ધોરણ 12 | విષય: Gujarati
ત્યારે તો તમે ખૂબ ભાગ્યશાળી છો!
નિપાત: તો
અર્થ/કાર્ય: ભારવાચક નિપાત — વાત પર ભાર મૂકવાનું કે ચોક્કસ તારણ દર્શાવવાનું કાર્ય કરે છે.
અમે ઘણું કહ્યું તોય તે સમજ્યા નહિ.
નિપાત: ય (તોય)
અર્થ/કાર્ય: પણ/સામેના અર્થમાં (વિરોધ દર્શાવતો ભારવાચક નિપાત).
આજે વરસાદ પડવો જ જોઈએ.
નિપાત: જ
અર્થ/કાર્ય: ભારવાચક / અગમ્ય આગ્રહ દર્શાવતો નિપાત — ચોક્કસતા અને તીવ્ર ઇચ્છા દર્શાવે છે.
માણસ આમ ભારે ડાહ્યો, પણ ધૂની ખરો!
નિપાત: ખરો
અર્થ/કાર્ય: સ્વીકૃતિ કે ખાતરી દર્શાવતો (હકારાત્મક ભાવ વ્યક્ત કરતો) નિપાત.
હાજી, અમે તો આવી પહોંચીશું સમયસર.
નિપાત: જી (આદરવાચક) અને તો (ભારવાચક)
અર્થ/કાર્ય: 'જી' વિવેક કે આદર દર્શાવે છે; 'તો' વાક્યમાં આપેલા વચન કે સમયપાલન પર ભાર આપે છે.
એક વખત જેલ જનારો, બીજી વાર જાય ખરો?
નિપાત: ખરો
અર્થ/કાર્ય: શંકા કે પ્રશ્નાર્થ દર્શાવતો નિપાત (સામેવાળા પાસે સમર્થન મેળવવાનો ભાવ).
મહાદેવભાઈ માત્ર પચાસ વરસ જીવ્યા.
નિપાત: માત્ર
અર્થ/કાર્ય: સીમાવાચક (મર્યાદા દર્શાવતો) નિપાત — 'ફક્ત' કે 'કેવળ' નો અર્થ આપે છે.
ગંગા તો બસ ગંગા જ છે!
નિપાત: તો, બસ, જ
અર્થ/કાર્ય: 'તો' અને 'જ' ભારવાચક નિપાત છે; 'બસ' પરિમાણ કે અનન્યતા દર્શાવે છે (ગંગાની અજોડતા દર્શાવે છે).
એ તો અહીં આવ્યા વિના રહેશે નહિ.
નિપાત: તો
અર્થ/કાર્ય: ભારવાચક નિપાત — આવવાની ચોક્કસતા પર ભાર આપે છે.
વસ્તુ ખૂબ જ સસ્તી છે, ફક્ત રૂપિયા પચાસની.
નિપાત: જ (ભારવાચક) અને ફક્ત (સીમાવાચક)
અર્થ/કાર્ય: 'જ' સસ્તાપણું દર્શાવવા ભાર મૂકે છે; 'ફક્ત' કિંમતની મર્યાદા (સીમા) દર્શાવે છે.
કાંઈ કોઈને હોય તો પૂછવું કાલની વાતમાંથી પૂછો.
સુધારેલું વાક્ય (પદક્રમ): કાલની વાતમાંથી કોઈને કાંઈ પૂછવું હોય તો પૂછો.
ઈશ્વર તો એ ક્યાં દેખાતો નથી રહેલો હશે?
સુધારેલું વાક્ય (પદક્રમ): ઈશ્વર તો ક્યાંય દેખાતો નથી, એ ક્યાં રહેલો હશે?
મીઠા વગર લાગે છે રસોઈ ફીકી બધી.
સુધારેલું વાક્ય (પદક્રમ): મીઠા વગર બધી રસોઈ ફીકી લાગે છે.
પરમેશ્વર આંખે જોઈ શકાય છે, પણ એને અનુભવમાં દેખાતો નથી.
સુધારેલું વાક્ય (પદસંવાદ): પરમેશ્વર આંખે જોઈ શકાતો નથી, પણ એને અનુભવમાં જોઈ શકાય છે.
સાંકળ ખખડાવી મધરાતે ભોજાએ ડેલીની પોસ્ટ-માસ્તરની.
સુધારેલું વાક્ય (પદક્રમ): મધરાતે ભોજાએ પોસ્ટ-માસ્તરની ડેલીની સાંકળ ખખડાવી.
મૂળશંકર રોકડ લઈને ભાવનગર સાઇકલ ભેગી થાય એટલે ઊપડે.
સુધારેલું વાક્ય (પદક્રમ): મૂળશંકર રોકડ લઈને સાઇકલ ભેગી થાય એટલે ભાવનગર ઊપડે.
દેવરાજ કૅમ્પના સ્ટેશને ઊતરેલો ત્યારે એને સૌ પહેલાં એની બાની યાદ આવી. (પદસંવાદ)
સુધારેલું વાક્ય: દેવરાજ કૅમ્પના સ્ટેશને ઊતર્યો ત્યારે એને સૌ પહેલાં એની બાની યાદ આવી.
દુકાળ કાંઈ ધરતી પર જ નથી પડતી બાપુ...પણ માણસ પર પડે છે. (પદસંવાદ)
સુધારેલું વાક્ય: દુકાળ કાંઈ ધરતી પર જ નથી પડતો બાપુ... પણ માણસ પર પડે છે.
અલી ! તે પર આવડો શું લટકો? (પદસંવાદ)
સુધારેલું વાક્ય: અલી ! તેં પરણ્યો આવડો શો લટકો? (અથવા: અલી! તેં પરણ્યા પર આવડો શો લટકો?)
તેણે શેરડી અને ગોળ ખાધો.
સુધારેલું વાક્ય (પદસંવાદ): તેણે શેરડી અને ગોળ ખાધાં. (જુદા જુદા લિંગના બે પદો સાથે હોવાથી ક્રિયાપદ બહુવચનમાં આવશે).
એમણે શીવસ્તુ ખરીદ કરી?
સુધારેલું વાક્ય (પદસંવાદ/પદક્રમ): એમણે કઈ વસ્તુ ખરીદી? (અથવા: એમણે શી વસ્તુ ખરીદ કરી? - પદ છૂટા પાડીને)
મહેનત કરનારાં કોઈ દી માંદાં પડતાં હશે?
કૃદંત: કરનારાં — ભવિષ્ય કૃદંત (નામ તરીકે કે વિશેષણ તરીકે કરનાર વ્યક્તિનો બોધ કરાવે છે).
કૃદંત: પડતાં — વર્તમાન કૃદંત (ક્રિયાની ચાલુ સ્થિતિ દર્શાવે છે).
એ તળાવે ધરાયેલાં પશુ પાણી માટે આવતાં.
કૃદંત: ધરાયેલાં — ભૂતકૃદંત (પશુના વિશેષણ તરીકે કાર્ય કરે છે).
કૃદંત: આવતાં — વર્તમાન કૃદંત (નિયમિત ક્રિયા દર્શાવે છે).
એક ચપટી વગાડતાં ડૉક્ટરે દરદ મિટાવી દીધું.
કૃદંત: વગાડતાં — વર્તમાન કૃદંત (રીત કે સમય દર્શાવતા ક્રિયાવિશેષણ તરીકે કાર્ય કરે છે).
ખાનારા માણસ કામ પણ કરી શકે ને!
કૃદંત: ખાનારા — ભવિષ્ય કૃદંત (માણસના વિશેષણ તરીકે કાર્ય કરે છે).
આ કામળો ક્યાં અસલ ઊનનો બનેલો છે?
કૃદંત: બનેલો — ભૂતકૃદંત (કામળાની સ્થિતિ કે વિશેષણ દર્શાવે છે).
બીજા માટે પૈસા વાપરવા એ સહેલું નથી?
કૃદંત: વાપરવા — સામાન્ય/વિધ્યર્થ કૃદંત (ક્રિયાપદ્ય સંજ્ઞા/ક્રિયાના નામ તરીકે કાર્ય કરે છે).
આ પુસ્તક મારે વાંચવાને જોઈએ છે.
કૃદંત: વાંચવાને — હેત્વર્થ કૃદંત (વાંચવાના હેતુનો નિર્દેશ કરે છે).
રમણ ધીરે ધીરે વાંચતાં શીખી રહ્યો છે.
કૃદંત: વાંચતાં — વર્તમાન કૃદંત (શીખવાની ક્રિયાના કર્મ/રીત તરીકે કાર્ય કરે છે).
પત્ર વાંચીને તેને સંતોષ થયો.
કૃદંત: વાંચીને — સંબંધક ભૂતકૃદંત (સંતોષ થવા પહેલાંની મુખ્ય ક્રિયા દર્શાવે છે).
કોઈને નહિ ભાળવાને કારણે તે નીકળી ગયો.
કૃદંત: ભાળવાને — હેત્વર્થ કૃદંત (નીકળી જવાના કારણ કે હેતુનો સંતર્પક અર્થ આપે છે).
એનું કામ જોઈને શેઠ ખુશ થઈ ગયા.
કૃદંત: જોઈને — સંબંધક ભૂતકૃદંત (પૂર્વક્રિયા દર્શાવે છે જે પછીની ક્રિયા સાથે જોડાયેલી છે).
દેવરાજ અતીતમાં સરી રહ્યો હતો. (આંસુભીનો ઉજાસ)
મને મારા ગાંડીવનું અભિમાન હતું. (યુધિષ્ઠિર યુદ્ધવિષાદ)
આમાં તો ઝીણા ઝીણા દાણા દેખાય છે. (ઈશ્વર સર્વવ્યાપી)
ચોકીદારીમાં મારું મન હવે બહુ ધરપતું નથી. (આંસુભીનો ઉજાસ)
ચંદનવાડી આગળ શેષ નદી બહુ ઘાટીલો વળાંક લે છે. (અમરનાથની યાત્રાએ)
બાના જીવતરની છત પરથી શ્વેત પોપડા ખરતા. (રેસનો ઘોડો)
પર્વત પર વાદળોની ઘનઘોર ઘટા છવાઈ ગઈ હતી. (અમરનાથની યાત્રાએ)
મૂળશંકરે ગજવામાંથી પાંચ રૂપિયાની નોટ કાઢી. (આંસુભીનો ઉજાસ)
પ્રભાશંકર રાજાના વફાદાર અને ન્યાયી સલાહકાર હતા. (સૌજન્યશીલ પ્રભાશંકર)
અમે પહેલગામથી સવારે ઝડપથી નીકળ્યાં. (અમરનાથની યાત્રાએ)
આ બ્રાહ્મણ ખૂબ વિદ્વાન હતા, પણ તેના પુત્ર શ્વેતકેતુને ભણવું ગમતું નહિ. (ઈશ્વરનું સ્વરૂપ)
મહેનતુ ખેડૂતોના હાથ રોજરોજ ફરતા હતા એટલે ક્યાંય વાંકોચૂકો છોડ કે નીંદામણ દેખાતું નહોતું. (મહાત્માના માણસ)
બાર વરસ વનમાં ભમ્યાં ને કેટલીય વીતકો ને મુશ્કેલી પછી આ રાજ્ય મળ્યું છે. (યુધિષ્ઠિર યુદ્ધવિષાદ)
દેવરાજની ધગશથી ઘરશાળાના સંચાલક પ્રભાવિત થઈ ગયા હતા એટલે તેમણે વસુધાના કાર્યકરને વાત કરી. (આંસુભીનો ઉજાસ)
પાણીને ચમચીથી વચ્ચેથી લઈ ચાખી જો કે કેવું લાગે છે? (ઈશ્વરનું સ્વરૂપ)
અલી ડોસા રોજ પોસ્ટઓફિસે જતો પરંતુ એને કોઈ પત્ર મળતો નહોતો. (પોસ્ટઓફિસ)
હું સવારે વહેલો ઊઠ્યો અને સીધો નદી કિનારે ફરવા ગયો.
તમે આજે મારી સાથે આવશો કે ઘરે જ રોકાશો?
એમણે ઘણો પ્રયત્ન કર્યો છતાં સફળતા ન મળી.
તમારે સાચું બોલવું જોઈએ નહિતર પરિણામ સારું નહીં આવે.
અને નીચે મૂકી અમે જવા માંડ્યું ત્યારે એ ઊંચે સાદે રડવા માંડ્યો. (સેલ્વી પંકજમ્)
દેવરાજ કૅમ્પના સ્ટેશને ઊતર્યો ત્યારે સૌ પહેલાં એની બાની યાદ આવી. (આંસુભીનો ઉજાસ)
તેઓ પાડોશમાં રહ્યાં ત્યાં સુધી અમે તેમને માટે દરેક ચીજવસ્તુ લાવી સાચવનારા ટ્રસ્ટીઓ જ રહ્યાં. (ઉછીનું માંગનારાઓ)
જો હું સત્તા કે ધનને લોભે એ બધું ભૂલીને કશ્મીર આવું, તો પછી હું આપને વફાદાર ન રહું. (સૌજન્યશીલ પ્રભાશંકર)
ભીમ, જેમ કોઈ રણમાં ભમીને થાકેલા માણસને પાણી મળે, તેમ સંતુષ્ટ થયેલો લાગે છે. (યુધિષ્ઠિર યુદ્ધવિષાદ)
જેણે કષ્ટ સહન કર્યું છે, તે જ સાચું સુખ ભોગવી શકે છે.
જ્યારે વાદળો ઘેરાયાં, ત્યારે મોર ટહુકા કરવા લાગ્યા.
જેવું વાવો, તેવું લણો.
જ્યાં સુધી તમે મહેનત નહીં કરો, ત્યાં સુધી સફળતા મળશે નહીં.
શિક્ષકે કહ્યું કે કાલે બધાએ સમયસર શાળાએ આવવું.
"શિક્ષણ એ માનવજીવનના સર્વાંગી વિકાસની ચાવી છે, પરંતુ આજના સમયમાં માત્ર પુસ્તકીય જ્ઞાન પૂરતું નથી. જો વિદ્યાર્થીઓમાં નૈતિક મૂલ્યો અને વ્યવહારિક કૌશલ્યો ઉમેરાશે, તો જ સાચા અર્થમાં સમાજનું કલ્યાણ શક્ય બનશે. આપણે સૌએ સખત પરિશ્રમ કરવો જોઈએ અને દેશના વિકાસમાં પોતાનું યોગદાન આપવું જોઈએ. જે સમાજ શિક્ષણ અને સંસ્કારને મહત્ત્વ આપે છે, તે જ સદા પ્રગતિના પંથે આગળ વધે છે."