chapter 4

સાચો જવાબ: બાળપણથી જ વિનોબાનું મન બંગાળ અને હિમાલય—એ બે સ્થળે જવા તલસતું હતું.

સાચો જવાબ: ગાંધીજીએ પ્રત્યુત્તર આપ્યો કે અહિંસા અંગેના પ્રશ્નોનું સમાધાન પત્રવ્યવહારથી ન થઈ શકે, એ માટે જીવન સાથેનો સ્પર્શ જોઈએ; એટલે થોડા દિવસ આશ્રમમાં આવીને રહો તો ધીરે-ધીરે વાતચીત ચાલતી રહેશે.

સાચો જવાબ: ગાંધીજીનો આ જવાબ કે 'સમાધાન વાતોથી નહીં, જીવનથી થશે'—એ વાત વિનોબાને સ્પર્શી ગઈ.

સાચો જવાબ: કાશીના હિંદુ વિશ્વવિદ્યાલયમાં ગાંધીજીએ અહિંસા અને નિર્ભયતા વિશે ઐતિહાસિક ભાષણ કર્યું હતું. તેમણે સમજાવ્યું કે નિર્ભયતા વગર અહિંસા શક્ય નથી, તેમજ ભાષણમાં આભૂષણોથી સજીધજીને આવેલા મહારાજાઓની ઝાટકણી કાઢી દેશની વાસ્તવિક સ્થિતિ રજૂ કરી હતી.

સાચો જવાબ: શાક સમારતાં-સમારતાં ગાંધીજીએ વિનોબાને કહ્યું કે, "તને જો અહીંની રહેણી-કરણી ગમતી હોય અને તારું જીવન તું જો સેવાકાર્યમાં લગાવવા માંગતો હો તો અહીં રહે, મને એથી ખુશી થશે." સાથે જ એમ પણ કહ્યું કે, "તમે થોડા માંદલા દેખાઓ છો, આત્મજ્ઞાની કદી માંદો ન પડે."

સાચો જવાબ: વિનોબાએ ખોરાકમાં મીઠું અને મસાલા બિલકુલ છોડી દીધા. તેમણે આહાર નક્કી કર્યો: દોઢશેર દૂધ, બે જુવારની ભાખરી, 4-5 કેળાં અને એક લીંબુ. આહાર સ્વાદ માટે નહીં પણ આરોગ્ય અને અસ્વાદ-વ્રતના પાલનની દૃષ્ટિએ લેતા હતા.

સાચો જવાબ:

એક વર્ષની રજા દરમિયાન વિનોબાએ નીચે મુજબના ગંજાવર કાર્યો કર્યા:

• 
  

  અભ્યાસ: વાઈમાં રહીને નારાયણશાસ્ત્રી મરાઠે પાસે ઉપનિષદો, ગીતા, બ્રહ્મસૂત્ર, શાંકરભાષ્ય, મનુસ્મૃતિ અને યોગદર્શન જેવાં શાસ્ત્રોનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો.

  
  


• 
  

  આરોગ્ય સુધારણા: દસ-બાર માઈલ ફરવું, ઘંટીએ અનાજ દળવું અને 300 સૂર્યનમસ્કાર કરીને સ્વાસ્થ્ય સુધાર્યું.

  
  


• 
  

  વ્રતપાલન: અસ્વાદ, અપરિગ્રહ અને સ્વદેશી વ્રતોનું કડક પાલન કર્યું.

  
  


• 
  

  લોકસેવા ও શિક્ષણ: ગીતા અને જ્ઞાનેશ્વરીના નિઃશુલ્ક વર્ગો ચલાવ્યા, હિન્દી વર્તમાનપત્રો વાંચવાનો કાર્યક્રમ રાખ્યો, તથા 'વિદ્યાર્થીમંડળ' સ્થાપી વાચનાલય માટે અનાજ દળીને 400 પુસ્તકો ભેગાં કર્યાં.

  
  


• 
  

  પગપાળા પ્રવાસ: મહારાષ્ટ્રના વિવિધ જિલ્લાઓમાં 400 માઈલનો પ્રવાસ કરી કિલ્લાઓ, સંતોના સ્થાનો જોયા અને લોકનીરીક્ષણ કર્યું.

  
  

સાચો જવાબ: વિનોબાએ પોતાની બુદ્ધિપૂર્વક ગાંધીજીની આંતરિક અને બાહ્ય એકતા, સત્યનિષ્ઠા તથા આચરણની કસોટી કરી. તેમણે જોયું કે ગાંધીજી ગીતાના કર્મયોગનું પ્રત્યક્ષ આચરણ કરતા હતા. ગાંધીજી પોતાની જાતને ક્યારેય 'પૂર્ણ' કે 'મુક્ત' પુરુષ નહોતા માનતા, પરંતુ હંમેશાં સ્વીકારતા કે તેઓ હજી પૂર્ણ સત્યથી દૂર છે. તેમની આ નમ્રતા, આંતર-બાહ્ય એકતા અને સત્યનિષ્ઠામાં વિનોબાને લગીરે ઊણપ ન લાગી. આથી ગાંધીજી વિનોબાની કસોટીમાં સંપૂર્ણ ખરા ઊતર્યા.

સાચો જવાબ: વિનોબા ભાવે ગાંધીજીના આધ્યાત્મિક વારસદાર હતા. તેમણે ભારતમાં ગરીબ અને જમીનવિહોણા ખેડૂતો માટે 'ભૂદાન ચળવળ' (ભૂદાનયાત્રા) શરૂ કરી હતી. આ યાત્રા દરમિયાન તેમણે સમગ્ર ભારતભ્રમણ કરી, જમીનદારો અને ધનિકો પાસેથી સ્વેચ્છાએ જમીન દાનમાં મેળવી અને તે ગરીબોમાં વહેંચી. તેમણે હજારો એકર જમીન એકત્ર કરીને રક્તપાત વગર જમીનપુનર્વહનની એક અહિંસક ક્રાંતિ સર્જી હતી.