરી શકે છે.

     
     
  
  
  
  

નિરુપાધિક વિધાનનાં ત્રણ અંગો છે:

1. 
   

   ઉદ્દેશ્યપદ (Subject): વિધાન જેના વિશે હોય તે (દા.ત., 'ભારત' લોકશાહી દેશ છે).

   
   


2. 
   

   વિધેયપદ (Predicate): ઉદ્દેશ્યપદ વિશે આપેલી માહિતી (દા.ત., ભારત 'યુદ્ધપ્રિય રાષ્ટ્ર' નથી).

   
   


3. 
   

   સંયોજક (Copula): ઉદ્દેશ્યપદ અને વિધેયપદને જોડનાર હોવું ક્રિયાપદનું વર્તમાનકાળનું રૂપ ('છે' અથવા 'નથી').

   
   

• 
  
  
  
  • 
    

    વર્ગ: અમુક વિશિષ્ટ ગુણો કે લાક્ષણિકતાઓ સમાનપણે ધરાવનાર વ્યક્તિઓ કે પદાર્થોનો સમૂહ (દા.ત., 'માનવ' વર્ગ).

    
    
  
  
  • 
    

    ચાર શક્યતાઓ:

    
    
    
    
    
    1. 
       

       વર્ગ-સમાવેશનનો સંપૂર્ણ સ્વીકાર (સર્વ A B છે).

       
       
    
    
    2. 
       

       વર્ગ-સમાવેશનનો આંશિક સ્વીકાર (કેટલાક A B છે).

       
       
    
    
    3. 
       

       વર્ગ-સમાવેશનનો સંપૂર્ણ નિષેધ (કોઈ પણ A B નથી).

       
       
    
    
    4. 
       

       વર્ગ-સમાવેશનનો આંશિક નિષેધ (કેટલાક A B નથી).

       
       
    
    
    
    
  
  
  
  

1. 
   

   સર્વદેશી વિધાન: ઉદ્દેશ્યપદના વર્ગના સર્વ સભ્યોનો ઉલ્લેખ થાય. (દા.ત., સર્વ માતાઓ પ્રેમાળ છે / કોઈ પણ શિક્ષક અભણ નથી).

   
   


2. 
   

   એકદેશી વિધાન: ઉદ્દેશ્યપદના વર્ગના કેટલાક સભ્યોનો ઉલ્લેખ થાય. (દા.ત., કેટલાંક ફૂલો સુગંધિત છે).

   
   

1. 
   

   વિધિવાચક વિધાન: બે વર્ગ વચ્ચેના વર્ગ-સમાવેશનના સંબંધનો સ્વીકાર થયો હોય. (સંયોજક: 'છે')

   
   


2. 
   

   નિષેધવાચક વિધાન: બે વર્ગ વચ્ચેના વર્ગ-સમાવેશનના સંબંધનો નિષેધ થયો હોય. (સંયોજક: 'નથી')

   
   

1. 
   

   સર્વદેશી વિધિવાચક (‘હા’ - A): સર્વ ઉ વિ છે.

   
   


2. 
   

   સર્વદેશી નિષેધવાચક (‘ના’ - E): કોઈ પણ ઉ વિ નથી.

   
   


3. 
   

   એકદેશી વિધિવાચક (‘હ’ - I): કેટલાક ઉ વિ છે.

   
   


4. 
   

   એકદેશી નિષેધવાચક (‘ન’ - O): કેટલાક ઉ વિ નથી.

   
   

• 
  
  
  
  • 
    

    વ્યાપ્ત પદ: વિધાનમાં જે વર્ગના 'સર્વ સભ્યો'નો ઉલ્લેખ થયો હોય. (દા.ત., 'સર્વ માણસો મરણશીલ છે' માં 'માણસો' વ્યાપ્ત છે).

    
    
  
  
  • 
    

    અવ્યાપ્ત પદ: વિધાનમાં જે વર્ગના 'કેટલાક સભ્યો'નો ઉલ્લેખ થયો હોય. (દા.ત., 'કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ મહેનતુ છે' માં બંને પદો અવ્યાપ્ત છે).

    
    
  
  
  
  

• 
  

  નિયમ: ઉદ્દેશ્યપદ સર્વદેશી વિધાનોમાં વ્યાપ્ત અને એકદેશી વિધાનોમાં અવ્યાપ્ત હોય છે.

  
  


• 
  

  ‘હા’ (A) અને ‘ના’ (E) નું ઉદ્દેશ્યપદ વ્યાપ્ત હોય છે.

  
  


• 
  

  ‘હ’ (I) અને ‘ન’ (O) નું ઉદ્દેશ્યપદ અવ્યાપ્ત હોય છે.

  
  

• 
  

  નિયમ: વિધેયપદ નિષેધવાચક વિધાનોમાં વ્યાપ્ત અને વિધિવાચક વિધાનોમાં અવ્યાપ્ત હોય છે.

  
  


• 
  

  ‘ના’ (E) અને ‘ન’ (O) નું વિધેયપદ વ્યાપ્ત હોય છે.

  
  


• 
  

  ‘હા’ (A) અને ‘હ’ (I) નું વિધેયપદ અવ્યાપ્ત હોય છે.