chapter 2

સાચો જવાબ: ભોજાએ રહેઠાણ માટે ચાર છોકરાં અને ચૂલો સમાઈ શકે એવડો ઘાસનો કૂબો વાડાની વચ્ચે બનાવ્યો હતો.

સાચો જવાબ: ગામમાં ચોરી કે ધાડના ગુનાઓ બને ત્યારે શકમંદ તરીકે ભોજાની પકડ કરી ગુનાની કબૂલાત કરાવવા અને માલ-મિલકત ક્યાં દાટી છે તે કઢાવવા પસાયતો ભોજાને મારતો.

સાચો જવાબ: લોકો ખીજડિયા ટેકરાનો ઉપયોગ નાનાં મૃત બાળકોને દાટવા માટે કરતા હતા.

સાચો જવાબ: તેનું શું પરિણામ આવ્યું? ઉત્તર: ભોજાએ રાત્રિએ ખીજડિયે ટેકરે દાટેલા પોસ્ટ-માસ્તરના બાળક પર વીંટાળેલું રેશમી કાપડ મેળવવા કબર ખોદવાનો નિર્ણય કર્યો. જ્યારે તેણે બાળકને કબર માંથી બહાર કાઢ્યું ત્યારે બાળકના શરીરમાં સળવળાટ થયો અને ખબર પડી કે બાળક જીવતું હતું.

સાચો જવાબ: ઉપરાઉપર પુત્રીઓ પ્રાપ્ત થયા પછી વર્ષો બાદ પોસ્ટ-માસ્તરને ઘેર પુત્રનો જન્મ થયો, પરંતુ બાળક મૃત અવસ્થામાં જન્મ્યું (અથવા જન્મ્યા પછી તરત મૃત્યુ પામ્યું). આથી માસ્તર દંપતી પર ભારે આઘાત આવી પડ્યો.

સાચો જવાબ: ભોજાએ ખીજડિયે ટેકરે દાટેલા બાળકને કાપડ મેળવવાની લાલચે બહાર કાઢ્યું, પરંતુ બાળક જીવતું નીકળતાં ભોજો તેને પોસ્ટ-માસ્તરને સોંપી આવ્યો. આમ, મૃત મનાતા બાળકને સજીવન સોંપીને ભોજો પોસ્ટ-માસ્તરનો ઉપકારી બન્યો.

સાચો જવાબ:

પોસ્ટ-માસ્તરની પત્નીએ ઠપકો આપતાં કહ્યું કે, "હું તો તમને પહેલેથી જ કહેતી હતી કે દાટવા જવાની ઉતાવળ કરશો નહીં, ડોક્ટરને બોલાવીને પાકી ખાતરી કરાવો."

તેના જવાબમાં પોસ્ટ-માસ્તરે કહ્યું: "આપણા ભાગ્યમાં હતો તો પાછો આવી પહોંચ્યો ને!"

સાચો જવાબ: ભોજાએ ઇનામમાં પોતાના પરિવાર માટે લૂગડાં (કપડાં) ની માગણી કરી. કારણ કે તેની પત્ની પાસે આબરૂ ઢાંકવા વસ્ત્રનો ટુકડો પણ નહોતો અને તેનાં નાનાં બાળકો કડકડતી ઠંડીમાં કપડાં વગર ઠૂંઠવાતાં હતાં.

સાચો જવાબ:

'ખીજડિયે ટેકરે' વાર્તામાં ભોજો ખૂબ ગરીબ છે અને કડકડતી ઠંડીમાં તેનાં બાળકો વસ્ત્રો વિના પીડાઈ રહ્યાં છે. પોતાની પત્ની અને બાળકોનું શરીર ઢાંકવા તેની પાસે કપડાં નથી. ગામના પોસ્ટ-માસ્તરને ઘેર વર્ષો પછી પુત્રનો જન્મ થાય છે પણ તે મૃત મનાતાં તેને રેશમી વસ્ત્રમાં વીંટાળીને ખીજડિયે ટેકરે દાટવામાં આવે છે.

ભોજો તે રેશમી કાપડ મેળવવાના હેતુથી રાત્રે છાનામાના કબર ખોદે છે. પરંતુ બાળકને બહાર કાઢતાં જ તે સળવળે છે અને જીવતું માલૂમ પડે છે. ભોજો બાળહત્યાનું પાપ ન લેતાં બાળકને પોતાના કૂબામાં લઈ જાય છે અને મધ્યરાત્રિએ પોસ્ટ-માસ્તરને ઘેર જઈને સત્ય જણાવી બાળક સોંપી દે છે. પોસ્ટ-માસ્તર દંપતી આ નવજીવનથી અત્યંત ખુશ થાય છે અને ભોજાને ઈનામ માગવા કહે છે. ભોજો ઈનામમાં માત્ર પોતાના પરિવાર માટે કપડાં જોડી માગે છે.

સાચો જવાબ: વાર્તાનું સમગ્ર કથાનક 'ખીજડિયા ટેકરા'ની આસપાસ ઘૂમે છે. ખીજડિયો ટેકરો ગામમાં મૃત બાળકોને દાટવા માટે વપરાતો હતો. ભોજો પોતાના પરિવાર સાથે તેની નજીક જ કૂબો બનાવીને રહેતો હતો. બાળકને દાટવાની ઘટના, ભોજા દ્વારા રેશમી વસ્ત્ર માટે કબર ખોદવાની પ્રક્રિયા અને જીવંત બાળક મળી આવવાની અણધારી ટર્નિંગ પોઈન્ટ વાળી ઘટના—આ બધું જ ખીજડિયા ટેકરે આકાર લે છે. ટેકરો એ માત્ર એક સ્થળ નથી પણ વાર્તાની મુખ્ય સંવેદના અને સુખાંતનું કેન્દ્રબિંદુ છે. તેથી 'ખીજડિયે ટેકરે' શીર્ષક અત્યંત યોગ્ય અને યથાર્થ છે.

સાચો જવાબ:

ભોજો દર વર્ષના રાબેતા મુજબ હીરણ નદીના હેઠવાસના પટમાં ખીજડિયા ટેકરાની નજીક તડબૂચનો વાડો ઊભો કરતો. શિયાળાની કડકડતી ઠંડીથી બચવા તેણે ગીર માંથી બાવળ કાપીને અને તેની પત્ની જીવલીએ સૂકી સાંઠીઓ ભેગી કરીને ચાર છોકરાં અને ચૂલો સમાઈ શકે એવડો કૂબો બનાવ્યો હતો. ભોજો સાવ ઉઘાડે ડિલે ઊભા રહી વાડામાં પાણી સીંચવાનું (ટોયામણનું) કામ કરતો હતો.

2. ભોજાએ કરેલું મનોમંથન: ટાઢમાં ઠૂંઠવાતાં બાળકોને જોઈ ભોજો કાપડિયાની દુકાનમાંથી કાપડ ચોરવાનો વિચાર કરે છે, પરંતુ ભૂતકાળમાં પોલીસ દ્વારા મળેલો ઢોરમાર યાદ આવતાં તે વિચાર માંડી વાળે છે. ત્યારબાદ ખીજડિયે ટેકરે દાટેલા બાળકના રેશમી કપડાં મેળવવા તે કબર ખોદે છે. કબર ખોદતાં બાળક જીવતું નીકળે છે ત્યારે તેના મનમાં ધર્મસંકટ ઊભું થાય છે: શું બાળકને પાછું દાટી દેવું કે કપડું લઈને છોડી દેવું? પરંતુ બાળહત્યાના પાપથી ડરીને તે બાળકને સજીવન પોસ્ટ-માસ્તરને સોંપવાનો માનવતાવાદી નિર્ણય કરે છે.