ધોરણ 12 | విષય: Gujarati
અખિલ: ગુણવાચક/વ્યાપદર્શક વિશેષણ — સમગ્ર કે આખા બ્રહ્માંડનો અર્થ સૂચવે છે.
એક: સંખ્યાવાચક વિશેષણ — પરમાત્માની અદ્વૈતતા (એકમાત્ર હોવાપણું) દર્શાવે છે.
જૂજવે: ગુણવાચક વિશેષણ — જુદા જુદા કે ભિન્ન સ્વરૂપોનો અર્થ પ્રગટ કરે છે.
અનંત: ગુણવાચક વિશેષણ — જેનો કોઈ અંત નથી તેવા અસીમ સ્વરૂપનો નિર્દેશ કરે છે.
શ્વેત: ગુણવાચક વિશેષણ — પોપડાનો સફેદ રંગ દર્શાવે છે.
લીલાંછમ: ગુણવાચક (તીવ્રતાદર્શક વિકારી) વિશેષણ — ખેતરના ઘાટા લીલા રંગ અને સમૃદ્ધિની સુંદરતા પ્રગટ કરે છે.
ચારે (પ્રથમ): સંખ્યાવાચક વિશેષણ — 'દેવ'ની ચોક્કસ સંખ્યા (૪) દર્શાવે છે.
ચારે (દ્વિતીય): સંખ્યાવાચક વિશેષણ — 'નાર' (દેવાંગનાઓ)ની ચોક્કસ સંખ્યા દર્શાવે છે.
બાર બાર: સંખ્યાવાચક (અતિશયતાદર્શક) વિશેષણ — વનવાસના લાંબા અને કષ્ટદાયક સમયગાળાની તીવ્રતા દર્શાવે છે.
નાનાં: ગુણવાચક (વિકારી) વિશેષણ — બચ્ચાંની નાની વય કે કદની અસહાય અવસ્થાનો બોધ કરાવે છે.
ઉજમાળા: ગુણવાચક વિશેષણ — ભવિષ્યની તેજસ્વી કે આશાસ્પદ સ્થિતિ દર્શાવે છે.
એક: સંખ્યાવાચક વિશેષણ — જ્યોતની સંખ્યા સૂચવે છે.
નોંધ (પદસમૂહ વિશેષણ): અહીં 'ઉજમાળા ભવિષ્યની એક' આ આખો પદસમૂહ ભેગો મળીને 'જ્યોત' પદના વિશેષણ તરીકે કાર્ય કરે છે.
અખિલ બ્રહ્માંડમાં એક તું શ્રીહરિ, જૂજવે રૂપે અનંત ભાસે.
અખિલ: ગુણવાચક/સાર્વનામિક (સમગ્રતા દર્શાવતું) વિશેષણ — 'બ્રહ્માંડ' નામના વ્યાપનો નિર્દેશ કરે છે.
એક: સંખ્યાવાચક વિશેષણ — 'શ્રીહરિ'ની એકતા દર્શાવે છે.
જૂજવે: ગુણવાચક/પરિમાણવાચક વિશેષણ — 'રૂપે'ની ભિન્નતા/અલગતા દર્શાવે છે.
અનંત: ગુણવાચક વિશેષણ — ઈશ્વરના અપાર/અસીમ સ્વરૂપનો નિર્દેશ કરે છે.
ચારે દેવની ચારે નાર, ગગને દીઠી ભરથાર.
ચારે (પ્રથમ): સંખ્યાવાચક વિશેષણ — 'દેવ'ની ચોક્કસ સંખ્યા દર્શાવે છે.
ચારે (દ્વિતીય): સંખ્યાવાચક વિશેષણ — 'નાર'ની સંખ્યા દર્શાવે છે.
એકસરખા દિવસ સુખના કોઈના જાતા નથી.
એકસરખા: ગુણવાચક વિશેષણ — 'દિવસ'ની સ્થિતિ કે સમાનતા દર્શાવે છે.
બાર બાર વરસ વનવગડામાં આથડ્યાં.
બાર બાર: સંખ્યાવાચક (અતિશયતાદર્શક) વિશેષણ — 'વરસ' (વર્ષો)ની ગણતરી અને સમયગાળાની દીર્ઘતા દર્શાવે છે.
મને મારા ગાંડીવનું અભિમાન હતું!
મારા: સાર્વનામિક (સંબંધવાચક) વિશેષણ — 'ગાંડીવ' (ધનુષ્ય) પરનો માલિકીભાવ કે સંબંધ દર્શાવે છે.
નાનાં બચ્ચાં ટળવળી રહી માત સામું જુએ છે, ને પંપાળે નિજ જનકના કંઠને ચંચુથી એ.
નાનાં: ગુણવાચક/પરિમાણવાચક (વિકારી) વિશેષણ — 'બચ્ચાં' કદ કે અવસ્થા દર્શાવે છે.
નિજ: સાર્વનામિક વિશેષણ — 'જનક' (પિતા) સાથેનો નિજતા/પોતાપણું દર્શાવતો સંબંધ દર્શાવે છે.
માનવજીવનમાં શોષણ માત્ર આર્થિક ક્ષેત્રે જ ચાલે છે.
આર્થિક: નામિક વિશેષણ (અર્થ + ઇક) — 'ક્ષેત્ર'નો વિશિષ્ટ પ્રકાર દર્શાવે છે.
આઘેથી તમાકુનાં લીલાંછમ ખેતર દેખાતાં હતાં.
લીલાંછમ: ગુણવાચક (તીવ્રતા દર્શાવતું વિકારી) વિશેષણ — 'ખેતર'નો ઘાટો લીલો રંગ દર્શાવે છે.
બાના જીવતરની છત પરથી શ્વેત પોપડા ખરતા.
શ્વેત: ગુણવાચક (અવિકારી) વિશેષણ — 'પોપડા'નો સફેદ રંગ દર્શાવે છે.
| અનુક્રમ | શબ્દ / શબ્દપ્રયોગ | બોલી | શિષ્ટ/માન્યભાષાનો અર્થ |
|---|---|---|---|
| ૧ | કરિ લાઈખ્યું | ચરોતરી / પટ્ટણી | કરી નાખ્યું |
| ૨ | નૅશાળ | ચરોતરી | નિશાળ / શાળા |
| ૩ | અમ | પટ્ટણી (ઉત્તર ગુજરાત) | કેમ / શા માટે |
| ૪ | પોયરો | સુરતી (દક્ષિણ ગુજરાત) | છોકરો |
| ૫ | પંડર | ચરોતરી / પટ્ટણી | પંદર (૧૫) |
| ૬ | હાક | સુરતી | શાક (શાકભાજી) |
| ૭ | આવશિ | પટ્ટણી (ઉત્તર ગુજરાત) | આવશે |
| ૮ | હેંડ | પટ્ટણી / ચરોતરી | ચાલ |
| ૯ | જ્યા’તા | ચરોતરી / પટ્ટણી | ગયા હતા |
| ૧૦ | પૉણી | પટ્ટણી / ચરોતરી | પાણી |
| ૧૧ | લાવ્ય | ચરોતરી | લાવ |
| ૧૨ | ઘોટાળો | સુરતી | ગોટાળો / ગૂંચવાડો |
| ૧૩ | ભેંનું | પટ્ટણી | ભીનું |
| ૧૪ | નોંખ | પટ્ટણી | નાખ |
| ૧૫ | શાશ | પટ્ટણી | છાસ |
| ૧૬ | ગેંગડું | ચરોતરી / ઉત્તર ગુજરાત | નાનું ગાડું / ઢેફું કે ટુકડો (સંદર્ભ અનુસાર) |
| ૧૭ | વિહામો | ચરોતરી | વિસામો / આરામ |
| ૧૮ | કઈરું | ચરોતરી | કર્યું |
| ૧૯ | મેકવું | પટ્ટણી / ચરોતરી | મૂકવું / છોડવું |
| ૨૦ | ભાળવું | સૌરાષ્ટ્રી | જોવું |
| ૨૧ | મૉઢો આગળ | ચરોતરી / સુરતી | મોઢા આગળ / સામે |
| ૨૨ | મૉર | સૌરાષ્ટ્રી / ઉત્તર ગુજરાત | પહેલાં / આગળ |
| ૨૩ | પાણો | સૌરાષ્ટ્રી / તળપદો | પથ્થર |
| ૨૪ | આવતી છે | સુરતી | આવે છે |
| ૨૫ | આણી ગમ | સૌરાષ્ટ્રી / તળપદો | આ તરફ / આ બાજુ |
| ૨૬ | આલ | ચરોતરી / સુરતી | આપ |
| ૨૭ | છેતર | પટ્ટણી / ચરોતરી | ખેતર |
| ૨૮ | પાશિ | પટ્ટણી | પાસે |
| ૨૯ | પોંશરી | પટ્ટણી | પાંસરી (સીધી) |
| ૩૦ | બહેનું ભાઈયું | સૌરાષ્ટ્રી | બહેનો અને ભાઈઓ |
| ૩૧ | મામહ | સૌરાષ્ટ્રી / તળપદો | મામા |
| ૩૨ | ઉં મોઢું ધોં છ | સુરતી / ચરોતરી | હું મોઢું ધોઉં છું |
| ૩૩ | મારે જરા ઉતાવ૨ સે | પટ્ટણી / ચરોતરી | મારે જરા ઉતાવળ છે |