chapter 23

સાચો જવાબ: આંબેડકરના પિતા ભોજન પહેલાં બાળકોને ઘરમાં બેસાડીને તેમની પાસે ભજન, દોહા અને શ્લોક ગવડાવતા હતા.

સાચો જવાબ: સયાજીરાવ ગાયકવાડે ઘરે આવીને રાણીને કહ્યું: "આપણા બધા પ્રયત્નો અને પૈસા સાર્થક થયા. આજે એક મહાન કાર્યથી મળેલી સફળતા જોઈને અને પ્રાપ્ત થયેલા યશથી આનંદ થયો."

સાચો જવાબ: વડોદરાના પ્રજાવત્સલ મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડે ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરને વિદેશ જઈ સમાજશાસ્ત્ર, અર્થશાસ્ત્ર અને જાહેર નાણાતંત્રનો અભ્યાસ કરવા માટે શિષ્યવૃત્તિ આપી હતી.

સાચો જવાબ: બ્રિટિશ વડાપ્રધાન મૅકડૉનાલ્ડે પરિષદની પૂર્ણાહુતિના ભાષણમાં ડૉ. આંબેડકરના ભાષણને 'વક્તૃત્વકલાનો ઉત્તમ નમૂનો' કહ્યો.

સાચો જવાબ: ડૉ. બાબાસાહેબના જીવનની તત્ત્વત્રયી 'સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને બંધુતા' છે (જેના મૂળ તેમણે ભગવાન બુદ્ધના જ્ઞાનદર્શનમાંથી લીધા હતા).

સાચો જવાબ: ડૉ. બાબાસાહેબના મતે બંધુતા એટલે બધા ભારતીયો વચ્ચે ભાઈચારાની ભાવના, જે સામાજિક જીવનને એકતા અને એકાત્મકતા પ્રદાન કરે છે.

સાચો જવાબ: લંડનની ગોળમેજી પરિષદમાં ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે ભારતના અસ્પૃશ્યો અને પીડિતોના માનવઅધિકારો માટે સાચી, નીડર અને વિવેકપૂર્ણ સ્પષ્ટ વાણીમાં રજૂઆત કરી. આ ભાષણથી વિશ્વમંચ પર સાબિત થયું કે તેઓ માત્ર કોઈ જ્ઞાતિના નેતા નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રપ્રેમ, નીડરતા અને સમતા-બંધુતાનું દર્દ ધરાવતા એક પ્રખર વિચારક અને રાષ્ટ્રપુરુષ છે.

સાચો જવાબ: ડૉ. બાબાસાહેબ પોતાના બ્રાહ્મણ ગુરુજી મહાદેવ આંબેડકર પ્રત્યે અપાર આદર ધરાવતા હતા, જેમણે તેમને બાળપણમાં પોતાની અટક આપી હતી. જ્યારે ગુરુજી કાર્યાલયે આવ્યા ત્યારે આંબેડકર સામે ચાલીને તેમને પગે લાગ્યા અને પાંચ પાન, સોપારી, સવા રૂપિયો તથા નવી ધોતી અર્પણ કરીને ગુરુદક્ષિણા આપી. ગુરુજીના પ્રેમભર્યા ટિફિનના શાક-ભાખરીને તેમણે શાળાજીવનનું સૌથી મીઠું સંભારણું ગણાવ્યું હતું.

સાચો જવાબ: અમરાવતીમાં બેરાર પ્રાંત અસ્પૃશ્ય પરિષદમાં બાબાસાહેબે વેદના વ્યક્ત કરી કે આભડછેટ અને અસ્પૃશ્યતાથી માત્ર અછૂતોને જ નુકસાન થયું નથી, પણ સવર્ણોને અને સૌથી વધુ તો રાષ્ટ્રને નુકસાન થયું છે. આથી અસ્પૃશ્યતા નાબૂદીનું આંદોલન એ સાચા અર્થમાં દેશના નિર્માણનું જ આંદોલન છે.

સાચો જવાબ:

ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે સામાજિક સમરસતા અને સમાનતા લાવવા માટે આજીવન સંઘર્ષ કર્યો:

• 
  

  બહિષ્કૃત હિતકારિણી સભા અને સમાજ સમતા સંઘ: તેમણે 'બહિષ્કૃત હિતકારિણી સભા' અને શ્રીધર પંત સાથે મળીને 'સમાજ સમતા સંઘ'ની સ્થાપના કરી. જેમાં સર્વ જ્ઞાતિના લોકોને સ્થાન આપી સમૂહભોજન, આંતરજ્ઞાતીય લગ્નો અને ગણેશોત્સવ જેવા કાર્યક્રમો યોજી સામાજિક ભ્રાતૃભાવ વધાર્યો.

  
  


• 
  

  માનવતાનો અભિગમ: તેઓ માનતા કે માણસનું મૂલ્ય જન્મથી નહિ પણ યોગ્યતાથી નક્કી થવું જોઈએ. પોતાના ચોકીદારને પોતાની સામે ખુરશીમાં બેસાડીને કેરી ખવડાવવાનો પ્રસંગ દર્શાવે છે કે તેમના મતે હોદ્દા કે પદ કરતાં માનવતાનો દરજ્જો સૌથી ઊંચો હતો.

  
  


• 
  

  બંધારણીય મૂલ્યો: ભારતના બંધારણના ઘડવૈયા તરીકે તેમણે દેશને 'સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને બંધુતા'ના પાયા પર ઊભો કર્યો અને શુદ્ર-અસ્પૃશ્ય વર્ગને સમાન અધિકારો અપાવી સામાજિક ક્રાંતિ સર્જી.

  
  

સાચો જવાબ:

ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે શોષિત અને કચડાયેલા વર્ગના માનવઅધિકારો માટે અહિંસક સત્યાગ્રહો આદર્યા:

• 
  

  મહાડનો ચવદાર તળાવ સત્યાગ્રહ: મહાડના ચવદાર તળાવમાંથી પાણી પીવાનો હક અસ્પૃશ્યોને નહોતો. બાબાસાહેબે તળાવમાંથી એક અંજલિ જળ પીને સત્યાગ્રહ કર્યો. આ સત્યાગ્રહ માત્ર પાણી માટે નહિ, પણ માનવીય અધિકાર અને સમાનતા પ્રસ્થાપિત કરવા માટેનો હતો. આમાં ઉચ્ચ વર્ણના સુધારક નેતાઓ પણ જોડાયા હતા.

  
  


• 
  

  નાસિકનો કાલારામ મંદિર પ્રવેશ સત્યાગ્રહ: નાસિકના કાલારામ મંદિરમાં અસ્પૃશ્યોને પ્રવેશ મળતો નહોતો. આંબેડકરે આ સત્યાગ્રહ દ્વારા હિન્દુ સમાજમાં સામાજિક સમાનતા લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.

  
  


• 
  

  અસરો: આ સત્યાગ્રહોથી દેશભરમાં સામાજિક ચેતના જાગી. અસ્પૃશ્ય વર્ગમાં સ્વાવલંબન, આત્મસન્માન અને જાગૃતિ આવ્યા. સમગ્ર દેશમાં એ સંદેશ ગયો કે અસ્પૃશ્યતા નિવારણ એ કોઈ એક જ્ઞાતિનો નહિ પણ સમગ્ર રાષ્ટ્રના વિકાસ અને ઉત્થાનનો વિષય છે.