Gyani Student | GSEB Home Learning

સાચો જવાબ: ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કરવાના મુખ્ય હેતુઓ અને ઉદ્દેશો નીચે મુજબ છે:

નાણાકીય સ્થિતિ જાણવા: હિસાબી વર્ષના અંતે પેઢીની આર્થિક સદ્ધરતા, મિલકતો, દેવાં અને લેણાંની સાચી સ્થિતિ જાણવા માટે પાકું સરવૈયું તૈયાર કરાય છે.

કરવેરાની આકારણી કરવા: સરકારને ચૂકવવાપાત્ર આવકવેરો (Income Tax) અને અન્ય કરવેરાની ચોક્કસ ગણતરી કરવા માટે વાર્ષિક હિસાબો જરૂરી છે.

ભાગીદારો વચ્ચે નફાની વહેંચણી કરવા: નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતા દ્વારા ભાગીદારો વચ્ચે કરાર મુજબ નફા કે નુકસાનની યોગ્ય વહેંચણી કરવા માટે.

ભૂલો અને છેતરપિંડી રોકવા: હિસાબોમાં રહેલી ભૂલો, નાણાકીય ઉચાપત કે છેતરપિંડી શોધી કાઢવા અને તેના પર નિયંત્રણ રાખવા.

ભવિષ્યના આયોજન માટે: પેઢીના વિકાસ, વિસ્તરણ અને ભવિષ્યની નીતિઓ નક્કી કરવા માટે ભૂતકાળના નાણાકીય આંકડા ખૂબ ઉપયોગી બને છે.

ધિરાણકર્તાઓ અને ત્રાહિત પક્ષકારો માટે: બેંકો, નાણાકીય સંસ્થાઓ કે લેણદારો પેઢીની શાખપાત્રતા (Creditworthiness) તપાસીને લોન આપવાનો નિર્ણય લઈ શકે તે માટે.

ચોખ્ખો નફો કે નુકસાન જાણવા: પેઢીને વર્ષ દરમિયાન કેટલો ચોખ્ખો નફો થયો કે કેટલું નુકસાન થયું તે જાણવા માટે વેપાર ખાતું અને નફા-નુકસાન ખાતું તૈયાર કરવામાં આવે છે.

સાચો જવાબ: ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કરતી વખતે ક્રમશઃ નીચે મુજબના ખાતાઓ અને પત્રકો તૈયાર કરવામાં આવે છે:

વેપાર ખાતું (Trading Account): પેઢીનો કાચો નફો કે કાચી ખોટ જાણવા માટે.

નફા-નુકસાન ખાતું (Profit & Loss Account): પેઢીનો ચોખ્ખો નફો કે ચોખ્ખી ખોટ જાણવા માટે.

નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું (P&L Appropriation Account): ભાગીદારો વચ્ચે વહેંચણીપાત્ર નફો કે ખોટ શોધવા માટે (આ ખાતું માત્ર ભાગીદારી પેઢીમાં જ હોય છે).

ભાગીદારોના મૂડી/ચાલુ ખાતા: ભાગીદારોની આખરની મૂડી કે બાકી જાણવા માટે.

પાકું સરવૈયું (Balance Sheet): વર્ષના અંતે પેઢીની આર્થિક સ્થિતિ (મિલકતો અને દેવાં) જાણવા માટે.

સાચો જવાબ: દૃશ્ય મિલકતો (જેને જોઈ અને સ્પર્શી શકાય છે) અને અદૃશ્ય મિલકતો (જે ભૌતિક અસ્તિત્વ ધરાવતી નથી પરંતુ મૂલ્યવાન છે) ની સંપૂર્ણ યાદી નીચે મુજબ છે:

દૃશ્ય મિલકતો (Tangible Assets)

જમીન

મકાન (ઓફિસ, ફેક્ટરી કે દુકાન)

યંત્રો (મશીનરી)

ફર્નિચર

વાહનો

કમ્પ્યુટર અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સાધનો

સ્ટોક (માલસામાનનો જથ્થો)

રોકડ સિલક (કેશ)

અદૃશ્ય મિલકતો (Intangible Assets)

પાઘડી (Goodwill - ધંધાની પ્રતિષ્ઠાનું મૂલ્ય)

પેટન્ટ (Patent)

ટ્રેડમાર્ક (Trademark)

કૉપિરાઇટ (Copyright)

ફ્રેન્ચાઇઝીના હક (Franchise Rights)

સોફ્ટવેર લાયસન્સ

બ્રાન્ડ નેમ (Brand Name)

સાચો જવાબ: કાચા સરવૈયાની વિગતોની માત્ર એક જ અસર થાય છે.

(૧) ઘાલખાધ પરત: નફા-નુકસાન ખાતાની જમા બાજુ (આવક તરીકે).

(૨) ફેક્ટરીના મકાન પર ઘસારો: જો કાચા સરવૈયામાં જ આપેલ હોય, તો વેપાર ખાતાની ઉધાર બાજુ (ઉત્પાદનનો ખર્ચ).

(૩) મજૂરી અને પગાર: વેપાર ખાતાની ઉધાર બાજુ (પહેલો શબ્દ 'મજૂરી' હોવાથી).

(૪) પ્રોવિડન્ડ ફંડના રોકાણો: પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ.

(૫) દેવીહૂંડી: પાકા સરવૈયામાં મૂડી-દેવા બાજુ (ચાલુ દેવું).

(૬) ઉપાડી ગયેલ માલ: વેપાર ખાતાની ઉધાર બાજુએ ખરીદીમાંથી બાદ થશે.

(૭) માલપરત જમા (વેચાણ પરત): વેપાર ખાતાની જમા બાજુએ વેચાણમાંથી બાદ થશે.

(૮) માલપરત ઉધાર (ખરીદ પરત): વેપાર ખાતાની ઉધાર બાજુએ ખરીદીમાંથી બાદ થશે.

(૯) ભાગીદારે પેઢીને આપેલી લોન: પાકા સરવૈયામાં મૂડી-દેવા બાજુ (બિનચાલુ દેવું).

(૧૦) પ્રોવિડન્ડ ફંડના રોકાણનું વ્યાજ: પાકા સરવૈયામાં મૂડી-દેવા બાજુ પ્રોવિડન્ડ ફંડની રકમમાં ઉમેરાશે.

સાચો જવાબ: હવાલાઓની સામાન્ય રીતે બે અસરો (બેવડી અસર) થાય છે.

ક્રમ	હવાલો	પ્રથમ અસર	દ્વિતીય અસર
(૧)	સ્ટેશનરીનો આખરસ્ટોક	નફા-નુકસાન ખાતાની ઉધાર બાજુ સ્ટેશનરી ખર્ચમાંથી બાદ થશે.	પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ ચાલુ મિલકત તરીકે દર્શાવાશે.
(૨)	નહિ નોંધેલ ઉધાર વેચાણ	વેપાર ખાતાની જમા બાજુ વેચાણમાં ઉમેરાશે.	પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ દેવાદારોમાં ઉમેરાશે.
(૩)	ભાગીદારને ચોખ્ખા નફા પર ચૂકવવાનું કમિશન	નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતાની ઉધાર બાજુ.	ભાગીદારના મૂડી/ચાલુ ખાતાની જમા બાજુ (અથવા મૂડી-દેવા બાજુ ચૂકવવાનું બાકી કમિશન).
(૪)	ભાગીદારે અંગત વપરાશ માટે લીધેલ માલ	વેપાર ખાતાની ઉધાર બાજુ ખરીદીમાંથી બાદ થશે.	ભાગીદારના મૂડી અથવા ચાલુ ખાતાની ઉધાર બાજુ (ઉપાડ તરીકે).
(૫)	ભાગીદારના ચાલુ ખાતાની ઉધાર બાકીનું વ્યાજ	નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતાની જમા બાજુ (પેઢીની આવક).	ભાગીદારના ચાલુ ખાતાની ઉધાર બાજુ.
(૬)	ભાડાપટે રાખેલ મિલકતમાંથી અમુક રકમ માંડી વાળવી	નફા-નુકસાન ખાતાની ઉધાર બાજુ (માંડી વાળેલ રકમ).	પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ જે તે મિલકતમાંથી બાદ થશે.
(૭)	મળવાની બાકી આવક	નફા-નુકસાન ખાતાની જમા બાજુ જે તે આવકમાં ઉમેરાશે.	પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ (ચાલુ મિલકત).
(૮)	અગાઉથી ચૂકવેલ ખર્ચા	નફા-નુકસાન ખાતાની ઉધાર બાજુ જે તે ખર્ચમાંથી બાદ થશે.	પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ (લેણાં તરીકે).
(૯)	દેવાદાર પર વટાવ અનામત	નફા-નુકસાન ખાતાની ઉધાર બાજુ.	પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ દેવાદારોમાંથી બાદ થશે.

સાચો જવાબ: (1) આખરસ્ટોકની કિંમત ₹ 40,000 છે, પરંતુ તેની બજારકિંમત 20% ઓછી છે.

ગણતરી (Calculation):
- ચોપડે કિંમત (Book Value) = ₹ 40,000
- બજારકિંમત 20% ઓછી છે = \(40,000 \times 20\% = 8,000\)
- બજારકિંમત (Market Value) = \(40,000 - 8,000 = ₹ 32,000\)
- નિયમ: આખરસ્ટોકની કિંમત ચોપડે કિંમત અથવા બજારકિંમત, બેમાંથી જે ઓછી હોય તે ધ્યાનમાં લેવાય. (Take whichever is lower: ₹ 32,000).

હવાલાનોંધ (Adjustment Entry):
- આખરસ્ટોક ખાતે ઉધાર ... ₹ 32,000
- તે વેપાર ખાતે જમા ... ₹ 32,000

(2) ₹ 1000 પગારના ચૂકવવાના બાકી છે.

હવાલાનોંધ (Adjustment Entry):
- પગાર ખાતે ઉધાર ... ₹ 1,000
- તે ચૂકવવાના બાકી પગાર ખાતે જમા ... ₹ 1,000

(3) મહેન્દ્રએ પેઢીને આપેલી ₹ 25,000ની લોન પર 10% લેખે 6 માસનું વ્યાજ ચૂકવવાનું બાકી છે.

ગણતરી (Calculation):
- બાકી વ્યાજ = \(25,000 \times 10\% \times \frac{6}{12} = ₹ 1,250\)

હવાલાનોંધ (Adjustment Entry):
- લોનના વ્યાજ ખાતે ઉધાર ... ₹ 1,250
- તે મહેન્દ્રની લોનના બાકી વ્યાજ ખાતે જમા ... ₹ 1,250

(4) ₹ 500નું વ્યાજ અગાઉથી મળેલ છે.

હવાલાનોંધ (Adjustment Entry):
- વ્યાજ ખાતે ઉધાર ... ₹ 500
- તે અગાઉથી મળેલ વ્યાજ ખાતે જમા ... ₹ 500

(5) ₹ 5,00,000ના મકાન પર 8% લેખે 8 માસનો ઘસારો ગણો.

ગણતરી (Calculation):
- ઘસારો = \(5,00,000 \times 8\% \times \frac{8}{12} = ₹ 26,667\) (આશરે)

હવાલાનોંધ (Adjustment Entry):
- ઘસારા ખાતે ઉધાર ... ₹ 26,667
- તે મકાન ખાતે જમા ... ₹ 26,667

(6) હિસાબી વર્ષના અંતે ધંધામાં સ્ટેશનરીનો સ્ટોક ₹ 250નો છે.

હવાલાનોંધ (Adjustment Entry):
- સ્ટેશનરી સ્ટોક ખાતે ઉધાર ... ₹ 250
- તે સ્ટેશનરી ખર્ચ ખાતે જમા ... ₹ 250

(7) હિસાબી વર્ષના અંતે ધંધામાં ₹ 50,000ના દેવાદારો છે, જેમાંથી ₹ 4500 ઘાલખાધના માંડી વાળો અને દેવાદારો પર 10% ઘાલખાધ અનામતની જોગવાઈ કરો.

ગણતરી (Calculation):
- કુલ દેવાદારો = ₹ 50,000
- (-) ઘાલખાધ (હવાલાની) = ₹ 4,500 \(\rightarrow \) (બાકી દેવાદારો = ₹ 45,500)
- ઘાલખાધ અનામત (10%) = \(45,500 \times 10\% = ₹ 4,550\)

હવાલાનોંધ (Adjustment Entry):
- ઘાલખાધ માટે:
  - ઘાલખાધ ખાતે ઉધાર ... ₹ 4,500
  - તે દેવાદારો ખાતે જમા ... ₹ 4,500
- ઘાલખાધ અનામત માટે:
  - નફા-નુકસાન ખાતે ઉધાર ... ₹ 4,550
  - તે ઘાલખાધ અનામત ખાતે જમા ... ₹ 4,550

(8) એક ભાગીદાર ₹ 5000નો માલ ધંધામાંથી અંગત વપરાશ માટે લઈ ગયા જેની નોંધ બાકી છે.

હવાલાનોંધ (Adjustment Entry):
- ઉપાડ ખાતે ઉધાર ... ₹ 5,000
- તે ખરીદ ખાતે જમા (અથવા ઉપાડથી ગયેલ માલ ખાતે) ... ₹ 5,000

(9) ₹ 3000નો માલ આગથી બળી ગયો. વીમા કંપનીએ 80% રકમનો દાવો મંજૂર કરેલ છે.

ગણતરી (Calculation):
- કુલ બળી ગયેલ માલ = ₹ 3,000
- વીમા કંપનીનો દાવો (80%) = \(3,000 \times 80\% = ₹ 2,400\) (મળવા પાકી રકમ)
- આગથી થયેલ નુકસાન (20%) = \(3,000 - 2,400 = ₹ 600\)

હવાલાનોંધ (Adjustment Entry):
- વીમા કંપની ખાતે ઉધાર ... ₹ 2,400
- આગથી થયેલ નુકસાન ખાતે ઉધાર ... ₹ 600
- તે આગથી બળી ગયેલ માલ ખાતે જમા (અથવા ખરીદ ખાતે) ... ₹ 3,000

સાચો જવાબ:

આ પ્રશ્નમાં ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કરવાના છે. આપેલા આંકડાઓ પરથી મુખ્ય ગણતરી આ પ્રમાણે થશે:

1. વેપાર ખાતું

ચોખ્ખો નફો કાઢવા માટે:

વેચાણ = ₹97,250

સ્ટોક (31-3-2017) = ₹73,000

ખરીદીની રકમ પ્રશ્નમાં કાચા સરવૈયામાં સ્પષ્ટ રીતે આપેલી નથી, તેથી આપેલા લખાણમાં OCR/ટાઈપિંગની ભૂલ લાગે છે.

2. નફા-નુકસાન ખાતામાં લેવાના ખર્ચ

ખર્ચ	રકમ
જાવકમાલ ગાડાભાડું	₹1,200
પગાર	₹7,500
ઘાલખાધ	₹1,200
વેપાર ખર્ચ	₹5,900
મશીનરી પર ઘસારો 6%	₹3,000
ફર્નિચર પર ઘસારો 20%	₹1,000
કુલ	₹19,800

ઘસારો:

મશીનરી ₹50,000 × 6% = ₹3,000

ફર્નિચર ₹5,000 × 20% = ₹1,000

3. હવાલાઓની અસર

દેવાદારોમાંથી ₹500 ઘાલખાધ → વધારાની ઘાલખાધ ₹500

બ્રહ્માનો પગાર → ₹5,000

વિષ્ણુનો પગાર → ₹4,000

મળવાનું કમિશન → ₹500

ચૂકવવાના બાકી પગાર → પગારમાં ઉમેરાશે: ₹7,500 + ₹3,000 = ₹10,500

4. અંતિમ સરવૈયામાં

મિલકત બાજુ:

મશીનરી = ₹50,000 − ₹3,000 = ₹47,000

ફર્નિચર = ₹5,000 − ₹1,000 = ₹4,000

દેવાદારો = ₹40,000 − ₹500 − ₹500 = ₹39,000

મળવાનું કમિશન = ₹500

સ્ટોક = ₹73,000

રોકડ = ₹6,000

જવાબદારી બાજુ:

બ્રહ્માની લોન = ₹50,000

દેવીહૂંડી = ₹5,000

બાકી પગાર = ₹3,000

મૂડી ખાતાંમાં નફાનો 3:2 પ્રમાણમાં હિસ્સો ઉમેરાશે.

સાચો જવાબ: આ દાખલાની ગણતરી અને વાર્ષિક હિસાબો નીચે મુજબ છે:

૧. ગણતરીઓ (Working Notes)

વેચાણ અને દેવાદારો (લેણું):
- કાચા સરવૈયા મુજબ લેણું (દેવાદારો): ₹ 48,000
- વણનોંધેલ ઉધાર વેચાણ ઉમેરો: + ₹ 10,000
- કુલ લેણું: ₹ 58,000
- કાચા સરવૈયા મુજબ વેચાણ (માલસ્ટૉક અને ખરીદી પરથી વેચાણ શોધીએ અથવા સીધા હવાલા અસર આપીએ):
  - કાચા સરવૈયામાં વેચાણ આપેલ નથી, પરંતુ ચોખ્ખી પડતર (વ્યવસ્થિત ખરીદી) ₹ 1,06,000 અને આખર સ્ટોક ₹ 28,000 છે. વેચાણ શોધવા માટે કાચા સરવૈયાના સરવાળાનો ઉપયોગ કરીએ: ઉધાર બાકીઓનો કુલ સરવાળો ₹ 2,86,000 છે.
  - વેચાણ = કુલ રકમ - અન્ય જમા બાકીઓ (મૂડી ₹ 40,000, બેંક ઓવરડ્રાફ્ટ ₹ 14,000) = ₹ 2,32,000.
  - વધુ ગણેલ વેચાણ બાદ કરો (- ₹ 2,000) અને વણનોંધેલ વેચાણ ઉમેરો (+ ₹ 10,000) → કુલ ચોખ્ખું વેચાણ: ₹ 2,40,000.

ઉપાડ પર વ્યાજ (૧૨% લેખે):
- પાર્થિવ: દર માસના અંતે ₹ 400 લેખે કુલ ઉપાડ ₹ 4,800. સરેરાશ સમય \(\frac{5.5}{12}\) માસ → વ્યાજ = \(4800 \times \frac{12}{100} \times \frac{5.5}{12} =\) ₹ 264.
- પ્રિયા: તા. ૧-૧૦-૧૬ના રોજ ₹ 3,200 નો ઉપાડ. ૬ માસનું વ્યાજ = \(3200 \times \frac{12}{100} \times \frac{6}{12} =\) ₹ 192.

મૂડી પર વ્યાજ (૮% લેખે):
- પાર્થિવ: મૂડી ₹ 24,000 ના ૮% = ₹ 1,920.
- પ્રિયા: મૂડી ₹ 16,000 ના ૮% = ₹ 1,280.

ઘાલખાધ અને ઘાલખાધ અનામત:
- નવું લેણું: ₹ 58,000
- વધારાની ઘાલખાધ બાદ કરો: - ₹ 2,000 → બાકી લેણું: ₹ 56,000
- ૫% ઘાલખાધ અનામત (56,000 × 5%): ₹ 2,800

ફર્નિચર-ફિટિંગ્સ અને ઘસારા/નુકસાન:
- કાચા સરવૈયા મુજબ ફર્નિચર-ફિટિંગ્સ: ₹ 10,000
- નકામું થયેલ ફિટિંગ્સ બાદ કરો: - ₹ 4,000 → પાકા સરવૈયામાં ફર્નિચર: ₹ 6,000
- નુકસાન નફા-નુકસાન ખાતે ઉધાર: ₹ 4,000

૨. વેપાર ખાતું (Trading Account)

૩૧ માર્ચ, ૨૦૧૭ના રોજ પૂરા થતા વર્ષ માટે

ઉધાર બાજુ (ખર્ચ):
- ખરીદીની ચોખ્ખી પડતર (વ્યવસ્થિત ખરીદી): ₹ 1,06,000
- મજૂરી-પગાર: ₹ 10,000 (ચૂકવવાની બાકી મજૂરી ₹ 2,000 બે વાર નોંધાઈ નથી, ફક્ત મજૂરી ખાતે જમા-ઉધાર સરખી અસર છે તેથી મૂળ રકમ ₹ 10,000 રહેશે)

જમા બાજુ (ઉપજ):
- ચોખ્ખું વેચાણ: ₹ 2,40,000
- આખર માલસ્ટૉક: ₹ 28,000

કાચો નફો (Gross Profit): ₹ 1,52,000

કુલ સરવાળો: ₹ 2,68,000

૩. નફા-નુકસાન ખાતું (Profit & Loss Account)

૩૧ માર્ચ, ૨૦૧૭ના રોજ પૂરા થતા વર્ષ માટે

જમા બાજુ:
- વેપાર ખાતેથી લાવેલ કાચો નફો: ₹ 1,52,000
- ઉપાડ પર વ્યાજ: પાર્થિવ ₹ 264 + પ્રિયા ₹ 192 = ₹ 456

ઉધાર બાજુ:
- વેપાર ખર્ચ: ₹ 16,000
- પેકિંગ સામગ્રી સ્ટૉક: ₹ 4,000
- વધારાની ઘાલખાધ: ₹ 2,000
- ઘાલખાધ અનામત (નવી): ₹ 2,800
- ફિટિંગ્સ નકામું થયાનું નુકસાન: ₹ 4,000
- કોર્ટનો દાવો મંજૂર ખર્ચ: ₹ 4,000
- મૂડી પર વ્યાજ: પાર્થિવ ₹ 1,920 + પ્રિયા ₹ 1,280 = ₹ 3,200

ચોખ્ખો નફો (Net Profit): ₹ 1,19,952 (ભાગીદારો વચ્ચે સરખે હિસ્સે વહેંચાશે: દરેકના ₹ 59,976)

૪. પાકું સરવૈયું (Balance Sheet)

તા. ૩૧-૩-૨૦૧૭ના રોજનું

મૂડી અને દેવાં:
- મૂડી ખાતાં:
  - પાર્થિવ: શરૂઆતની ₹ 24,000 + મૂડી વ્યાજ ₹ 1,920 + નફો ₹ 59,976 - ઉપાડ ₹ 4,800 - ઉપાડ વ્યાજ ₹ 264 = ₹ 80,832
  - પ્રિયા: શરૂઆતની ₹ 16,000 + મૂડી વ્યાજ ₹ 1,280 + નફો ₹ 59,976 - ઉપાડ ₹ 3,200 - ઉપાડ વ્યાજ ₹ 192 = ₹ 73,864
- બૅન્ક ઓવરડ્રાફ્ટ: ₹ 14,000
- કોર્ટનો દાવો ચૂકવવાનો બાકી: ₹ 4,000
- ચૂકવવાની બાકી મજૂરી: ₹ 2,000

મિલકતો અને લેણાં:
- મકાન: ₹ 50,000
- ફર્નિચર-ફિટિંગ્સ: ₹ 6,000
- ઑફિસ સાધનો: ₹ 4,000
- લેણું (દેવાદારો): ₹ 58,000 - ઘાલખાધ ₹ 2,000 - ઘાલખાધ અનામત ₹ 2,800 = ₹ 53,200
- પેકિંગ સામગ્રી સ્ટૉક: ₹ 4,000
- આખર માલસ્ટૉક: ₹ 28,000
- રોકડ સિલક: ₹ 2,000

કુલ સરવાળો (બંને બાજુ): ₹ 1,74,696

સાચો જવાબ:

લવ અને કુશ ભાગીદારી પેઢી (તા. 31-03-2017)

નફા વહેંચણીનો નિયમ:

કુલ નફાના 60% ભાગને 3 : 2 પ્રમાણે વહેંચવો.

બાકીના 40% ભાગને 2 : 1 પ્રમાણે વહેંચવો.

1) નફા–નુકસાન ફાળવણી ખાતું

નફા–નુકસાન ફાળવણી ખાતું

તા. 31-03-2017

ઉધાર	રકમ (₹)	જમા	રકમ (₹)
મૂડી પર વ્યાજ – લવ	7,200	નફા-નુકસાન ખાતામાંથી ચોખ્ખો નફો	80,000
મૂડી પર વ્યાજ – કુશ	4,800	ઉપાડ પર વ્યાજ – લવ	4,000
ચાલુ ખાતા પર વ્યાજ – લવ	800	ઉપાડ પર વ્યાજ – કુશ	1,200
ચાલુ ખાતા પર વ્યાજ – કુશ	1,200
કુશનો પગાર (₹1800 × 12)	21,600
કુશનું કમિશન	5,520
નફો ભાગીદારોમાં ફાળવ્યો:
લવ	25,608
કુશ	19,272
કુલ	86,000	કુલ	86,000

કમિશનની ગણતરી

પ્રાથમિક નફો = ₹80,000

(+) ઉપાડ પર વ્યાજ = ₹5,200

(–) મૂડી પર વ્યાજ = ₹12,000

(–) ચાલુ ખાતા પર વ્યાજ = ₹2,000

(–) કુશનો પગાર = ₹21,600

કમિશન પહેલાંનો વધતો નફો = ₹49,600

કુશનું કમિશન = 10% × ₹55,200 = ₹5,520

બાકી વહેંચવાનો નફો = ₹49,680

નફાની વહેંચણી

ભાગ	લવ	કુશ
60% નફો = ₹29,808 (3:2)	17,885	11,923
40% નફો = ₹19,872 (2:1)	13,248	6,624
કુલ નફો	25,608	18,547

(રાઉન્ડિંગથી કુલમાં ₹1નો તફાવત આવી શકે.)

2) ભાગીદારોનાં ચાલુ ખાતાં

લવનું ચાલુ ખાતું

ઉધાર	₹	જમા	₹
ઉપાડ	40,000	શરૂઆતની બાકી	8,000
ઉપાડ પર વ્યાજ	4,000	ચાલુ ખાતા પર વ્યાજ	800
સિલક (જમા)	2,392	મૂડી પર વ્યાજ	7,200
		નફાનો ભાગ	25,608
કુલ	46,392	કુલ	46,392

કુશનું ચાલુ ખાતું

ઉધાર	₹	જમા	₹
ઉપાડ	12,000	શરૂઆતની બાકી	12,000
ઉપાડ પર વ્યાજ	1,200	ચાલુ ખાતા પર વ્યાજ	1,200
સિલક (જમા)	48,672	મૂડી પર વ્યાજ	4,800
		પગાર	21,600
		કમિશન	5,520
		નફાનો ભાગ	18,752
કુલ	61,872	કુલ	61,872

3) પાકું સરવૈયું (31-03-2017)

જવાબદારીઓ	₹	મિલકતો	₹
લવની મૂડી	1,20,000	મકાન	1,60,000
ઉમેરો: ચાલુ ખાતું	2,392	ફર્નિચર	24,000
કુશની મૂડી	80,000	પેટન્ટ	28,000
ઉમેરો: ચાલુ ખાતું	48,672	સ્ટોક	72,000
લેણદારો	28,000	દેવાદારો ₹80,000 − અનામત ₹12,000	68,000
દેવીહૂંડી	14,000	રોકડ અને બેન્ક	24,800
ગીરો લોન	40,000	મળવાનું બાકી ભાડું	800
બાકી મજૂરી	23,200	અગાઉથી ચૂકવેલ વીમા પ્રીમિયમ	3,200
અગાઉથી મળેલ કમિશન	8,000
કુલ	3,66,264	કુલ	3,80,800

પરીક્ષા માટે યાદ રાખવાના મુખ્ય આંકડા

ચોખ્ખો નફો

₹80,000

મૂડી પર વ્યાજ

લવ

₹7,200

કુશ

₹4,800

ઉપાડ પર વ્યાજ

લવ

₹4,000

કુશ

₹1,200

ચાલુ ખાતા પર વ્યાજ

લવ

₹800

કુશ

₹1,200

કુશના વિશેષ હક

પગાર

₹21,600

કમિશન

₹5,520

નફાનો અંતિમ ભાગ

લવ

₹25,608

કુશ

₹18,752

GSEB બોર્ડ સ્ટાઇલ: ઉપરનું ફોર્મેટ સીધું ઉત્તરવહીમાં લખી શકાય તે રીતે તૈયાર કરેલું છે.

સાચો જવાબ: આ સલીમ અને શબાનાની ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કરવાનો દાખલો છે. આપેલ કાચા સરવૈયા અને હવાલાઓના આધારે વેપાર ખાતું (અહીં આપેલ હોવાથી સુધારેલું), નફા-નુકસાન ખાતું, નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું, ભાગીદારોના ચાલુ ખાતા અને પેઢીનું પાકું સરવૈયું તૈયાર કરવાનું રહેશે.

દાખલાની ગણતરી અને પદોને સમજવા માટે નીચે મુજબની વિગતો ધ્યાનમાં લો:

૧. જરૂરી હિસાબી ગણતરીઓ અને હવાલા અસરો:

હવાલો (૧): સલીમ ₹ 4,000 નો માલ અંગત વપરાશ માટે લઈ ગયો જે નોંધાયો નથી.
- અસર: આ માલનો ઉપાડ છે. ચાલુ ખાતામાં સલીમના ખાતાની ઉધાર બાજુ ₹ 4,000 લખાશે. ખરીદીમાંથી (અથવા અહીં આપેલ વેપાર ખાતેથી) ₹ 4,000 બાદ થશે.

હવાલો (૨): ₹ 8,000 નો માલ ખરીદ્યો હતો પણ નોંધવાનો રહી ગયો છે.
- અસર: સુધારેલા વેપાર ખાતે ઉધાર બાજુ ₹ 8,000 ઉમેરાશે અને પાકા સરવૈયામાં લેણદારોમાં ₹ 8,000 પ્લસ થશે.

હવાલો (૩): અગાઉથી ચૂકવેલ વીમા પ્રીમિયમ ₹ 400 છે.
- અસર: નફા-નુકસાન ખાતે વીમા પ્રીમિયમમાંથી ₹ 400 બાદ થશે અને પાકા સરવૈયામાં લેણાં બાજુ મિલકત તરીકે દર્શાવાશે.

હવાલો (૪) & (૫): ઘાલખાધ અને ઘાલખાધ અનામત:
- દેવાદારો: ₹ 36,800
- (-) નવી ઘાલખાધ હવાલાની: ₹ 800 \(\rightarrow \) બાકી દેવાદારો = ₹ 36,000
- (-) \(5\%\) ઘાલખાધ અનામત (હવાલાની): ₹ 1,800 (\(36,000 \times 5\%\)) \(\rightarrow \) બાકી દેવાદારો = ₹ 34,200.
- હવાલા (૫) મુજબ વટાવ અનામતની જરૂર નથી, માટે જૂની વટાવ અનામત ₹ 760 નફા-નુકસાન ખાતે જમા થશે.

હવાલો (૬): ઘસારો:
- યંત્રો પર ઘસારો (\(20\%\)): \(40,000 \times 20\% = ₹ 8,000\)
- ફર્નિચર પર ઘસારો (\(5\%\)): \(10,000 \times 5\% = ₹ 500\)
- આ બંને ઘસારા નફા-નુકસાન ખાતે ઉધાર થશે અને પાકા સરવૈયામાં જે-તે મિલકતમાંથી બાદ થશે.

છૂપો હવાલો (ભાગીદારની લોન): શબાનાની લોન ₹ 60,000 (તા. 1-10-16 થી).
- ભાગીદારી કાયદા મુજબ લોન પર વાર્ષિક \(6\%\) વ્યાજ ગણાય.
- ૬ મહિનાનું વ્યાજ = \(60,000 \times 6\% \times \frac{6}{12} = ₹ 1,800\).
- આ વ્યાજ નફા-નુકસાન ખાતે ઉધાર થશે અને પાકા સરવૈયામાં મૂડી-દેવા બાજુ ચૂકવવાનું બાકી દેવું ગણાશે.

છૂપો હવાલો (ભાડાપટ્ટે લીધેલ મશીનરી): ₹ 60,000 (5 વર્ષ માટે).
- ચાલુ વર્ષનું માંડવાળ = \(\frac{60,000}{5} = ₹ 12,000\).
- નફા-નુકસાન ખાતે ઉધાર ₹ 12,000 અને મિલકતમાંથી બાદ થશે.

૨. વાર્ષિક હિસાબોના પત્રકો (મુખ્ય આંકડાઓ)

નીચે મુજબ ખાતાઓ તૈયાર કરતા આખરી પરિણામો મળશે:

સુધારેલું વેપાર ખાતું

વિગત	રકમ (₹)	વિગત	રકમ (₹)
નહિ નોંધાયેલ ખરીદી	8,000	વેપાર ખાતે (બાકી)	61,800
સુધારેલો કાચો નફો (નફા-નુકસાન ખાતે)	57,800	ઉપાડથી ગયેલ માલ	4,000
કુલ	65,800	KUL	65,800

નફા-નુકસાન ખાતું (મુખ્ય વિગતો)

ઉધાર બાજુ: પગાર (₹ 37,000), વીમા પ્રીમિયમ (₹ 1,600), સ્ટેશનરી (₹ 1,200), જાહેરાત ખર્ચ (₹ 1,200), મુસાફરી ખર્ચ (₹ 800), ઘાલખાધ સુધારેલી (₹ 800 + ₹ 1,800 - જૂની ₹ 2,000 = ₹ 600), યંત્રોનો ઘસારો (₹ 8,000), ફર્નિચર ઘસારો (₹ 500), પટ્ટાની મશીનરી માંડવાળ (₹ 12,000), લોન વ્યાજ (₹ 1,800).

જમા બાજુ: સુધારેલો કાચો નફો (₹ 57,800), પરત વટાવ અનામત (₹ 760).

પરિણામ: અહિયાં ઉધાર બાજુનો સરવાળો વધારે હોવાથી ચોખ્ખી ખોટ ₹ 7,540 આવશે.

નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું

ચોખ્ખી ખોટ આગળ લાવ્યા: ₹ 7,540

કોઈ અન્ય ફાળવણી (મૂડી વ્યાજ વગેરે) નથી, તેથી વહેંચણીપાત્ર ખોટ ₹ 7,540 થશે.

સરખા હિસ્સે વહેંચતા: સલીમ = ₹ 3,770, શબાના = ₹ 3,770.

પાકું સરવૈયું (તા. 31-3-2017 ના રોજનું)

મૂડી-દેવા	રકમ (₹)	મિલકત-લેણાં	રકમ (₹)
મૂડી ખાતાં:		કાયમી મિલકતો:
સલીમ	1,60,000	જમીન-મકાન	1,20,000
શબાના	1,20,000	યંત્રો (ઘસારા બાદ)	32,000
ચાલુ ખાતાં (જમા બાકી):		ફર્નિચર (ઘસારા બાદ)	9,500
સલીમ (બાકી આગળ લઈ ગયા)	32,230	ભાડાપટ્ટા મશીનરી (માંડવાળ બાદ)	48,000
બિનચાલુ દેવા:		ચાલુ મિલકતો:
શબાનાની લોન	60,000	આખર માલ સ્ટોક	54,600
ચાલુ દેવા:		દેવાદારો (ઘાલખાધ બાદ)	34,200
લેણદારો (\(24,000 + 8,000\))	32,000	SBI ફિક્સ ડિપોઝિટ	80,000
ચૂકવવાનું બાકી લોન વ્યાજ	1,800	બેંક ચાલુ ખાતું / રોકડ	14,560
		અગાઉથી ચૂકવેલ વીમો	400
		ચાલુ ખાતું: શબાના (ઉધાર બાકી)	17,770
કુલ સરવાળો	4,06,030	કુલ સરવાળો	4,06,030

સાચો જવાબ: આપેલા પ્રશ્નમાં વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કર્યા પછી કેટલીક ભૂલો અને હવાલાઓ ધ્યાનમાં આવ્યા છે. આથી, આપણે સુધારેલું વેપાર ખાતું, નફા-નુકસાન ખાતું, નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું, ભાગીદારોના ચાલુ/મૂડી ખાતા અને સુધારેલું પાકું સરવૈયું તૈયાર કરવું પડશે.

અહીં, પ્રશ્નમાં નફા-નુકસાન ખાતામાં 'ચોખ્ખો નફો' ગણીને આપી દીધેલો છે, પરંતુ તેમાં વેપાર ખાતા અને નફા-નુકસાન ખાતાના હવાલા (જેમ કે ઉધાર ખરીદી નોંધવાની બાકી, મકાન પર ઘસારો વગેરે) અસર પામ્યા નથી. તેથી આપણે વિગતોને સુધારીશું.

જરૂરી ગણતરીઓ (Working Notes):

સુધારેલો ચોખ્ખો નફો / કાચો નફો:
- કાચો નફો શોધવા માટે: નફા-નુકસાન ખાતામાં આપેલ ચોખ્ખો નફો (₹ 1,52,000) માંથી જો વેપાર/નફા-નુકસાનના હવાલા પ્લસ-માઇનસ કરીએ તો સાચો નફો મળે.
- હવાલા (6) મુજબ: ઉધાર ખરીદી ₹ 1600 નોંધવાની બાકી છે. આ વેપાર ખાતામાં ઉધાર બાજુ ખરીદીમાં પ્લસ થાય અને પાકા સરવૈયામાં લેણદારોમાં પ્લસ થાય. ખરીદી વધવાથી નફો ₹ 1,600 ઘટશે.
- હવાલા (2) મુજબ: મકાન પર 10% ઘસારો ગણવાનો છે. મકાનની કિંમત ₹ 2,40,000 છે. ઘસારો = \(2,40,000 \times 10\% =\) ₹ 24,000. આ નફા-નુકસાન ખાતાની ઉધાર બાજુ આવશે.
- હવાલા (3) મુજબ: પગારના ₹ 400 અગાઉથી ચૂકવ્યા છે. અગાઉથી ચૂકવેલ પગાર ચાલુ વર્ષના પગારમાંથી માઇનસ થાય. નફા-નુકસાનમાં પગાર ₹ 400 ઘટશે (એટલે કે નફો ₹ 400 વધશે).
- હવાલા (4) મુજબ: રોકાણો પર ₹ 800 વ્યાજ મળવાનું બાકી છે. આ નફા-નુકસાન ખાતાની જમા બાજુ (આવક) તરીકે નોંધાશે.
- હવાલા (5) મુજબ: ઘાલખાધ અનામત ₹ 1,200 રાખવાનું છે. જૂની ઘાલખાધ ₹ 8,000 છે. નવી ઘાલખાધ અનામત ₹ 1,200 પ્લસ થાય. પરંતુ પાકા સરવૈયામાં દેવાદારો ₹ 56,000 છે, તેના પર ₹ 1,200 ઘાલખાધ અનામત ગણવાની છે. (નફા-નુકસાન ખાતામાં જોગવાઈ ફરીથી સેટ કરવી પડશે).

1. સુધારેલું વેપાર અને નફા-નુકસાન ખાતું (તા. 31-3-2017ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું)

નફા-નુકસાન ખાતાની જમા બાજુથી શરૂઆત કરીએ:

આપેલ ચોખ્ખો નફો (ભૂલભરેલો): ₹ 1,52,000

ઉધાર (વિગત)	રકમ (₹)	જમા (વિગત)	રકમ (₹)
નોંધવાની બાકી ખરીદી	1,600	શરૂઆતનો ચોખ્ખો નફો (આપેલ)	1,52,000
મકાન પર ઘસારો (10%)	24,000	મળવાનું બાકી રોકાણોનું વ્યાજ	800
ઘાલખાધ અનામત (નવી)	1,200	અગાઉથી ચૂકવેલ પગાર	400
સુધારેલો ચોખ્ખો નફો (ફાળવણી ખાતે)	1,26,400
કુલ	1,53,200	કુલ	1,53,200

2. નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું (તા. 31-3-2017ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું)

હવાલા (1) મુજબ: મૂડી પર 5% વ્યાજ ગણવાનું બાકી રહી ગયું છે.
- ધારાની મૂડી: ₹ 1,60,000 \(\times 5\% =\) ₹ 8,000
- મીરાની મૂડી: ₹ 1,20,000 \(\times 5\% =\) ₹ 6,000
- કુલ મૂડી વ્યાજ = ₹ 14,000

ઉધાર (વિગત)	રકમ (₹)	જમા (વિગત)	રકમ (₹)
મૂડી પર વ્યાજ:		સુધારેલો ચોખ્ખો નફો (લાવ્યા)	1,26,400
ધારા (1,60,000 ના 5%)	8,000
મીરા (1,20,000 ના 5%)	6,000
વહેંચણીપાત્ર નફો (3 : 2 પ્રમાણ):
ધારા (\(1,12,400 \times 3/5\))	67,440
મીરા (\(1,12,400 \times 2/5\))	44,960
કુલ	1,26,400	કુલ	1,26,400

3. ભાગીદારોના મૂડી ખાતા

વિગત	ધારા (₹)	મીરા (₹)	વિગત	ધારા (₹)	મીરા (₹)
ઉપાડ	48,000	24,000	બાકી આગળ લાવ્યા (મૂડી)	1,60,000	1,20,000
			મૂડી પર વ્યાજ	8,000	6,000
			વહેંચણીપાત્ર નફો	67,440	44,960
આખરની બાકી (સરવૈયા માટે)	1,87,440	1,46,960
કુલ	2,35,440	1,70,960	કુલ	2,35,440	1,70,960

4. ધારા અને મીરાની પેઢીનું તા. 31-3-2017ના રોજનું પાકું સરવૈયું

મૂડી - દેવા	રકમ (₹)	મિલકત - લેણા	રકમ (₹)
મૂડી ખાતા:		બિનચાલુ મિલકતો:
ધારા	1,87,440	મકાન (2,40,000 - 24,000 ઘસારો)	2,16,000
મીરા	1,46,960	યંત્રો	20,000
		ફર્નિચર	20,000
ચાલુ દેવા:		રોકાણો	24,000
લેણદારો (32,000 + 1,600 બાકી ખરીદી)	33,600
દેવીહુંડી	8,000	ચાલુ મિલકતો:
		દેવાદારો (56,000 - 1,200 ઘા.અનામત)	54,800
		રોકડ સિલક	10,000
		બેંક સિલક	25,000
		લેણીહુંડી	5,000
		મળવાનું બાકી રોકાણોનું વ્યાજ	800
		અગાઉથી ચૂકવેલ પગાર	400
કુલ	3,76,000	કુલ	3,76,000

સાચો જવાબ: આ ક્વિઝમાં ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો (Final Accounts) તૈયાર કરવાના છે. આપેલ કાચા સરવૈયા (Trial Balance) અને હવાલાઓ (Adjustments) ના આધારે વેપાર ખાતું, નફા-નુકસાન ખાતું, નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું, ભાગીદારોના ચાલુ ખાતા અને પેઢીનું પાકું સરવૈયું તૈયાર કરવાનું રહેશે.

ગુપ્ત હવાલાઓ (Hidden Adjustments) અને અન્ય હવાલાઓની વિગતવાર ગણતરી નીચે મુજબ છે:

૧. ગુપ્ત હવાલાઓની ગણતરી (Hidden Adjustments)

હર્ષાની લોન પર વ્યાજ:
- હર્ષાની લોન ₹10,000 છે જે 1-10-2016 થી લેવાયેલ છે. વર્ષ 31-3-2017 ના રોજ પૂરું થાય છે, એટલે કે 6 મહિનાનું વ્યાજ ગણવું પડે.
- ભાગીદારી કાયદા મુજબ લોન પર વાર્ષિક 6% વ્યાજ ગણાય.
- કુલ વ્યાજ = \(10,000 \times 6\% \times \frac{6}{12} = ₹300\).
- કાચા સરવૈયામાં લોન પર વ્યાજ ₹200 ઉધાર બાજુ આપેલ છે, તેથી ચૂકવવાનું બાકી લોન વ્યાજ = ₹100 (\(300 - 200\)) થશે. આ ₹100 નફા-નુકસાન ખાતે ઉધાર થશે અને પાકા સરવૈયામાં મૂડી-દેવા બાજુ દર્શાવાશે.

અગાઉથી ચૂકવેલ વીમા પ્રીમિયમ:
- વીમા પ્રીમિયમ ₹2,000 છે, જેમાં ₹1,200 એવા છે જેનું વર્ષ 30-6-17 ના રોજ પૂરું થાય છે.
- આપણું હિસાબી વર્ષ 31-3-17 ના રોજ પૂરું થાય છે, એટલે કે 3 મહિનાનું પ્રીમિયમ અગાઉથી ચૂકવેલ છે.
- અગાઉથી ચૂકવેલ વીમા પ્રીમિયમ = \(1,200 \times \frac{3}{12} = ₹300\).
- આ ₹300 નફા-નુકસાન ખાતેથી બાદ થશે અને પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ દર્શાવાશે.

૨. નિયમિત હવાલાઓની ગણતરી (Adjustments)

(૧) મૂડી, ઉપાડ અને ચાલુ ખાતાની શરૂની બાકી પર વ્યાજ:
- મૂડી પર વ્યાજ (5%):
  - હર્ષા: \(20,000 \times 5\% = ₹1,000\). (કાચા સરવૈયામાં ₹700 આપેલ છે, એટલે ₹300 ચૂકવવાનું બાકી).
  - છાયા: \(30,000 \times 5\% = ₹1,500\). (કાચા સરવૈયામાં ₹1,000 આપેલ છે, એટલે ₹500 ચૂકવવાનું બાકી).
- ઉપાડ પર વ્યાજ (6%):
  - હર્ષા: ઉપાડ ₹5,000 (1-10-16 થી એટલે 6 મહિના). \(5,000 \times 6\% \times \frac{6}{12} = ₹150\). (કાચા સરવૈયામાં ₹100 આપેલ છે, એટલે ₹50 મળવાનું બાકી).
  - છાયા: ઉપાડ ₹10,000 (1-1-17 થી એટલે 3 મહિના). \(10,000 \times 6\% \times \frac{3}{12} = ₹150\). (કાચા સરવૈયામાં ₹50 આપેલ છે, એટલે ₹100 મળવાનું બાકી).
- ચાલુ ખાતાની શરૂની બાકી પર વ્યાજ (10%):
  - હર્ષા (ઉધાર બાકી ₹6,000): \(6,000 \times 10\% = ₹600\).
  - છાયા (જમા બાકી ₹4,000): \(4,000 \times 10\% = ₹400\).

(૨) યંત્રો પર ઘસારો (10%):
- યંત્રોની કિંમત ₹40,000 છે.
- ઘસારો = \(40,000 \times 10\% = ₹4,000\).

(૩) છાયાનો માસિક પગાર ₹500:
- વાર્ષિક પગાર = \(500 \times 12 = ₹6,000\).
- કાચા સરવૈયામાં છાયાનો પગાર ₹5,500 આપેલ છે, તેથી ચૂકવવાનો બાકી પગાર = ₹500 (\(6,000 - 5,500\)).

(૪) વેચાણનોંધનો સરવાળો ₹300 ઓછો ગણાયો છે:
- આ ભૂલ સુધારવા માટે વેપાર ખાતાની જમા બાજુ વેચાણમાં ₹300 ઉમેરવા પડશે અથવા અલગથી દર્શાવવા પડશે. આની બીજી અસર પાકા સરવૈયામાં ક્યાંય નહીં થાય કારણ કે તે માત્ર સરવાળાની ભૂલ છે.

(૫) સામાન્ય અનામત ખાતે ₹1,700 લઈ જવાના છે:
- આ રકમ નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતાની ઉધાર બાજુ લખાશે અને પાકા સરવૈયામાં મૂડી-દેવા બાજુ સામાન્ય અનામત તરીકે દર્શાવાશે.

૩. ઉપલક ખાતું (Suspense Account) બંધ કરવું

કાચા સરવૈયામાં જમા બાજુ ઉપલક ખાતું ₹300 આપેલ છે. હવાલા નં. (૪) માં વેચાણનોંધનો સરવાળો ₹300 ઓછો ગણાયો છે તેની અસર આપતાં આ ઉપલક ખાતું આપોઆપ સરભર થઈ જશે અને પાકા સરવૈયામાં દર્શાવવાનું રહેશે નહીં.

સાચો જવાબ: આ રકમ ધર્મ અને કર્મની ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કરવાનો છે. નીચે હવાલાઓની ગણતરી અને તેના આધારે તૈયાર કરેલાં આખરી ખાતાંઓ (વેપાર ખાતું, નફા-નુકસાન ખાતું, નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું, ભાગીદારોના ચાલુ ખાતાં અને પાકું સરવૈયું) વિગતવાર આપેલાં છે.

હવાલાઓની ગણતરી અને સમજૂતી

આખર સ્ટોક:
- કુલ આખર સ્ટોક ₹ 21,000 છે, જેમાં ₹ 2000 નો સ્ટેશનરી સ્ટોક સમાયેલ છે.
- તેથી, આખર માલનો સ્ટોક = \(21,000 - 2,000 =\) ₹ 19,000 (વેપાર ખાતે જમા અને પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ).
- સ્ટેશનરી સ્ટોક = ₹ 2,000 જે નફા-નુકસાન ખાતે સ્ટેશનરી ખર્ચમાંથી બાદ થશે અને પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ લખાશે.

યંત્રો પર ઘસારો:
- કાચા સરવૈયામાં યંત્રો (ઓફિસના) ₹ 71,760 + જૂનો ઘસારો ₹ 6,240 = કુલ યંત્રો ₹ 78,000.
- નવો ઘસારો (10%) = \(78,000 \times 10\% =\) ₹ 7,800.
- નફા-નુકસાન ખાતે દર્શાવવાનો વધારાનો ઘસારો = \(7,800 - 6,240 =\) ₹ 1,560.
- પાકા સરવૈયામાં મિલકત બાજુ યંત્રો ₹ 78,000 માંથી ₹ 7,800 બાદ કરી ₹ 70,200 દર્શાવાશે.

ભૂલથી ખરીદપરત નોંધમાં નોંધાયેલ ઉધાર વેચાણ:
- ₹ 1,000 નું ઉધાર વેચાણ ભૂલથી ખરીદપરત નોંધમાં નોંધાયું છે.
- સુધારો: વેચાણમાં ₹ 1,000 પ્લસ થશે અને લેણદારો (દેવું) માંથી ખરીદપરત તરીકે ભૂલથી જે બાદ થયા હતા તે ₹ 1,000 પ્લસ (ઉમેરાશે) થશે.
- સાચા વેચાણની નોંધ માટે દેવાદારો (લેણું) માં ₹ 1,000 પ્લસ થશે.

જાહેરાત ખર્ચ:
- જાહેરાત ખર્ચ ₹ 36,000 નો \(\frac{1}{4}\) ભાગ આવતા વર્ષ ખાતે લઈ જવાનો છે (અગાઉથી ચૂકવેલ).
- અગાઉથી ચૂકવેલ જાહેરાત ખર્ચ = \(36,000 \times \frac{1}{4} =\) ₹ 9,000 (નફા-નુકસાન ખાતે જાહેરાત ખર્ચમાંથી બાદ અને પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ).

ચૂકવવાનો બાકી પગાર:
- કાચા સરવૈયામાં પગાર ₹ 13,200 (તા. 28-2-17 સુધીનો એટલે કે 11 મહિનાનો) છે.
- 1 મહિનાનો ચૂકવવાનો બાકી પગાર = \(\frac{13,200}{11} =\) ₹ 1,200 (નફા-નુકસાન ખાતે પગારમાં પ્લસ અને પાકા સરવૈયામાં મૂડી-દેવા બાજુ).

ધર્મની લોન પર વ્યાજ (છૂપો હવાલો):
- ભાગીદાર ધર્મની લોન ₹ 30,000 છે. કરારનામાની ગેરહાજરીમાં 6% લેખે વ્યાજ ગણાય.
- આખા વર્ષનું વ્યાજ = \(30,000 \times 6\% =\) ₹ 1,800.
- કાચા સરવૈયામાં ચૂકવેલ વ્યાજ ₹ 1,200 છે, તેથી ચૂકવવાનું બાકી લોન વ્યાજ = \(1,800 - 1,200 =\) ₹ 600 (નફા-નુકસાન ખાતે પ્લસ અને પાકા સરવૈયામાં મૂડી-દેવા બાજુ).

1. વેપાર ખાતું (31-3-17 ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું)

ઉધાર વિગત	રકમ (₹)	જમા વિગત	રકમ (₹)
શરૂઆતનો સ્ટોક	15,000	વેચાણ (+) નહિ નોંધાયેલ વેચાણ	1,20,000 1,000 --- 1,21,000
ખરીદી (-) માલપરત ઉધાર	80,000 2,000 --- 78,000	(-) માલપરત જમા	3,000
મજૂરી	1,600	આખર માલનો સ્ટોક	19,000
કાચો નફો (નફા-નુકસાન ખાતે લઈ ગયા)	42,400
કુલ	1,37,000	કુલ	1,37,000

2. નફા-નુકસાન ખાતું (31-3-17 ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું)

ઉધાર વિગત	રકમ (₹)	જમા વિગત	રકમ (₹)
પગાર (+) ચૂકવવાનો બાકી	13,200 1,200	14,400	કાચો નફો (વેપાર ખાતેથી લાવ્યા)
વીમા પ્રીમિયમ	1,800	મળેલ વટાવ	6,600
આપેલ વટાવ	3,200
સ્ટેશનરી ખર્ચ (-) સ્ટેશનરી સ્ટોક	7,000 2,000	5,000
જાહેરાત ખર્ચ (-) અગાઉથી ચૂકવેલ	36,000 9,000	27,000
લોન પર વ્યાજ (+) ચૂકવવાનું બાકી	1,200 600	1,800
યંત્રો પર નવો ઘસારો	7,800
		ચોખ્ખી ખોટ (નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતે)	11,600
કુલ	60,600	કુલ	60,600

3. નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું (31-3-17 ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું)

ઉધાર વિગત	રકમ (₹)	જમા વિગત	રકમ (₹)
ચોખ્ખી ખોટ (નફા-નુકસાન ખાતેથી લાવ્યા)	11,600	વહેંચણીપાત્ર ખોટ (મૂડીના પ્રમાણમાં - 7:6) ધર્મ (7/13) કર્મ (6/13)	6,246 5,354
કુલ	11,600	કુલ	11,600

નોંધ: નફા-નુકસાન વહેંચણીનું પ્રમાણ મૂડીના પ્રમાણમાં (1,40,000 : 1,20,000) એટલે કે 7:6 થશે.

4. ભાગીદારોના ચાલુ ખાતાં

ઉધાર વિગત	ધર્મ (₹)	કર્મ (₹)	જમા વિગત	ધર્મ (₹)	કર્મ (₹)
બાકી આગળ લાવ્યા	-	14,000	બાકી આગળ લાવ્યા	17,000	-
ઉપાડ	7,500	5,000
નફા-નુકસાન ફાળવણી (ખોટ)	6,246	5,354	બાકી આગળ લઈ ગયા (ચાલુ ખાતાની આખર ઉધાર બાકી)	-	24,354
બાકી આગળ લઈ ગયા (ચાલુ ખાતાની આખર જમા બાકી)	3,254	-
કુલ	17,000	24,354	કુલ	17,000	24,354

5. પાકું સરવૈયું (તા. 31-3-17 ના રોજનું)

મૂડી-દેવા	રકમ (₹)	મિલકત-લેણા	રકમ (₹)
કાયમી મૂડી ખાતાં: ધર્મ કર્મ	1,40,000 1,20,000	કાયમી મિલકતો: મકાન યંત્રો (ઓફિસના) (-) 10% ઘસારો ફર્નિચર	80,000 78,000 7,800 --- 70,200 87,000
ચાલુ ખાતું (જમા બાકી): ધર્મ	3,254	ચાલુ મિલકતો અને લેણાં: લેણું (દેવાદારો) (+) નહિ નોંધાયેલ વેચાણ આખર માલનો સ્ટોક સ્ટેશનરી સ્ટોક અગાઉથી ચૂકવેલ જાહેરાત ખર્ચ રોકડ સિલક	27,400 1,000 --- 28,400 19,000 2,000 9,000 51,200
બિનચાલુ દેવાં: ધર્મની લોન (+) ચૂકવવાનું બાકી વ્યાજ	30,000 600	ચાલુ ખાતું (ઉધાર બાકી): કર્મ	24,354
ચાલુ દેવાં: દેવું (લેણદારો) (+) ભૂલથી નોંધાયેલ ખરીદપરત મજૂરીના બાકી દેવાં બેન્ક ઓવરડ્રાફ્ટ ચૂકવવાનો બાકી પગાર	79,000 1,000 --- 80,000 700 2,800 1,200
કુલ	3,78,554	કુલ	3,78,554

સાચો જવાબ: આપેલી માહિતી અને હવાલાઓના આધારે હર્ષ અને યેશાની ભાગીદારી પેઢીના તારીખ ૩૧-૩-૧૭ના રોજ પૂરા થતાં વર્ષના વાર્ષિક હિસાબો (વેપાર ખાતું, નફા-નુકસાન ખાતું, નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું, ભાગીદારોના મૂડી ખાતા અને પાકું સરવૈયું) નીચે મુજબ તૈયાર થશે:

ગણતરીઓ (Working Notes)

૧. આખર સ્ટોક:

મૂળ કિંમત = ₹ ૧૦,૦૦૦

૫૦% સ્ટોક (₹ ૫,૦૦૦) ની કિંમત ઉપજી શકે તેમ નથી (એટલે કે શૂન્ય કિંમત).

બાકીનો ૫૦% સ્ટોક = ₹ ૫,૦૦૦.

તેથી, આખર સ્ટોકની મૂલ્યાંકન કિંમત = ₹ ૫,૦૦૦.

અસર: (i) વેપાર ખાતાની જમા બાજુ (ii) પાકા સરવૈયામાં ચાલુ મિલકતો તરીકે.

૨. મકાન ખરીદીના કાનૂની ખર્ચા:

કાનૂની ખર્ચમાં ભૂલથી સમાયેલ મકાનનો ખર્ચ = ₹ ૪,૦૦૦.

સુધારેલ કાનૂની ખર્ચ = ₹ ૬,૫૦૦ - ₹ ૪,૦૦૦ = ₹ ٢,૫૦૦.

સુધારેલી મકાનની કિંમત = ₹ ૪૬,૦૦૦ + ₹ ૪,૦૦૦ = ₹ ૫૦,૦૦૦.

૩. ઘસારો:

મકાન પર ઘસારો (૫%): ₹ ૫૦,૦૦૦ × ૫% = ₹ ૨,૫૦૦.
- મકાનની બાકી કિંમત = ₹ ૫૦,૦૦૦ - ₹ ૨,૫૦૦ = ₹ ૪૭,૫૦૦.

ફર્નિચર પર ઘસારો (૧૦%):
- કાચા સરવૈયામાં ફર્નિચર = ₹ ٣,૦૦૦ અને જૂનો ઘસારો = ₹ ૩૦૦. એટલે કે ઘસારા પહેલાનું ફર્નિચર = ₹ ٣,૩૦૦.
- કુલ ઘસારો = ₹ ٣,٣૦૦ × ١૦% = ₹ ૩૩૦.
- નવો વધારાનો ઘસારો = ₹ ૩૩૦ - ₹ ૩૦૦ = ₹ ૩૦.
- ફર્નિચરની બાકી કિંમત = ₹ ٣,૦૦૦ - ₹ ٣૦ = ₹ ૨,૯૭૦.

૪. દેવાદારો પર ઘાલખાધ અનામત (૫%):

દેવાદારો (લેણું) = ₹ ٣૧,૦૦૦.

ઘાલખાધ અનામત (૫%) = ₹ ٣૧,૦૦૦ × ૫% = ₹ ١,૫૫૦.

દેવાદારોની બાકી કિંમત = ₹ ૩૧,૦૦૦ - ₹ ૧,૫૫૦ = ₹ ٢૯,૪૫૦.

નફા-નુકસાન ખાતે અસર (કોઠો): નવી ઘા.અ. (₹ ١,૫٥૦) + જૂની ઘા. (₹ ١,૫૦૦) - જૂની ઘા.અ. (₹ ૨,૦૦૦) = ₹ ١,૦૫૦.

૫. પેટન્ટ અને ટ્રેડમાર્ક માંડી વાળ્યા (૧/૩ ભાગ):

માંડી વાળેલ રકમ = ₹ ٢,૭૦૦ × (૧/૩) = ₹ ૯૦૦.

પેટન્ટની બાકી કિંમત = ₹ ٢,૭૦૦ - ₹ ૯૦૦ = ₹ ૧,૮૦૦.

૬. HDFCની ૧૨%ની લોનનું છુપો હવાલો:

લોન લીધા તારીખ: ૧-૭-૧૬ (૩૧-૩-૧૭ સુધીના ૯ મહિના).

લોનનું વ્યાજ = ₹ ١૦,૦૦૦ × ١૨% × (૯/૧૨) = ₹ ૭૫૦ (ચૂકવવાનું બાકી વ્યાજ).

૧. વેપાર ખાતું (તારીખ ૩١-૩-૧૭ના રોજ પૂરા થતાં વર્ષનું)

ઉધાર (વિગત)	રકમ (₹)	જમા (વિગત)	રકમ (₹)
શરૂઆતનો સ્ટોક	૬,૦૦૦	વેચાણ (માલનાં ખાતાં - જમા)	૮૯,૨૫૦
ખરીદી (માલનાં ખાતાં - ઉધાર)	૪૦,૦૦૦	(-) માલપરત (ઉધાર બાકી)	(૭,૫૦૦)
(-) ખરીદ પરત (જમા બાકી)	(૫,૦૦૦)	ચોખ્ખું વેચાણ	૮૧,૭૫૦
ચોખ્ખી ખરીદી	૩૫,૦૦૦
મજૂરી	૪,૦૦૦	આખર સ્ટોક	૫,૦૦૦
રેલવેનૂર	૬૦૦
કાચો નફો (નફા-નુકસાન ખાતે લઈ ગયા)	૪૧,૧૫૦
કુલ	૮૬,૭૫૦	કુલ	૮૬,૭૫૦

૨. નફા-નુકસાન ખાતું (તારીખ ૩١-૩-૧૭ના રોજ પૂરા થતાં વર્ષનું)

ઉધાર (વિગત)	રકમ (₹)	જમા (વિગત)	રકમ (₹)
સ્ટેશનરી અને છપામણી	૧,૫૫૦	કાચો નફો (વેપાર ખાતેથી લાવ્યા)	૪૧,૧૫૦
કાનૂની ખર્ચ (૬૫૦૦ - ૪૦૦૦)	૨,૫૦૦	ઘાલખાધ પરત	૧,૨૫૦
વીમા પ્રીમિયમ	૧,૧૫૦	આપેલ વટાવ (જમા)	૧,૫००
ટપાલ ખર્ચ	૨,૦૦૦
લોનનું વ્યાજ (ચૂકવવાનું બાકી)	૭૫૦
આપેલ વટાવ (ઉધાર)	૭૫૦
માંડી વાળેલ પેટન્ટ	૯૦૦
મકાન પર ઘસારો	૨,૫૦૦
ફર્નિચર પર ઘસારો (વધારો)	૩૦
ઘાલખાધ કોઠો:
ઘાલખાધ (જૂની) = ૧૫૦૦
(+) ઘા. અનામત (નવી) = ૧૫૫૦
(-) ઘા. અનામત (જૂની) = (૨૦૦૦)	૧,૦૫૦
ચોખ્ખો નફો (ફાળવણી ખાતે લઈ ગયા)	૩૦,૭૨૦
કુલ	૪૩,૯००	કુલ	૪૩,૯००

નોંધ: નફા-નુકસાન ફાળવણી માટે કોઈ વિશિષ્ટ હવાલો (મૂડી પર વ્યાજ વગેરે) ન હોવાથી ચોખ્ખો નફો જ વહેંચણીપાત્ર નફો બનશે જે સરખા ભાગે (૧:૧) વહેંચાશે:

હર્ષનો ભાગ = ₹ ૧૫,૩૬૦

યેશાનો ભાગ = ₹ ૧૫,૩૬૦

૩. ભાગીદારોના મૂડી ખાતા

વિગત	હર્ષ (₹)	યેશા (₹)	વિગત	હર્ષ (₹)	યેશા (₹)
ઉપાડ	૫,૦૦૦	૨,૫૦૦	શરૂઆતની બાકી (બાકી આ.લાવ્યા)	૩૫,૦૦૦	૧૫,૦૦૦
આખર બાકી (બાકી આ.લઈ ગયા)	૪૫,૩૬૦	२૭,૮૬૦	વહેંચણીપાત્ર નફો	૧૫,૩૬૦	૧૫,૩૬૦
કુલ	૫૦,૩૬૦	૩૦,૩૬૦	કુલ	૫૦,૩૬૦	૩૦,૩૬૦

૪. તારીખ ૩૧-૩-૧૭ના રોજનું પાકું સરવૈયું

મૂડી-દેવા	રકમ (₹)	મિલકત-લેણા	રકમ (₹)
મૂડી ખાતા:		કાયમી મિલકતો:
હર્ષ	૪૫,૩૬૦	પાઘડી	૫,૦૦૦
યેશા	૨૭,૮૬૦	મકાન (૪૬૦૦૦ + ૪૦૦૦) = ૫૦,૦૦૦
		(-) ઘસારો (૫%) = (૨,૫૦૦)	૪૭,૫૦૦
બિનચાલુ દેવા:		યંત્રો (ઓફિસના)	૧૫,૦૦૦
HDFCની ૧૨%ની લોન	૧૦,૦૦૦	ફર્નિચર (૩૦૦૦ - ૩૦)	૨,૯૭૦
		પેટન્ટ અને ટ્રેડમાર્ક (૨૭०० - ૯૦૦)	૧,૮૦૦
ચાલુ દેવા:
દેવું (લેણદારો)	૨૫,૦૦૦	ચાલુ મિલકતો:
દેવી હૂંડી	૨,૫૦૦	લેણું (દેવાદારો) = ૩૧,૦૦૦
ચૂકવવાનું બાકી લોન વ્યાજ	૭૫૦	(-) ઘાલખાધ અનામત (૫%) = (૧,૫૫૦)	૨૯,૪૫૦
		લેણી હૂંડી	૪,૦૦૦
		રોકડ સિલક	૩૦૦
		હાથ પર સ્ટેમ્પ	૧૫૦
		આખર સ્ટોક	૫,૦૦૦
કુલ	૧,૧૧,૪૭૦	કુલ	૧,૧૧,૪૭૦

સાચો જવાબ: નીલા અને શીલાની ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કરવા માટે આપણે નીચે મુજબના ખાતાઓ તૈયાર કરવા પડશે:

વેપાર ખાતું (Trading Account)

નફા-નુકસાન ખાતું (Profit and Loss Account)

નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું (Profit and Loss Appropriation Account)

ભાગીદારોના મૂડી ખાતા (Partners' Capital Accounts)

તા. 31-3-17ના રોજનું પાકું સરવૈયું (Balance Sheet)

સૌપ્રથમ, હવાલાઓ અને ગુપ્ત હવાલાઓની ગણતરી સમજી લઈએ:

📑 જરૂરી ગણતરીઓ (Working Notes)

1. આખર સ્ટોક (Closing Stock):

ચોપડે કિંમત = ₹ 1,10,000 છે, જે બજારકિંમત કરતાં 20% વધુ છે. એટલે કે, બજારકિંમત ચોપડે કિંમત કરતાં ઓછી છે.

ધારો કે બજારકિંમત ₹ 100 છે, તો ચોપડે કિંમત = 100 + 20 = ₹ 120 થાય.

બજારકિંમત = \(\frac{1,10,000 \times 100}{120} = ₹ 91,666.67\) (આશરે ₹ 91,667).

નિયમ મુજબ, બેમાંથી જે ઓછી કિંમત હોય તે ધ્યાને લેવાય. તેથી આખર સ્ટોક ₹ 91,667 ગણાશે.

2. મૂડી પર વ્યાજ (Interest on Capital - 6%):

નીલાની મૂડી: \(1,00,000 \times 6\% = ₹ 6,000\)

શીલાની મૂડી: \(50,000 \times 6\% = ₹ 3,000\)

3. ઉપાડ પર વ્યાજ (Interest on Drawings):

હવાલામાં સીધું આપેલ છે: નીલા = ₹ 900, શીલા = ₹ 600.

4. દેવાદારો, ઘાલખાધ અને ઘાલખાધ અનામત:

કાચા સરવૈયા મુજબ ગ્રાહકો (દેવાદારો) = ₹ 90,000

(-) નવો હવાલા મુજબ ઘાલખાધ અનામત (5%): \(90,000 \times 5\% = ₹ 4,500\)

બાકી દેવાદારો (પાકા સરવૈયા માટે) = ₹ 85,500

નફા-નુકસાન ખાતે ઉધારવાની રકમ: ઘાલખાધ (કા.સ.) ₹ 400 + ઘાલખાધ અનામત (હવાલા) ₹ 4,500 - ઘાલખાધ અનામત (કા.સ.) ₹ 1,300 = ₹ 3,600.

5. ઘસારો (Depreciation):

મશીનરી પર ઘસારો (10%): કાચા સરવૈયામાં મશીનરી ₹ 36,500 + જૂનો ઘસારો ₹ 3,500 = કુલ મશીનરી ₹ 40,000.

નવી મશીનરી પર 10% ઘસારો = \(40,000 \times 10\% = ₹ 4,000\).

નફા-નુકસાન ખાતે વધારાનો ઘસારો = 4,000 - 3,500 = ₹ 500 ઉધારાશે. (અથવા સીધું મશીનરી ₹ 36,500 માંથી ₹ 500 બાદ કરી શકાય).

ફર્નિચર પર ઘસારો (5%): \(12,000 \times 5\% = ₹ 600\).

6. ગુપ્ત હવાલા (Hidden Adjustments):

ભાડાપટ્ટાનું મકાન: 5 વર્ષ માટે ₹ 14,000 (તા. 1-10-14થી શરૂ). ચાલુ વર્ષ (1-4-16 થી 31-3-17) માટે માંડી વાળવાની રકમ = \(\frac{14,000}{3.5 \text{ વર્ષ બાકી}} = ₹ 4,000\).

લીલાની 8%ની લોન પર વ્યાજ: લોન ₹ 30,000 (તા. 1-11-16થી). વ્યાજની મુદત = 5 મહિના (નવેમ્બર થી માર્ચ).

લોન પર વ્યાજ = \(30,000 \times 8\% \times \frac{5}{12} = ₹ 1,000\) (ચૂકવવાનું બાકી વ્યાજ).

1. નીલા અને શીલાની ભાગીદારી પેઢીનું તા. 31-3-17ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું વેપાર ખાતું

વિગત	રકમ (₹)	જમા	વિગત	રકમ (₹)
શરૂઆતનો સ્ટોક	46,100		વેચાણ (-) માલપરત (ઉધાર બાકી)	2,60,500 (2,000)
ખરીદી (-) માલપરત (જમા બાકી)	1,40,000 (3,000)	1,37,000		આખર સ્ટોક
મજૂરી	35,000
કાચો નફો (નફા-નુકસાન ખાતે લઈ ગયા)	1,32,067
કુલ	3,50,167		કુલ

2. નીલા અને શીલાની ભાગીદારી પેઢીનું તા. 31-3-17ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું નફા-નુકસાન ખાતું

વિગત	રકમ (₹)	જમા	રકમ (₹)
પગાર (+) ચૂકવવાનો બાકી	23,000 950	23,950	કાચો નફો (વેપાર ખાતેથી લાવ્યા)
વીમા પ્રીમિયમ		2,000
ભાડું અને કરવેરા (+) ચૂકવવાનું બાકી	12,000 300	12,300
જાહેરાત ખર્ચ		2,900
ઘાલખાધ અનામત (હવાલા) (+) ઘાલખાધ (કા.સ.) (-) ઘાલખાધ અનામત (કા.સ.)	4,500 400 (1,300)	3,600
મશીનરી પર ઘસારો (નવો)		500
ફર્નિચર પર ઘસારો		600
મકાન માંડી વાળ્યું		4,000
લીલાની લોનનું બાકી વ્યાજ		1,000
ચોખ્ખો નફો (ફાળવણી ખાતે લઈ ગયા)		81,217
કુલ		1,32,067	કુલ

3. નીલા અને શીલાની ભાગીદારી પેઢીનું તા. 31-3-17ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું

વિગત	રકમ (₹)	જમા	રકમ (₹)
મૂડી પર વ્યાજ: નીલા શીલા	6,000 3,000	9,000	ચોખ્ખો નફો (નફા-નુકસાન ખાતેથી લાવ્યા)
			ઉપાડ પર વ્યાજ: નીલા શીલા
વહેંચણીપાત્ર નફો (૧:૧ મુજબ): નીલા શીલા	36,858.5 36,858.5	73,717
કુલ		82,717	કુલ

નોંધ: નફા-નુકસાનનું પ્રમાણ સરખું (1:1) ધારવામાં આવ્યું છે કારણ કે કરારનામામાં કોઈ ઉલ્લેખ નથી.

4. ભાગીદારોના મૂડી ખાતા

તારીખ	વિગત	નીલા (₹)	શીલા (₹)	તારીખ	વિગત	નીલા (₹)	શીલા (₹)
1-4-16				1-4-16	બાકી આગળ લાવ્યા	1,00,000	50,000
31-3-17	ઉપાડ	20,000	14,000	31-3-17	મૂડી પર વ્યાજ	6,000	3,000
31-3-17	ઉપાડ પર વ્યાજ	900	600	31-3-17	વહેંચણીપાત્ર નફો	36,859	36,858
31-3-17	બાકી આગળ લઈ ગયા	1,21,959	75,258
	કુલ	1,42,859	89,858		કુલ	1,42,859	89,858

5. નીલા અને શીલાની ભાગીદારી પેઢીનું તા. 31-3-17ના રોજનું પાકું સરવૈયું

મૂડી-દેવા	રકમ (₹)	મિલકત-લેણા	રકમ (₹)
કાયમી મૂડી ખાતા: નીલા શીલા	1,21,959 75,258	અદ્રશ્ય મિલકતો: પાઘડી	72,000
બિનચાલુ દેવા: લીલાની 8%ની લોન	30,000	કાયમી મિલકતો: મશીનરી (36,500 - 500 નવો ઘસારો) ફર્નિચર (12,000 - 600 ઘસારો) ભાડાપટ્ટાનું મકાન (14,000 - 4,000)	36,000 11,400 10,000
ચાલુ દેવા: વેપારીઓ (લેણદારો) દેવી હૂંડીઓ મજૂરીના બાકી દેવા ચૂકવવાનો બાકી પગાર ચૂકવવાનું બાકી ભાડું લીલાની લોનનું બાકી વ્યાજ	60,000 20,800 2,000 950 300 1,000	ચાલુ મિલકતો: ગ્રાહકો (90,000 - 4,500 ઘાલખાધ અનામત) લેણી હૂંડીઓ રોકડ અને બેંક સિલ્ક અગાઉથી ચૂકવેલ વીમો આખર સ્ટોક	85,500 15,000 1,000 200 91,667
કુલ સરવાળો	3,12,267	કુલ સરવાળો	3,12,267

સાચો જવાબ: આ પ્રશ્ન ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કરવાનો છે. વિગતો મુજબ મન અને મોહન 1:1 ના પ્રમાણમાં નફો-નુકસાન વહેંચતા ભાગીદારો છે. આપણે તારીખ 31-3-2017 ના રોજ પૂરા થતા વર્ષના વાર્ષિક હિસાબો (વેપાર ખાતું, નફા-નુકસાન ખાતું, નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું, ભાગીદારોના ચાલુ ખાતા અને પાકું સરવૈયું) તૈયાર કરવાના છે.

સૌ પ્રથમ હવાલાઓની ગણતરી અને તેની અસરો સમજીએ:

📊 હવાલાઓની ગણતરી અને અસરો

(1) આખર માલના સ્ટોકની કિંમત ₹ 80,000 છે, જેની બજારકિંમત 10 % વધુ છે.

નિયમ: આખર સ્ટોકની ચોપડે કિંમત અથવા બજારકિંમત, બેમાંથી જે ઓછી હોય તે ધ્યાનમાં લેવાય. (અહીં બજારકિંમત વધુ હોવાથી ચોપડે કિંમત ₹ 80,000 જ ગણાશે).

અસર:
1. વેપાર ખાતાની જમા બાજુ ₹ 80,000
2. પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ ₹ 80,000

(2) યંત્રો અને મકાન પર 10 % લેખે ઘસારો ગણો.

યંત્રો પર ઘસારો:
- શરૂઆતના યંત્રો (ઓફિસ) = ₹ 1,50,000 (કુલ ₹ 1,50,000 માં ₹ 40,000 નો ખરીદીનો સમાવેશ છે, તેથી શરૂઆતના યંત્રો = 1,50,000 - 40,000 = ₹ 1,10,000)
- પરંતુ બંને આખા વર્ષ માટે જ વપરાયા છે (ખરીદી 1-4-16 ના રોજ છે), તેથી કુલ યંત્રો ₹ 1,50,000 પર 10% = ₹ 15,000.
- અસર: નફા-નુકસાન ખાતાની ઉધાર બાજુ ₹ 15,000 અને પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ યંત્રોમાંથી બાદ.

મકાન પર ઘસારો: ₹ 2,50,000 ના 10 % = ₹ 25,000.
- અસર: નફા-નુકસાન ખાતાની ઉધાર બાજુ ₹ 25,000 અને પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ મકાનમાંથી બાદ.

(3) ₹ 10,000 નો એક દેવાદાર નાદાર જાહેર થયો. 50 % રકમ મળશે અને ઘાલખાધ અનામત 5 % રાખો.

ગ્રાહકો (દેવાદારો) = ₹ 25,000

(-) નવો ઘાલખાધ (હવાલાનો) 50% = ₹ 5,000 (બાકી વધ્યા ₹ 20,000)

(-) નવી ઘાલખાધ અનામત (હવાલાની) 5% = ₹ 1,000 (20,000 ના 5%) → બાકી દેવાદારો = ₹ 19,000.

અસર: નફા-નુકસાન ખાતાની ઉધાર બાજુ ઘાલખાધ કોઠામાં અને પાકા સરવૈયામાં દેવાદારોમાંથી બાદ.

(4) બેન્ક ઓવરડ્રાફ્ટ પર 10 % લેખે વ્યાજ ચૂકવવાનું બાકી છે.

કાચા સરવૈયામાં બેન્ક ખાતું ઉધાર ₹ 20,700 (રોકડ/બેન્ક સિલક) અને જમા ₹ 3,000 છે, જે બેન્ક ઓવરડ્રાફ્ટ (BOD) દર્શાવે છે.

BOD વ્યાજ = ₹ 3,000 ના 10 % = ₹ 300.

અસર: નફા-નુકસાન ખાતાની ઉધાર બાજુ ₹ 300 અને પાકા સરવૈયામાં મૂડી-દેવા બાજુ ચૂકવવાના બાકી વ્યાજ તરીકે ₹ 300.

(5) ₹ 2000 નો માલ, વેચાણમાલ પરત નોંધમાં નોંધવાનો રહી ગયો છે.

આ માલ વેચાણ પરત છે જેની નોંધ બાકી છે.

અસર: વેચાણમાંથી ₹ 2,000 બાદ થશે અને દેવાદારો (ગ્રાહકો) માંથી પણ ₹ 2,000 બાદ થશે.

સુધારેલા દેવાદારોની ગણતરી ફરીથી થશે:
- ગ્રાહકો = ₹ 25,000
- (-) નહીં નોંધાયેલ વેચાણ પરત = ₹ 2,000 (બાકી વધ્યા ₹ 23,000)
- (-) ઘાલખાધ (હવાલાની) = ₹ 5,000 (બાકી વધ્યા ₹ 18,000)
- (-) ઘાલખાધ અનામત 5% = ₹ 900
- આખરના ચોખ્ખા દેવાદારો = ₹ 17,100.

1. વેપાર ખાતું (તારીખ 31-3-2017 ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું)

ઉધાર વિગત	રકમ (₹)	જમા વિગત	રકમ (₹)
શરૂઆતનો સ્ટોક (1-4-16)	42,000	વેચાણ	1,20,000
ખરીદી	80,000	(-) વેચાણ પરત નોંધવાનું બાકી	(2,000)
(-) ખરીદ પરત	(14,000)	(-) કાચા સરવૈયાનું વેચાણ પરત	(16,000)
ચોખ્ખી ખરીદી	66,000	ચોખ્ખું વેચાણ	1,02,000
તોલાઈ	450
આવકમાલ ગાડાભાડું	1,300	આખર સ્ટોક	80,000
મજૂરી	750
કાચો નફો (નફા-નુકસાન ખાતે)	71,500
કુલ	1,82,000	કુલ	1,82,000

2. નફા-નુકસાન ખાતું (તારીખ 31-3-2017 ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું)

ઉધાર વિગત	રકમ (₹)	જમા વિગત	રકમ (₹)
જાહેરાત ખર્ચ	7,000	કાચો નફો (વેપાર ખાતેથી લાવ્યા)	71,500
જાવકમાલ ગાડાભાડું	850	ચૂકવવાની બાકી મજૂરી (જમા બાકી)*	2,600
ઓફિસ પગાર	15,000	અગાઉથી ચૂકવેલ કમિશન	350
વેપાર ખર્ચ	1,300
લોન પર વ્યાજ (કા.સ.)	400
(+) મનની લોનનું બાકી વ્યાજ (10,000 × 6%)	600
ઘાલખાધ (હવાલાની)	5,000
ઘાલખાધ અનામત (હવાલાની)	900
ઘસારો: યંત્રો પર	15,000
ઘસારો: મકાન પર	25,000
બેન્ક ઓવરડ્રાફ્ટ વ્યાજ	300
ચોખ્ખો નફો (ફાળવણી ખાતે)	4,100
કુલ	74,450	કુલ	74,450

*નોંધ: કાચા સરવૈયામાં આપેલ વિગતો સીધી સરવૈયા કે નફા-નુકસાન ખાતે તેની પ્રકૃતિ મુજબ દર્શાવેલ છે.

3. નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું

ઉધાર વિગત	રકમ (₹)	જમા વિગત	રકમ (₹)
વહેંચણીપાત્ર નફો (ચાલુ ખાતે):		ચોખ્ખો નફો	4,100
મન (1/2)	2,050
મોહન (1/2)	2,050
કુલ	4,100	કુલ	4,100

4. ભાગીદારોના ચાલુ ખાતા

વિગત	મન (₹)	મોહન (₹)	વિગત	મન (₹)	મોહન (₹)
બાકી આગળ લાવ્યા	8,000	—	બાકી આગળ લાવ્યા	—	12,000
ઉપાડ	3,000	4,500	નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતે	2,050	2,050
બાકી આગળ લઈ ગયા	—	9,550	બાકી આગળ લઈ ગયા	8,950	—
કુલ	11,000	14,050	કુલ	11,000	14,050

5. પાકું સરવૈયું (તારીખ 31-3-2017 ના રોજનું)

મૂડી-દેવા	રકમ (₹)	મિલકત-લેણા	રકમ (₹)
સ્થિર મૂડી ખાતા:		સ્થિર મિલકતો:
મન	2,80,000	મકાન (2,50,000 - 25,000)	2,25,000
મોહન	2,20,000	યંત્રો (1,50,000 - 15,000)	1,35,000
ચાલુ ખાતું: (મોહન)	9,550	રોકાણો:
બિનચાલુ દેવા:		8% ની સરકારી જામીનગીરી	30,000
મનની લોન	10,000	ચાલુ મિલકતો:
ચાલુ દેવા:		આખર સ્ટોક	80,000
વેપારીઓ (લેણદારો)	35,000	દેવાદારો (ચોખ્ખા)	17,100
બેન્ક ઓવરડ્રાફ્ટ	3,000	રોકડ/બેન્ક સિલક	20,700
ચૂકવવાનું બાકી લોન વ્યાજ	600	અગાઉથી ચૂકવેલ કમિશન	350
ચૂકવવાનું બાકી BOD વ્યાજ	300	ચાલુ ખાતું: (મન)	8,950
ચૂકવવાની બાકી મજૂરી	2,600
કુલ સરવાળો	5,61,050	કુલ સરવાળો	5,61,050

સાચો જવાબ: આપેલા કાચા સરવૈયા અને હવાલાઓના આધારે સંત અને મહંતની ભાગીદારી પેઢીના તા. ૩૧-૦૩-૨૦૧૭ના રોજના વાર્ષિક હિસાબો નીચે મુજબ તૈયાર થશે:

૧. વેપાર ખાતું (Trading Account)

તા. ૩૧-૦૩-૨૦૧૭ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું વેપાર ખાતું

ઉધાર બાજુ (વિગત)	રકમ (₹)	જમા બાજુ (વિગત)	રકમ (₹)
શરૂઆતનો સ્ટોક	૩૩,૬૯૬	વેચાણ	૨,૬૮,૦00
ખરીદી	૧,૮૧,૧૬૮	આખર સ્ટોક (હવાલો ૧)	૮૫,૫૦0
ઉત્પાદક મજૂરી (૪૫,૨૭૨ + ૭૮૪ ચૂકવવાની બાકી)	૪૬,૦૫૬
વીજળી ખર્ચ (કારખાનાનાં)	૪,૨૯૬
ભાડું-કરવેરા (કારખાનાનાં)	૯,૩૮૪
ટેકનિકલ ખર્ચા (૪૦૦ + ૩૨૦ ચૂકવવાની બાકી)	૭૨૦
આવકમાલ ગાડાભાડું	૧,૭૦0
ફેક્ટરીના ખર્ચા	૧,૭૮0
કાચો નફો (જમા બાકી - નફા-નુકસાન ખાતે લઈ ગયા)	૭૪,૭00
કુલ	૩,૫૩,૫00	કુલ	૩,૫૩,૫00

૨. નફા-નુકસાન ખાતું (Profit & Loss Account)

તા. ૩૧-૦૩-૨૦૧૭ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું નફા-નુકસાન ખાતું

ઉધાર બાજુ (વિગત)	રકમ (₹)	જમા બાજુ (વિગત)	રકમ (₹)
ઓફિસ પગાર (૮,૭૮૦ + ૪૦૦ ચૂકવવાનો બાકી)	૯,૧૮0	કાચો નફો (વેપાર ખાતેથી લાવ્યા)	૭૪,૭00
ભાડું-કરવેરા (ઓફિસ)	૮૭૨	કમિશન	૮૦0
જાહેરાત ખર્ચ (૧૩,૨૪૮ + ૩૧૨ ચૂકવવાનો બાકી)	૧૩,૫૬0
આપેલ વટાવ	૪,૮૦0
ઓફિસ ખર્ચા	૨,૦૭૨
ઘાલખાધ (કા.સ. ૮૩૬ + હવાલા અનામત ૨,૦૦૦)	૨,૮૩૬
જ્ઞાનીની લોનનું વ્યાજ (\(૧૦,૦૦૦ \times ૫\% \times \frac{૬}{૧૨}\) - ગુપ્ત હવાલો)	૨૫0
ઘસારો (હવાલો ૨): - પ્લાન્ટ-યંત્રો પર ઘસારો (ગણતરી જુઓ) - ફર્નિચર-ફિટિંગ્સ પર ઘસારો (\(૨,૫૬૦ \times ૭.૫\%\))	૬,૭૨0 ૧૯૨
ચોખ્ખો નફો (નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતે લઈ ગયા)	૩૫,૦૧૮
કુલ	૭૫,૫00	કુલ	૭૫,૫00

૩. નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું (Profit & Loss Appropriation Account)

તા. ૩૧-૦૩-૨૦૧૭ના રોજ પૂરા થતા વર્ષનું નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું

ઉધાર બાજુ (વિગત)	રકમ (₹)	જમા બાજુ (વિગત)	રકમ (₹)
મૂડી પર વ્યાજ (૬%): - સંત (\(૮૦,૦૦૦ \times ૬\%\)) - મહંત (\(૪૦,૦૦૦ \times ૬\%\))	૪,૮૦0 ૨,૪૦0	ચોખ્ખો નફો (નફા-નુકસાન ખાતેથી લાવ્યા)	૩૫,૦૧૮
વહેંચણીપાત્ર નફો (૩:૨ ના પ્રમાણમાં): - સંત (૬૦%) - મહંત (૪૦%)	૧૬,૬૯૧ ૧૧,૧૨૭
કુલ	૩૫,૦૧૮	કુલ	૩૫,૦૧૮

૪. ભાગીદારોના મૂડી ખાતા (Partners' Capital Accounts)

વિગત	સંત (₹)	મહંત (₹)	વિગત	સંત (₹)	મહંત (₹)
ઉપાડ	૭,૦૦0	૩,૦૦0	શરૂઆતની બાકી (બા.આ.લાવ્યા)	૮૦,૦૦0	૪૦,૦૦0
			મૂડી પર વ્યાજ	૪,૮૦0	૨,૪૦0
			વહેંચણીપાત્ર નફો	૧૬,૬૯૧	૧૧,૧૨૭
આખરની બાકી (બા.આ.લઈ ગયા)	૯૪,૪૯૧	૫૦,૫૨૭
કુલ	૧,૦૧,૪૯૧	૫૩,૫૨૭	કુલ	૧,૦૧,૪૯૧	૫૩,૫૨૭

૫. પાકું સરવૈયું (Balance Sheet)

તા. ૩૧-૦૩-૨૦૧૭ના રોજનું પાકું સરવૈયું

મૂડી-દેવા	રકમ (₹)	મિલકત-લેણા	રકમ (₹)
સ્થિર/આખર મૂડી ખાતા: - સંત - મહંત	૯૪,૪૯૧ ૫૦,૫૨૭	કાયમી મિલકતો: પ્લાન્ટ અને યંત્રો (ચોખ્ખી કિંમત - ગણતરી જુઓ) ફર્નિચર-ફિટિંગ્સ (૨,૫૬૦ - ૧૯૨ ઘસારો)	૫૨,૩૮0 ૨,૩૬૮
૫% ની જ્ઞાનીની લોન	૧૦,૦૦0	ચાલુ મિલકતો: દેવાદારો (૬૪,૯૪૦ - ૨,૦૦૦ ઘા.અનામત) રોકડ સિલક અને બેંક આખર સ્ટોક	૬૨,૯૪0 ૮,૪૯૬ ૮૫,૫૦0
લેણદારો	૪૮,૦૦0
ચૂકવવાના બાકી ખર્ચા: - ઉત્પાદક મજૂરી - જાહેરાત ખર્ચ - ઓફિસ પગાર - ટેકનિકલ ખર્ચા - લોનનું વ્યાજ	૭૮૪ ૩૧૨ ૪૦0 ૩૨0 ૨૫0
કુલ	૨,૧૧,૬૮૪	કુલ	૨,૧૧,૬૮૪

મહત્વની ગણતરીઓ (Working Notes):

૧. પ્લાન્ટ-યંત્રો પર ઘસારો:

શરૂઆતના યંત્રો: \(૩૩,૩૦૦ + ૪,૮૦૦\text{ (વેચેલ)} = ૩૮,૧૦૦\)

૧-૪-૧૬ ના રોજ વેચેલ યંત્રોની ચોપડે કિંમત \(૬,૯૦૦\) હતી, તેથી આખા વર્ષ દરમિયાન વપરાયેલા યંત્રો = \(૩૮,૧૦૦ - ૬,૯૦૦ = ૩૧,૨૦૦\)

\(૩૧,૨00\) પર ૧૫% લેખે આખા વર્ષનો ઘસારો = ₹ ૪,૬૮૦

તા. ૧-૭-૧૬ ના રોજ ખરીદેલ નવા યંત્રો \(૨૪,૦૦૦\) પર ૧૫% લેખે ૯ મહિનાનો ઘસારો (\(૨૪,૦૦૦ \times ૧૫\% \times \frac{૯}{૧૨}\)) = ₹ ૨,૭૦૦

વેચેલ યંત્ર પર કોઈ ઘસારો ગણવાનો નથી કારણ કે તે વર્ષના પ્રથમ દિવસે (૧-૪-૧૬) જ વેચી દીધું છે.

પરંતુ અહીં યંત્રો વેચતા ₹ ૨,૧૦૦ નું નુકસાન થયેલ છે (\(૬,૯૦૦\text{ ચોપડે કિંમત} - ૪,૮૦૦\text{ વેચાણ}\)). જે કાચા સરવૈયામાં આપેલ પ્લાન્ટ-યંત્રોની કિંમત (\(૩૩,૩૦૦\)) માંથી ઓલરેડી બાદ થઈ ગયેલ છે.

કુલ ઘસારો = \(૪,૬૮૦ + ૨,૭૦૦ = \mathbf{૭,૩૮૦}\)

પરંતુ કાચા સરવૈયામાં યંત્રો વેચાણ બાદની કિંમત \(૩૩,૩૦૦ + ૨૪,૦૦૦ = ૫૭,૩૦૦\) દર્શાવેલ છે. જેમાંથી વર્ષ દરમિયાન વેચેલા યંત્રની ઘટેલી કિંમત એડજસ્ટ કરતા આખર ઘસારો બાદ પ્લાન્ટ-યંત્રોની કિંમત ₹ ૫2,૩૮૦ વધશે.

૨. જ્ઞાનીની લોનનું વ્યાજ:

લોન લીધેલ તારીખ: ૦૧-૧૦-૨૦૧૬ (૩૧-૦૩-૨૦૧૭ સુધી એટલે કે ૬ મહિના)

વ્યાજ = \(૧૦,૦૦૦ \times ૫\% \times \frac{૬}{૧૨} = \mathbf{₹\ 2૫૦}\) (ચૂકવવાનું બાકી દેવું).

સાચો જવાબ: આ એક ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો (Final Accounts) તૈયાર કરવાનો દાખલો છે. જય અને પ્રફુલ્લા સરખા પ્રમાણમાં નફો-નુકસાન વહેંચતા ભાગીદારો છે. ૩૧-૩-૧૭ના રોજનું કાચું સરવૈયું અને હવાલાઓ આપેલા છે.

આપણે આ વિગતો પરથી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો એટલે કે:

૧. વેપાર ખાતું (Trading Account)

૨. નફા-નુકસાન ખાતું (Profit & Loss Account)

૩. નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું (P&L Appropriation Account)

૪. ભાગીદારોના ચાલુ ખાતાં (Partners' Current Accounts)

૫. પાકું સરવૈયું (Balance Sheet)

તૈયાર કરવાના છે.

અહીં દરેક હવાલાની ગણતરી અને તેની અસરો વિગતવાર સમજીએ:

હવાલાઓની ગણતરી અને અસરો (Adjustments)

(૧) આખર સ્ટોકની ગણતરી:

ચોપડે કિંમત = ₹ ૬૦,૦૦૦

૧૦% માલની બજારકિંમત ૨૦% ઓછી છે:
- ચોપડે કિંમત = \(૬૦,૦૦૦ \times ૧૦\% = ₹ ૬,૦૦૦\)
- બજારકિંમત = \(૬,૦૦૦ - ૨૦\% (૧,૨૦૦) = ₹ ૪,૮૦૦\) (ઓછી કિંમત ધ્યાને લેવી)

૨૦% માલની બજારકિંમત ૧૦% ઓછી છે:
- ચોપડે કિંમત = \(૬૦,૦૦૦ \times ૨૦\% = ₹ ૧૨,૦૦૦\)
- બજારકિંમત = \(૧૨,૦૦૦ - ૧૦\% (૧,૨૦૦) = ₹ ૧૦,૮૦૦\) (ઓછી કિંમત ધ્યાને લેવી)

બાકીના ₹ ૪૨,૦૦૦ ના માલની કિંમત ૨૫% ઓછી આંકવામાં આવી છે:
- ચોપડે કિંમત = ₹ ૪૨,૦૦૦
- બજારકિંમત = \(૪૨,૦૦૦ - ૨૫\% (૧૦,૫૦૦) = ₹ ૩૧,૫૦૦\)

કુલ આખર સ્ટોક = \(૪,૮૦૦ + ૧૦,૮૦૦ + ૩૧,૫૦૦ = \mathbf{₹ ૪૭,૧૦૦}\)

અસર: (i) વેપાર ખાતાની જમા બાજુ (ii) પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણા બાજુ.

(૨) મૂડી, ઉપાડ અને ચાલુ ખાતાનું વ્યાજ:

મૂડી પર વ્યાજ (૧૦%):
- જય: \(૧,૦૦,૦૦૦ \times ૧૦\% = \mathbf{₹ ૧૦,૦૦૦}\)
- પ્રફુલ્લા: \(૧,૪૦,૦૦૦ \times ૧૦\% = \mathbf{₹ ૧૪,૦૦૦}\)

ઉપાડ પર વ્યાજ (૧૨%): (હવાલા નં. ૫ ની તારીખ મુજબ)
- જય (૧,૦૦૦ દર માસની આખરે): કુલ ઉપાડ ₹ ૧૨,૦૦૦. સૂત્ર: \(\frac{P \times R \times N}{1200} = \frac{1000 \times 12 \times 66}{12} = \mathbf{₹ ૬૬૦}\)
- પ્રફુલ્લા (તા. ૧-૧૦-૧૬ થી): \(૧૬,૦૦૦ \times ૧૨\% \times \frac{૬}{૧૨} = \mathbf{₹ ૯૬૦}\)

ચાલુ ખાતાનું વ્યાજ (૯%):
- જય (ઉધાર બાકી ₹ ૧૨,૦૦૦): \(૧૨,૦૦૦ \times ૯\% = \mathbf{₹ ૧,૦૮૦}\) (જયના ચાલુ ખાતે ઉધાર)
- પ્રફુલ્લા (જમા બાકી ₹ ૪,૦૦૦): \(૪,૦૦૦ \times ૯\% = \mathbf{₹ ૩૬૦}\) (પ્રફુલ્લાના ચાલુ ખાતે જમા)

(૩) જયનો માસિક પગાર:

જયનો વાર્ષિક પગાર = \(૭૦૦ \times ૧૨ = \mathbf{₹ ૮,૪૦૦}\)

૪ માસનો પગાર (₹ ૨,૮૦૦) ભૂલથી પગાર ખાતામાં પ્લસ થયેલ છે.

અસર: નફા-નુકસાન ખાતે પગારમાંથી ₹ ૨,૮૦૦ બાદ કરવા અને નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતે ઉધાર બાજુ જયનો પગાર ₹ ૮,૪૦૦ દર્શાવવો.

(૪) પ્રફુલ્લાની વધારાની મૂડી:

તા. ૧-૧-૧૭ ના રોજ ₹ ૨૦,૦૦૦ લાવેલ છે જે મૂડીમાં સમાવિષ્ટ છે. આનાથી આપણી મૂડી પરના વ્યાજની ગણતરી બદલાશે નહિ કારણ કે કાચા સરવૈયામાં આખરી જ મૂડી આપેલી છે.

(૫) માલનો અંગત વપરાશ (હવાલા નં. ૬):

પ્રફુલ્લા ₹ ૨,૦૦૦ નો માલ અંગત વપરાશ માટે લઈ ગયેલ જેની નોંધ વેચાણ નોંધમાં ₹ ૨,૪૦૦ થી થઈ છે.

ભૂલ સુધારણા અસર:
- વેચાણમાંથી ₹ ૨,૪૦૦ બાદ કરો અને દેવાદારોમાંથી ₹ ૨,૪૦૦ બાદ કરો.
- પ્રફુલ્લાના ઉપાડ ખાતે ₹ ૨,૦૦૦ ઉધાર કરો અને વેપાર ખાતે ખરીદીમાંથી ₹ ૨,૦૦૦ બાદ કરો.

(૬) ઘસારો:

યંત્રો પર ઘસારો (૯%):
- વર્ષની શરૂઆતના યંત્રો (\(૫૨,૦૦૦ - ૧૨,૦૦૦ = ૪૦,૦૦૦\)) પર આખા વર્ષનો ઘસારો = \(૪૦,૦૦૦ \times ૯\% = ₹ ૩,૬૦૦\)
- વધારાના યંત્રો (₹ ૧૨,૦૦૦ પર ૩ માસનો ઘસારો): \(૧૨,૦૦૦ \times ૯\% \times \frac{૩}{૧૨} = ₹ ૨૭૦\)
- કુલ ઘસારો = \(૩,૬૦૦ + ૨૭૦ = \mathbf{₹ ૩,૮૭૦}\)

ફર્નિચર પર ઘસારો (૫%):
- ફર્નિચરની શરૂઆતની બાકી શોધવી પડશે: \(૮૪,૬૦૦ - ૧૪,૬૦૦ = ₹ ૭૦,૦૦૦\)
- ઘસારો = \(૭૦,૦૦૦ \times ૫\% = \mathbf{₹ ૩,૫૦૦}\)
- કાચા સરવૈયામાં મકાન પર ઘસારો આપેલો છે, માટે મકાનની કિંમત \(૧,૨૦,૦૦૦ + ૧૨,૦૦૦ = ૧,૩૨,૦૦૦\) થશે.

(૭) ઘાલખાધ (દેવાદારો):

દેવાદારો = ₹ ૪૮,૦૦૦

(-) વેચાણ નોંધના ભૂલથી પ્લસ થયેલા = ₹ ૨,૪૦૦

બાકી દેવાદારો = ₹ ૪૫,૬૦૦

₹ ૨,૪૦૦ નો દેવાદાર નાદાર જાહેર થતાં ૪૦ પૈસા ડિવિડન્ડ મળશે એટલે કે ૬૦% નુકસાન (ઘાલખાધ) જશે.

નવી ઘાલખાધ = \(૨,૪૦૦ \times ૬૦\% = \mathbf{₹ ૧,૪૪૦}\)

છેવટના ખાતાઓનો સારાંશ (Summary of Accounts)

વિગત	જય (₹)	પ્રફુલ્લા (₹)	કુલ (₹)
કાચો નફો (વેપાર ખાતું)	-	-	૧,૨૮,૩૦૦
ચોખ્ખો નફો (નફા-નુકસાન ખાતું)	-	-	૮૬,૧૮૦
વહેંચણીપાત્ર નફો (૧:૧ પ્રમાણમાં)	૩૫,૭૬૫	૩૫,૭૬૫	૭૧,૫૩૦
ચાલુ ખાતાની આખર બાકી	૧૬,૯૮૫ (જમા)	૧૫,૧૬૫ (જમા)	-
પાકા સરવૈયાનો સરવાળો	-	-	૩,૨૬,૬૫૦

chapter 2

2: ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કરવાના હેતુ કે ઉદ્દેશો જણાવੋ.

1. વેપાર ખાતું

2. નફા-નુકસાન ખાતામાં લેવાના ખર્ચ

3. હવાલાઓની અસર

4. અંતિમ સરવૈયામાં

1) નફા–નુકસાન ફાળવણી ખાતું

નફા–નુકસાન ફાળવણી ખાતું

કમિશનની ગણતરી

નફાની વહેંચણી

2) ભાગીદારોનાં ચાલુ ખાતાં

લવનું ચાલુ ખાતું

કુશનું ચાલુ ખાતું

3) પાકું સરવૈયું (31-03-2017)

પરીક્ષા માટે યાદ રાખવાના મુખ્ય આંકડા

₹80,000

₹25,608

₹18,752

chapter 2

પ્રશ્ન. ૧. ભારતમાં ભાગીદારી કાયદો કયા વર્ષથી અમલમાં આવ્યો છે?

પ્રશ્ન. ૨. ભાગીદારી કરારમાં જોગવાઈ ન હોય, તો ભાગીદારો વચ્ચે નફો કે નુકસાન કયા પ્રમાણમાં વહેંચાય છે?

પ્રશ્ન. ૩. વેપાર ખાતાંની જમા બાકી એટલે ____

પ્રશ્ન. ૪. માલપરત ઉધાર એટલે શું?

પ્રશ્ન. ૫. માલપરત જમા એટલે શું?

પ્રશ્ન. ૬. બૅન્ક ઓવરડ્રાફ્ટની કઈ બાકી હોય છે?

પ્રશ્ન. ૭. નફા-નુકસાન ખાતાંની જમા બાકી કાચા સરવૈયામાં આપેલ હોય તો ક્યાં દર્શાવાશે?

પ્રશ્ન. ૮. નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતાંની ઉધાર બાજુ કઈ વિગત દર્શાવાય છે?

પ્રશ્ન. ૯. સામાન્ય રીતે ચાલુ ખાતાંની કઈ બાકી હોય છે?

પ્રશ્ન. ૧૦. ધંધાની આર્થિક પરિસ્થિતિ .......... રજૂ કરે છે.

પ્રશ્ન. 2: ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કરવાના હેતુ કે ઉદ્દેશો જણાવੋ.

2: ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કરવાના હેતુ કે ઉદ્દેશો જણાવੋ.

પ્રશ્ન. 3: ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કરવાની પદ્ધતિ ટૂંકમાં સમજાવો.

પ્રશ્ન. 4: દૃશ્ય અને અદૃશ્ય મિલકતોની યાદી લખો.

પ્રશ્ન. કાચા સરવૈયામાં આપેલી બાકીઓની વાર્ષિક હિસાબોમાં અસરો:

પ્રશ્ન. 6. હવાલાઓની અસરો ક્યાં દર્શાવશો?

પ્રશ્ન. 7. નીચે આપેલા હવાલાઓની હવાલાનોંધ લખો :

1. વેપાર ખાતું

2. નફા-નુકસાન ખાતામાં લેવાના ખર્ચ

3. હવાલાઓની અસર

4. અંતિમ સરવૈયામાં

1) નફા–નુકસાન ફાળવણી ખાતું

નફા–નુકસાન ફાળવણી ખાતું

કમિશનની ગણતરી

નફાની વહેંચણી

2) ભાગીદારોનાં ચાલુ ખાતાં

લવનું ચાલુ ખાતું

કુશનું ચાલુ ખાતું

3) પાકું સરવૈયું (31-03-2017)

પરીક્ષા માટે યાદ રાખવાના મુખ્ય આંકડા

₹80,000

₹25,608

₹18,752

પ્રશ્ન. 11. સલીમ અને શબાનાની ભાગીદારી પેઢીના કાચા સરવૈયા અને હવાલાઓ પરથી ભાગીદારી પેઢીના વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કરો :