ધોરણ 12 | విષય: Gujarati
પાઠના આધારે શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા સ્પષ્ટ કરે છે કે ઈશ્વર કેવળ કોઈ એક ધર્મ, જાતિ કે સંપ્રદાય પૂરતો મર્યાદિત નથી પરંતુ માનવમાત્ર અને સૃષ્ટિના કણ-કણમાં વ્યાપ્ત છે. ગીતામાં ભગવાને પોતે કહ્યું છે કે "હું જ સર્વ ભૂતોનું સનાતન બીજ છું."
ઈશ્વર અચ્છેદ્ય, અદાહ્ય, અક્લેદ્ય અને નિત્ય-સર્વવ્યાપી છે. જુદા જુદા માર્ગે કે સંપ્રદાયો દ્વારા પૂજાતી શક્તિ અંતે તો એક જ પરમ ચૈતન્ય તરફ દોરી જાય છે. મહાપુરુષો અને સ્વાતંત્ર્યવીરોએ પણ ઈશ્વરની આ સર્વવ્યાપકતા અને આત્માની અમરતાને આત્મસાત્ કરીને રાષ્ટ્રસેવાને જ ઈશ્વરસેવા માની હતી.
ગીતાના મુખ્ય વૈચારિક સિદ્ધાંતો નીચે મુજબ છે:
નિષ્કામ કર્મયોગ: કર્મ કરવા પર જ મનુષ્યનો અધિકાર છે, તેના ફળ પર નહીં. ફળની આશા વિના માત્ર કર્તવ્ય સમજીને કર્મ કરવું જોઈએ.
આત્માની અમરતા: આત્મા અમર, અવિનાશી અને સનાતન છે. શસ્ત્રો તેને છેદી શકતાં નથી કે અગ્નિ તેને બાળી શકતો નથી.
સમત્વ ભાવ: સુખ-દુઃખ, લાભ-હાનિ અને જય-પરાજયમાં સમાન રહેવું.
સ્વધર્મ પાલન: મનુષ્યે પોતાના વાસ્તવિક કર્તવ્ય અને સ્વધર્મનું નિષ્ઠાપૂર્વક પાલન કરવું જોઈએ.
માનવમાત્રનું કલ્યાણ: ગીતાનો ઉપદેશ કોઈ વિશેષ વર્ગ માટે નથી પણ સમગ્ર માનવજાતના પરમ કલ્યાણ માટે છે.
ગીતા અનુસાર તત્ત્વજ્ઞાનનો ઉપદેશ મેળવવા માટે વિનમ્રતા અને સમર્પણ અત્યંત જરૂરી છે. જ્ઞાની મહાત્માઓ પાસેથી જ્ઞાન મેળવવા માટે:
તેમની પાસે નમ્ર ભાવે જઈને પ્રણામ (પ્રણિપાત) કરવા જોઈએ.
નિષ્કપટ ભાવે અને જિજ્ઞાસાપૂર્વક યોગ્ય પ્રશ્નો (પરિપ્રશ્ન) પૂછવા જોઈએ.
મન, વચન અને કર્મથી તેમની સેવા કરવી જોઈએ.
આ રીતે સેવા અને વિનમ્રતાથી પ્રસન્ન થઈને તત્ત્વદર્શી જ્ઞાની પુરુષો સાચું તત્ત્વજ્ઞાન ઉપદેશિત કરે છે.
ગીતાનું નિત્ય પઠન અને અધ્યયન કરવાથી મનુષ્યમાં અનેક ઉચ્ચ ગુણોનો વિકાસ થાય છે. તેનાથી મનુષ્ય અટલતા, સાહસ, શૌર્ય, વીરતા, ધૈર્ય, ચારિત્ર્ય અને નિર્ભયતા જેવા ગુણો આત્મસાત્ કરે છે.
તેનામાં આત્મબળ વધે છે, વિષમ પરિસ્થિતિમાં પણ મન વિચલિત થતું નથી અને સમતા જળવાઈ રહે છે. આ ઉપરાંત સ્વાર્થભાવ છોડીને સમાજકલ્યાણ અને દેશભક્તિ કાજે સમર્પિત થવાની ભાવના પણ જાગ્રત થાય છે.