ધોરણ 12 | విષય: Gujarati
ઈશ્વરની સર્વવ્યાપકતા (ઈશ્વર સર્વ ભૂતોમાં વસે છે) સમજ્યા પછી માણસના વર્તનમાં નીચે મુજબના ફેરફારો આવે છે:
માણસમાં દ્વેષ, રાગ, અહંકાર અને ભેદભાવ દૂર થાય છે.
તે દરેક પ્રાણીમાત્ર પ્રત્યે સમભાવ, દયા, પ્રેમ અને મૈત્રીપૂર્ણ વર્તન દાખવે છે.
તે કોઈને દુઃખ કે ત્રાસ આપતો નથી અને પોતાના સ્વાર્થનો ત્યાગ કરીને લોકસંગ્રહ (સમાજસેવા) માટે પ્રવૃત્ત થાય છે.
સમગ્ર સૃષ્ટિ પર અસર: જ્યારે સમાજના માણસો ઈશ્વરની સર્વવ્યાપકતાનો સ્વીકાર કરે છે, ત્યારે સમગ્ર સૃષ્ટિમાં શાંતિ, હાર્દિકતા, સહકાર અને અહિંસાનું વાતાવરણ સર્જાય છે. શત્રુતા નાશ પામે છે અને પૃથ્વી પર પ્રેમ અને સદભાવનાનો વિસ્તાર થાય છે.
ભગવદ્ ગીતામાં ભગવાને વચન આપ્યું છે કે જ્યારે જ્યારે અધર્મ વધી જાય છે અને ધર્મની ગ્લાનિ થાય છે, ત્યારે સાધુ પુરુષોના રક્ષણ માટે, દુષ્ટોના નાશ માટે અને ધર્મની પુનઃસ્થાપના માટે ઈશ્વર અવતાર ધારણ કરે છે.
આ અવતારવાદનો સિદ્ધાંત સત્કાર્યો કરતા અને સજ્જન મનુષ્યો માટે ખૂબ આશ્વાસક છે, કારણ કે તેમને દ્રઢ વિશ્વાસ બેસે છે કે સત્ય અને ધર્મના માર્ગે ચાલનારાઓને ગમે તેટલાં કષ્ટો પડે તોપણ અંતે તો વિજય સત્યનો જ થાય છે અને ઈશ્વર હંમેશાં સજ્જનોની વાહારે આવે છે.
શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા એ માત્ર એક ધાર્મિક ગ્રંથ નથી પરંતુ સમગ્ર માનવજાત માટે જીવન જીવવાની કળા શિખવતો અદભુત માર્ગદર્શક ગ્રંથ છે. ગીતા પ્રત્યે મારો ભાવ અત્યંત આદર અને શ્રદ્ધાથી ભરેલો છે.
જ્યારે પણ જીવનમાં કિંકર્તવ્યવિમૂઢતા (શું કરવું અને શું ન કરવું તેની મુંઝવણ) કે નિરાશાની સ્થિતિ ઊભી થાય, ત્યારે ગીતાના વિચારો મનને અપ્રતિમ શાંતિ અને આત્મબળ આપે છે. ગીતાનો નિષ્કામ કર્મયોગ, સમત્વ ભાવ અને આત્માની અમરતાનો ઉપદેશ માણસને નિર્ભય બનીને પોતાના કર્તવ્યપથ પર આગળ વધવાની પ્રેરણા પૂરી પાડે છે.
વર્તમાન યુગમાં ભૌતિકવાદ, હિંસા, અશાંતિ, સ્વાર્થ અને માનસિક તણાવ ખૂબ વધી ગયા છે. આવા સમયે ગીતાના શાશ્વત મૂલ્યોની અત્યંત આવશ્યકતા છે:
નિષ્કામ કર્મ: વર્તમાનમાં લોકો માત્ર ફળની આશા રાખીને કામ કરે છે જેનાથી અસંતોષ જન્મે છે; ગીતાનો નિષ્કામ કર્મનો સિદ્ધાંત મનુષ્યને તણાવમુક્ત રાખે છે.
માનસિક સમતુલન (સમત્વ): સુખ-દુઃખ કે સફળતા-નિષ્ફળતામાં મનનું સંતુલન જાળવવાની પ્રેરણા આપે છે.
વિશ્વબંધુત્વ: સર્વ જીવોમાં એક જ પરમાત્માનો અંશ જોવાની દ્રષ્ટિ આપે છે, જેથી સામાજિક ભેદભાવ અને હિંસા નાબૂદ થાય છે.
ગીતામાં નિરૂપિત અવતારવાદ એ ભારતીય સંસ્કૃતિનો મહત્વનો સિદ્ધાંત છે. જ્યારે સમાજમાં પાપ, અનાચાર અને અધર્મનું પ્રમાણ વધી જાય છે અને સજ્જન લોકો પીડાય છે, ત્યારે સૃષ્ટિનું સંતુલન જાળવવા માટે પરમાત્મા પોતે સાકાર રૂપ ધારણ કરીને પૃથ્વી પર જન્મ લે છે.
અવતારનો મુખ્ય હેતુ સજ્જનોનું રક્ષણ કરવાનો, દુર્જનોનો વિનાશ કરવાનો અને સમાજમાં નીતિ તથા ધર્મની પુનઃસ્થાપના કરવાનો છે. રામ અને કૃષ્ણ જેવા અવતારો દ્વારા ઈશ્વરે માનવજાતને આદર્શ જીવનનો માર્ગ દર્શાવ્યો છે.
ભારતીય જ્ઞાનપ્રણાલી કેવળ માહિતી આપવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે મનુષ્યના સર્વાંગી વિકાસ અને આત્મકલ્યાણ પર આધારિત છે.
તેમાં માત્ર ભૌતિક જગતનું જ્ઞાન જ નહીં પણ આધ્યાત્મિક અને નૈતિક મૂલ્યોનો સમન્વય છે.
તે ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા પર આધારિત છે, જેમાં વિનમ્રતા, જિજ્ઞાસા અને સેવાભાવથી જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે.
આ પ્રણાલી "વસુધૈવ કુટુમ્બકમ્" (સમગ્ર વિશ્વ એક પરિવાર છે) અને સર્વમાનવ કલ્યાણની ભાવના પર ભાર મૂકે છે.
ગીતામાં 'સ્વધર્મ'નો અર્થ કોઈ ચોક્કસ ધર્મ કે સંપ્રદાય નથી, પરંતુ મનુષ્યનું પોતાનું સહજ અને વાસ્તવિક 'કર્તવ્ય' છે.
દરેક વ્યક્તિએ સમાજમાં પોતાની યોગ્યતા, ગુણ અને સ્થાન મુજબ સોંપાયેલી અગત્યની ફરજો નિષ્ઠાપૂર્વક બજાવવી જોઈએ.
બીજાના ધર્મ કે કામનું અનુકરણ કરવા કરતાં પોતાના સ્વધર્મનું પાલન કરવું વધુ શ્રેયસ્કર છે.
યુદ્ધક્ષેત્રમાં અર્જુન માટે ક્ષાત્રધર્મનું પાલન કરવું એ જ એનો સ્વધર્મ હતો. મનુષ્ય જ્યારે ફળની આશા વિના પોતાના સ્વધર્મનું પાલન કરે છે, ત્યારે જ તેને પરમ સિદ્ધિ અને શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે.