chapter 21

સાચો જવાબ: જ્યારે ખાજાં હારી ગયેલા અનુરુદ્ધે પોતાની માતા પાસે ખાજાં માગ્યા અને માતાએ 'નથી' કહ્યું, ત્યારે સુંવાળપ અને અપરંપાર સમૃદ્ધિમાં ઊછરેલા અનુરુદ્ધે 'નથી' શબ્દ જીવનમાં પહેલી વાર સાંભળ્યો; બાદમાં માતાએ તેને સમજાવ્યું ત્યારે તેને 'નથી' શબ્દના અર્થની સમજ પડી.

સાચો જવાબ: અનુરુદ્ધ અને તેના મિત્રો (કપિલવસ્તુના છ શાક્ય રાજકુમારો) બાળસહજ રસથી 'લખોટાની રમત'માં લીન થઈ ગયા હતા.

સાચો જવાબ: બિરંજ (ગળ્યો ભાત) ક્યાં ઉત્પન્ન થાય છે તે અંગેની ચર્ચા દર્શાવે છે કે શાક્ય રાજકુમારો અત્યંત વૈભવ અને રાજસી સુંવાળપમાં ઊછરેલા હતા. તેમને વ્યવહારુ કે વાસ્તવિક દુનિયાનું સહેજ પણ જ્ઞાન નહોતું. આ ઘટના તેમના નિરાભિમાન અને ભોળા સ્વભાવની સાથે સાથે તેમના શ્રમણ બનવા પાછળના વૈરાગ્ય અને પરિવર્તનને વધુ સચોટ રીતે ઉપસાવે છે.

સાચો જવાબ: અનુરુદ્ધે પોતાના સેવક/નાયી ઉપાલિને પોતાની પહેલાં દીક્ષા (પ્રવ્રજ્યા) અપાવી. જેથી ઉપાલિ તેમનો વરિષ્ઠ સાધુ બને અને શાક્ય રાજકુમારોએ તેને હાથ જોડી, દંડવત્ પ્રણામ કરી તેની સેવા કરવી પડે. આમ કરીને અનુરુદ્ધે જન્મજાત રાજસી અહંકાર અને 'કુળમદ' (ઉચ્ચ કુળનું અભિમાન) ને મૂળમાંથી નષ્ટ કર્યું.

સાચો જવાબ: શાક્ય રાજકુમારોમાં જન્મથી જ ઉચ્ચ કુળનું જે અભિમાન (કુળમદ) હતું તેને દૂર કરવા માટે ઉપાલિને પ્રથમ દીક્ષા આપવાનો આગ્રહ રખાયો. ઉપાલિ પહેલાં શ્રમણ બને તો રાજકુમારો તેના શિષ્ય/સેવક બનીને તેને વંદન કરી શકે, જે તેમના સંન્યાસ જીવનનું પ્રથમ અને મહત્ત્વનું સોપાન બની રહે.

સાચો જવાબ:

ઉપાલિ શાક્ય રાજકુમારોનો પરિચારક (નાયી/વાળંદ) હતો. તે અત્યંત પ્રમાણિક, સ્વામીભક્ત, ચતુર અને સંવેદનશીલ વ્યક્તિ હતો.

• 
  

  સ્વામીભક્તિ અને પ્રામાણિકતા: રાજકુમારોએ સંન્યાસ લેતી વખતે પોતાના કિંમતી આભૂષણોની પોટલી ઉપાલિને આજીવિકા માટે આપી દીધી હતી. પરંતુ ઉપાલિના મનમાં વિચાર આવ્યો કે નગરીમાં લોકો તેને હત્યારો કે ચોર માનશે.

  
  


• 
  

  વૈરાગ્યભાવ: જ્યારે તેણે જોયું કે વૈભવમાં આળોટતા રાજકુમારો બધું છોડીને ભિક્ષુ બનવા નીકળ્યા છે, ત્યારે તેના મનમાં પણ સંસાર પ્રત્યે અનાસક્તિ જાગી. તેણે દાગીનાની પોટલી એક ઝાડની ડાળે લટકાવી દીધી અને ખાલી હાથે રાજકુમારો સાથે સંન્યાસ લેવા નીકળી પડ્યો.

  
  


• 
  

  પ્રથમ ભિક્ષુ બનવાનું ગૌરવ: અનુરુદ્ધની વિનંતીથી ભગવાન બુદ્ધે ઉપાલિને રાજકુમારો પહેલાં દીક્ષા આપી. આમ, એક સાધારણ સેવકમાંથી ઉપાલિ પોતાના ગુણો અને વૈરાગ્યને કારણે બુદ્ધના શ્રેષ્ઠ સંઘમાં પ્રથમ સ્થાન પામ્યો.

  
  

સાચો જવાબ:

'અનુરુદ્ધનો ગૃહત્યાગ' વાર્તાનો મુખ્ય ધ્વનિ 'અહંકાર (કુળમદ) નો નાશ' અને 'સાચો ત્યાગ તથા સમર્પણ' છે.

• 
  

  રાજસી વૈભવથી વૈરાગ્ય: અનુરુદ્ધ જેવા રાજકુમારે ક્યારેય 'ના' શબ્દ સાંભળ્યો નહોતો અને જે પ્રાસાદિક સુખોમાં આળોટતો હતો, તેણે જ્યારે સંસારની અસારતા અને ખેતી/જીવનની સતત જંજાટ જોઈ ત્યારે તેણે ક્ષણભરમાં રાજભોગનો ત્યાગ કર્યો.

  
  


• 
  

  સમાનતા અને વિનમ્રતા: આ વાર્તા દર્શાવે છે કે સંન્યાસ કે આધ્યાત્મિક માર્ગે ઊંચ-નીચના ભેદભાવ કે કુળનું અભિમાન ચાલી શકતું નથી. અનુરુદ્ધે પોતાના સેવક ઉપાલિને પોતાનાથી વરિષ્ઠ સાધુનો દરજ્જો આપ્યો અને તેના ચરણોમાં નમન કર્યા.

  
  


• 
  

  નિષ્કર્ષ: આ વાર્તા સંદેશ આપે છે કે સાચો ગૃહત્યાગ કે ધર્મ માત્ર વસ્ત્રો બદલવામાં નથી, પણ મનમાંથી અહંકાર, ભૌતિક સંપત્તિનો મોહ અને કુળનું અભિમાન નિર્મૂળ કરવામાં છે.