ધોરણ 12 | విષય: History
વિશ્વશાંતિ અને સલામતી: ભવિષ્યમાં મહાવિનાશક યુદ્ધ અટકાવી વિશ્વમાં શાંતિ અને સલામતી જાળવી રાખવી.
પ્રાદેશિક અખંડિતતા: રાષ્ટ્રસંઘના દરેક સભ્યરાષ્ટ્રે અન્ય રાષ્ટ્રની પ્રાદેશિક અખંડિતતા જાળવવી.
ગુપ્તસંધીઓ પર પ્રતિબંધ: રાષ્ટ્રો વચ્ચે ગુપ્ત સંધિઓ કરવી નહીં અને શસ્ત્ર-સામગ્રીના ઉત્પાદનમાં વધારો ન કરવો.
શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ: રાષ્ટ્રો વચ્ચેના મધ્યસ્થ લવાદ કે વાટાઘાટો દ્વારા મતભેદો કે ઝઘડાઓનો ઉકેલ લાવવો.
લવાદી ચુકાદાનો અનાદર: જો કોઈ રાષ્ટ્ર લવાદના ચુકાદાથી અસંતોષ અનુભવે, તો તેણે ઓછામાં ઓછા ત્રણ માસ સુધી યુદ્ધનો આશરો લેવો નહીં.
બળવાખોર રાષ્ટ્ર સામે પગલાં: જે રાષ્ટ્ર લવાદના ચુકાદાનો અનાદર કરી યુદ્ધ કરે, તેને 'બળવાખોર રાષ્ટ્ર' જાહેર કરવું. અન્ય સભ્યરાષ્ટ્રોએ તેની સાથેના તમામ સંબંધો કાપી નાખવા અને તેની સામે લડવામાં મદદ કરવી.
સામાજિક-આર્થિક કલ્યાણ: યુદ્ધને જન્મ આપતાં આર્થિક અને સામાજિક કારણો જેવાં કે ગરીબી, બેકારી, નિરક્ષરતા અને રોગચાળો દૂર કરવા પ્રયત્નો કરવા.
ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદ: ફાસીવાદ ઉગ્ર અને અંધ રાષ્ટ્રવાદમાં માનતો હતો. તેમાં રાષ્ટ્રહિતને સર્વોપરી ગણવામાં આવતું.
સર્વોપરી રાજ્ય: "વ્યક્તિ રાજ્ય માટે છે, રાજ્યની બહાર વ્યક્તિનું કોઈ સ્વાતંત્ર્ય નથી" — આ સિદ્ધાંત હેઠળ રાજ્યને સર્વસત્તાધીશ માનવામાં આવતું.
લોકશાહીનો વિરોધ: ફાસીવાદ લોકશાહી, વ્યક્તિસ્વાતંત્ર્ય અને મુક્ત વિચારોનો કટ્ટર વિરોધી હતો.
સરમુખત્યારશાહી: એક જ નેતા અને એક જ પક્ષના સર્વોપરી શાસનમાં શ્રદ્ધા રાખતો હતો.
સામ્યવાદનો વિરોધ: ફાસીવાદ સામ્યવાદી વિચારસરણીનો કટ્ટર વિરોધી હતો.
લશ્કરવાદ અને હિંસા: આ વિચારસરણીએ કાળો પોશાક (કાળા ખમીસધારી), લશ્કરી સંગઠન અને હિંસક સાધનો દ્વારા સત્તા ટકાવી રાખવા પર ભાર મૂક્યો.
વર્સેલ્સની સંધિનું અપમાન: પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં પરાજિત જર્મની પર વર્સેલ્સની અન્યાયી સંધિ ઠોકી બેસાડાઈ, જેનાથી જર્મન પ્રજા અને યુવાનોમાં ભારે અસંતોષ અને ક્રોધ ફેલાયો.
વાઈમર પ્રજાસત્તાકની નિષ્ફળતા: યુદ્ધ પછી રચાયેલું વાઈમર પ્રજાસત્તાક દેશના આર્થિક અને રાજકીય પ્રશ્નોનો ઉકેલ લાવવામાં નિષ્ફળ ગયું.
આર્થિક મહામંદી (1929-30): વિશ્વવ્યાપી મંદીના કારણે જર્મનીમાં બેકારી, ગરીબી અને મોંઘવારી ચરમસીમાએ પહોંચી.
સામ્યવાદનો ભય: જર્મનીમાં સામ્યવાદનો ફેલાવો થશે તો તે રશિયાનું કઠપૂતળી રાષ્ટ્ર બની જશે તેવો ભય મૂડીપતિઓ અને રાષ્ટ્રવાદીઓમાં વ્યાપ્યો.
એડોલ્ફ હિટલરનું આકર્ષક નેતૃત્વ: હિટલરે પ્રજાને જર્મનીનું ગૌરવ પુનઃસ્થાપિત કરવાનું, રોટી અને રોજગાર આપવાનું વચન આપ્યું. તેના ઉગ્ર પ્રવચનો અને 'મારો સંઘર્ષ' (Mein Kampf) પુસ્તકે લોકોને આકર્ષ્યા.
આધુનિકીકરણ અને આંતરિક સ્થિરતા: 20મી સદીના પ્રારંભમાં જાપાને સંસદીય લોકશાહી અને મૂડીવાદી નીતિ અપનાવી વેપાર, રોજગાર અને ઉદ્યોગોનો ઝડપી વિકાસ કર્યો.
લશ્કરી તાકાતમાં વધારો: જાપાને પોતાના પાયદળ અને નૌકાદળને આધુનિક બનાવ્યા. શસ્ત્રસામગ્રીના ઉત્પાદન માટે કારખાનાઓ શરૂ કર્યા અને નૌકાદળમાં વિશ્વમાં ત્રીજું સ્થાન મેળવ્યું.
લશ્કરવાદનો પ્રભાવ: રાજકારણમાં લશ્કરી અધિકારીઓનું વર્ચસ્વ વધ્યું અને પ્રજા લશ્કરવાદને આદરથી જોવા લાગી.
સામ્રાજ્યવાદી વિસ્તાર: વર્સેલ્સની સંધિની અવગણના કરી જાપાને આક્રમક નીતિ અપનાવી. 1931માં ચીનના સમૃદ્ધ મંચુરિયા પ્રદેશ પર આક્રમણ કરી કબજો મેળવ્યો અને ત્યાં પૂતળા સરકાર સ્થાપી.
મહાસત્તા તરીકે સ્વીકાર: આર્થિક, રાજકીય અને પ્રચંડ લશ્કરી તાકાતના બળે જાપાન એશિયામાંથી નીકળીને પાશ્ચાત્ય મહાસત્તાઓની હરોળમાં સ્થાન મેળવવામાં સફળ રહ્યું.
સ્વતંત્રતાની લોકજાગૃતિ: પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં આફ્રિકન દેશોએ સ્વતંત્રતાની આશાએ મિત્ર રાષ્ટ્રોને મદદ કરી હતી, પરંતુ યુદ્ધ પછી ઇંગ્લૅન્ડ અને ફ્રાંસની સામ્રાજ્યવાદી નીતિ બદલાઈ નહીં.
રાષ્ટ્રીય સંગઠનોની રચના: પ્રજામાં રાષ્ટ્રીય જાગૃતિ આવતાં માલિકો સામે અવાજ ઉઠાવવા વિવિધ સંગઠનો રચાયાં.
આફ્રિકન નેશનલ કૉંગ્રેસ: ઈ.સ. 1912માં સ્થાપાયેલી આફ્રિકન નેશનલ કૉંગ્રેસે પરાધીન પ્રજાને પોતાના અધિકારો પ્રત્યે જાગ્રત કરી.
લોકશાહી અને રાષ્ટ્રવાદનો ફેલાવો: આફ્રિકાની પ્રજા સ્વતંત્રતા, લોકશાહી અને રાષ્ટ્રવાદના વિચારોથી પ્રભાવિત થઈ અને પોતાના ઉપનિવેશક માલિકો સામે માથું ઊંચું કરવા લાગી.