ધોરણ 12 | విષય: SPCC
શૅર ફેરબદલીની દૃષ્ટિએ શૅર બે પ્રકારના હોય છે:
મૂર્ત સ્વરૂપના શૅર (Physical Share)
અમૂર્ત સ્વરૂપના શૅર (Demat Share)
કંપની દ્વારા બંને પક્ષકારોને નોટિસ મોકલ્યા બાદ નિયત મુદતમાં જો કોઈ વાંધાઅરજી ન આવે, તો બંને પક્ષની સંમતિ છે તેમ માનીને સેક્રેટરી શૅર ફેરબદલી પત્રકમાં નોંધ કરે છે.
એકલ વ્યક્તિ કંપનીમાં સભ્યનું મૃત્યુ થતાં, જે વ્યક્તિને વારસદાર બનાવવામાં આવી હોય તેને કંપની ઓળખીને તેના નામે શૅર હસ્તાંતર કરે છે.
બૉર્ડ ઑફ ડિરેક્ટર્સ દ્વારા આ અંગેની ખબર વારસદારને આપવી પડે છે.
આવો વારસદાર એકલ વ્યક્તિની જેમ ડિવિડન્ડનો હક અને બીજા હકોનો અધિકારી બને છે અને તેણે તેની જેમ જ જવાબદારી વહન કરવાની હોય છે.
આ વારસદાર તેના પછી અન્ય વારસદારની નિમણૂક તેની લેખિત સંમતિ લઈને કરી શકે છે.
શૅરનું કાયદાકીય હસ્તાંતરણ નીચેના સંજોગોમાં થાય છે:
વસિયતનામું ન કર્યું હોય અને કાયદેસરનો વારસદાર હોય: શૅરધારક વસિયતનામું કર્યા વગર અવસાન પામે ત્યારે વારસા પ્રમાણપત્રના આધારે વારસદારને શૅર હસ્તાંતર થાય છે.
વસિયતનામું ન કર્યું હોય અને વારસદાર ન હોય: મૃત્યુ પામનાર વ્યક્તિનો કોઈ વારસદાર ન હોય ત્યારે અદાલત વહીવટદાર (રિસીવર) ની નિમણૂક કરે છે.
શૅરધારક નાદાર જાહેર થાય: અદાલત દ્વારા શૅરધારક નાદાર જાહેર થાય ત્યારે અદાલતના રિસીવરના નામે શૅર ફેરબદલી થાય છે.
શૅરધારક અસ્થિર મગજનો જાહેર થાય: અદાલત દ્વારા શૅરધારક અસ્થિર મગજનો જાહેર થાય ત્યારે અદાલત નિમેલા વાલી કે ટ્રસ્ટીના નામે શૅર હસ્તાંતર થાય છે.
એકલ વ્યક્તિ કંપનીમાં મૃત્યુ થતાં: એકલ વ્યક્તિ કંપનીમાં સભ્યનું મૃત્યુ થતાં અગાઉ નક્કી કરેલા વારસદારના નામે શૅર હસ્તાંતર થાય છે.
મૂર્ત સ્વરૂપના (Physical) શૅર એટલે કે ભૌતિક શૅર પ્રમાણપત્ર સ્વરૂપે હોય છે. તેના મુખ્ય ભયસ્થાનો નીચે મુજબ છે:
શૅર પ્રમાણપત્ર ફાટી જવાનો ભય રહે છે.
શૅર પ્રમાણપત્ર ચોરાઈ જવાનો ભય રહે છે.
આગ કે અન્ય દુર્ઘટનામાં શૅર પ્રમાણપત્ર નાશ પામવાનો ભય રહે છે.
શૅર પ્રમાણપત્રના અસ્તિત્વનો નાશ થવાનું જોખમ રહે છે.
શૅર પ્રમાણપત્રમાં નીચેની બાબતો દર્શાવવામાં આવે છે:
શૅર ધારણ કરનાર વ્યક્તિનું નામ
શૅરની સંખ્યા
શૅરની દશૅનિક કિંમત
કંપનીનું નામ
કંપનીની સામાન્ય મહોર (Seal)
જોઈન્ટ સ્ટૉક કંપની શરૂ કરવા પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ શૅરની ફેરબદલી સરળતાથી થઈ શકે તેવી સગવડ સભ્યોને આપવાનો છે. શૅર ફેરબદલીનું મહત્ત્વ નીચે મુજબ છે:
સરકારને આવક: શૅર ફેરબદલી ઉપર સરકારે કર નાખ્યો હોવાથી, ફેરબદલીનું પ્રમાણ વધે તેમ સરકારને વધુ આવક પ્રાપ્ત થાય છે.
રોકડ પ્રાપ્તિ: શૅરનું વેચાણ કરવાથી શૅર વેચનારને તરત રોકડ રકમ મળે છે.
માલિકી હક: શૅર ખરીદનાર વ્યક્તિને કંપનીમાં શૅરનો માલિકી હક અને સભ્યપદ મળે છે.
બજારભાવનો લાભ: શૅરધારક શૅરબજારમાં ભાવમાં થતા ફેરફારોનો લાભ મેળવી શકે છે.
નાણાંનો યોગ્ય પ્રવાહ: બિનકાર્યક્ષમ એકમોમાં રોકાયેલા નાણાંનો પ્રવાહ શૅર ફેરબદલી દ્વારા કાર્યક્ષમ એકમો તરફ વળે છે.
મૂડીબજારનો વિકાસ: શૅર ફેરબદલીના કારણે શૅરબજારનો અને દેશના મૂડીબજારનો ઝડપી વિકાસ થાય છે.
કંપની સ્વરૂપનો વિકાસ: મુક્ત શૅર ફેરબદલીના કારણે કંપની સ્વરૂપનો વિકાસ ઝડપી બને છે અને કંપનીનો વ્યાપ તથા વિસ્તાર વધે છે.
મૂર્ત સ્વરૂપના (Physical) શૅરની ફેરબદલીની વિધિ મુખ્યત્વે બે પ્રકારે થાય છે: (૧) સંપૂર્ણ શૅરની ફેરબદલી અને (૨) આંશિક શૅરની ફેરબદલી.
સંપૂર્ણ શૅરની ફેરબદલીની વિધિ: જ્યારે શૅરધારક પોતાના તમામ શૅર અન્યની તરફેણમાં વેચે ત્યારે ફોર્મ મેળવી રજિસ્ટ્રારનો સિક્કો મારવો, ફોર્મમાં વેચનાર-ખરીદનારની વિગતો અને સ્ટેમ્પ લગાવી સાક્ષીની સહી કરવી, કંપનીની રજિસ્ટર્ડ ઑફિસે ફોર્મ અને શૅર પ્રમાણપત્ર મોકલવા, કંપની તરફથી પહોંચ મેળવવી, બનાવટી ફેરબદલી અટકાવવા બંને પક્ષને નોટિસ મોકલી બે સપ્તાહમાં વાંધો મંગાવવો, વાંધા ન આવે તો ફેરબદલી પત્રકમાં નોંધ કરવી, સંચાલક મંડળની સભામાં મંજૂરીનો ઠરાવ પસાર કરવો, સભ્યપત્રકમાં નામ બદલવું અને નવા શૅરધારકને પ્રમાણપત્ર મોકલવું.
આંશિક શૅર ફેરબદલીની વિધિ: જ્યારે શૅરધારક બધા જ શૅર પૈકી થોડાક જ શૅર વેચવા માંગતો હોય, ત્યારે મૂળ શૅરધારક શૅરનું વિભાજન કરવા માટે કંપનીની રજિસ્ટર્ડ ઑફિસે શૅર મોકલે છે. કંપની સેક્રેટરી માંગણી મુજબ શૅરનું વિભાજન કરી મોકલે છે, ત્યારબાદ જેટલા શૅર વેચવા હોય તેટલા પર સંપૂર્ણ ફેરબદલી જેવી જ પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.
જ્યારે શૅરધારક પોતાના માલિકીના તમામ (સંપૂર્ણ) શૅર અન્ય વ્યક્તિની તરફેણમાં વેચે કે ફેરબદલી કરે, ત્યારે તેને સંપૂર્ણ શૅરની ફેરબદલી કહેવામાં આવે છે. તેની વિધિ નીચે મુજબના તબક્કામાં થાય છે:
શૅર ફેરબદલીનું ફોર્મ નોંધાવવું: શૅર ફેરબદલી કરનારે નિયત શૅર ફેરબદલી ફોર્મ (Form SH-4) મેળવવું પડે છે અને તેના ઉપર રજિસ્ટ્રારનો સિક્કો અને તારીખ નખાવવા પડે છે.
શૅર ફેરબદલી ફોર્મમાં વિગતો ભરવી: ફોર્મમાં વેચનાર અને ખરીદનાર બંનેની સંપૂર્ણ વિગતો (નામ, સરનામું, કંપનીનું નામ, શૅર પ્રમાણપત્ર ક્રમાંક, શૅરની સંખ્યા અને કિંમત) ભરવામાં આવે છે. નિયમ મુજબ જરૂરી સ્ટેમ્પ લગાડી સાક્ષીની હાજરીમાં બંને પક્ષકારોએ સહી કરવાની હોય છે.
શૅર ફેરબદલી ફોર્મ અને શૅર પ્રમાણપત્ર મોકલવા: શૅર ખરીદનાર જાતે અથવા શૅરદલાલ મારફતે ફેરબદલી ફોર્મ અને તેની સાથે શૅર પ્રમાણપત્ર (અથવા મંજૂરીપત્ર) જે-તે કંપનીની રજિસ્ટર્ડ ઑફિસે મોકલે છે.
ફોર્મ મોકલ્યાની પહોંચ મેળવવી: કંપની ફોર્મ અને દસ્તાવેજો મળ્યા પછી તેની પહોંચ (Transfer Receipt) શૅર ખરીદનારને મોકલે છે.
નોટિસ દ્વારા જાણ કરવી: કંપની ફોર્મની ચકાસણી કરીને બનાવટી ફેરબદલી અટકાવવા માટે બંને પક્ષકારોને નોટિસ મોકલે છે અને બે સપ્તાહમાં કોઈ વાંધો હોય તો જણાવવા કહે છે. જો મુદત સુધી કોઈ વાંધો ન આવે, તો ફેરબદલી માન્ય ગણાય છે.
શૅર ફેરબદલી પત્રકમાં નોંધ કરવી: નોટિસની મુદત પૂરી થયા બાદ સેક્રેટરી શૅર ફેરબદલી પત્રકમાં નવા શૅરધારકના નામની નોંધ કરે છે.
સંચાલક મંડળનો ઠરાવ કરાવવો: સંચાલક મંડળની સભામાં ફેરબદલી મંજૂર કરવાનો ઔપચારિક ઠરાવ પસાર કરવામાં આવે છે.
સભ્યપત્રકમાં નોંધ કરવી: ઠરાવ થયા પછી સભ્યપત્રકમાંથી મૂળ શૅરધારક (વેચનાર) નું નામ રદ કરવામાં આવે છે અને નવા શૅરધારકનું નામ દાખલ થાય છે.
નવા શૅર પ્રમાણપત્ર મોકલવા: સેક્રેટરી શૅર પ્રમાણપત્રની પાછળની બાજુએ નવા શૅરધારકનું નામ લખીને અથવા નવું પ્રમાણપત્ર તૈયાર કરીને નવા શૅરધારકને મોકલી આપે છે.
જ્યારે શૅરધારક પોતાની માલિકીના બધા જ શૅર વેચવા માંગતો ન હોય, પરંતુ તેમાંથી થોડાક જ (આંશિક) શૅર અન્ય વ્યક્તિને વેચવા માંગતો હોય, ત્યારે તેને આંશિક શૅર ફેરબદલી કહેવામાં આવે છે. તેની વિધિ નીચે મુજબ છે:
શૅરનું વિભાજન (Splitting): શૅરધારક પોતાની પાસે રહેલા શૅર પ્રમાણપત્રમાંથી જેટલા શૅર વેચવા હોય તેટલા શૅર છૂટા પાડવા માટે (વિભાજન કરવા માટે) મૂળ શૅર પ્રમાણપત્ર કંપનીની રજિસ્ટર્ડ ઑફિસે મોકલે છે.
સેક્રેટરી દ્વારા વિભાજન: કંપનીના સેક્રેટરી શૅરધારકની માંગણી અને નિયમનપત્રની જોગવાઈઓ અનુસાર શૅર પ્રમાણપત્રનું વિભાજન કરે છે. (દા.ત., જો કુલ 100 શૅરમાંથી 40 શૅર વેચવા હોય, તો 40 શૅરનું એક અને બાકીના 60 શૅરનું બીજું એમ અલગ પ્રમાણપત્ર તૈયાર કરી શૅરધારકને મોકલી આપે છે.)
સામાન્ય ફેરબદલી પ્રક્રિયા: વિભાજન થઈને નવું શૅર પ્રમાણપત્ર મળ્યા બાદ, શૅરધારક જેટલા શૅર (દા.ત. 40 શૅર) વેચવા માંગતો હોય તેના માટે સંપૂર્ણ શૅર ફેરબદલીની જેમ જ ફોર્મ ભરવું, સ્ટેમ્પ લગાવવા, સાક્ષીની સહી કરવી અને કંપનીમાં મંજૂરી માટે મોકલવાની સામાન્ય વિધિ પૂરી કરે છે.
નવી જોગવાઈઓ અનુસાર ભૌતિક (Physical) શૅરનું સીધું વેચાણ થઈ શકતું નથી, તેથી તેને ડિમેટ (Demat) શૅરમાં રૂપાંતરિત કરવા પડે છે.
ડિમેટ શૅરના ખરીદ-વેચાણ માટે રોકાણકારે NSDL અથવા CDSL ના એજન્ટ (ડિપોઝિટરી પાર્ટિસિપન્ટ - બેંક કે શૅરદલાલ) પાસે ડિમેટ ખાતું ખોલાવવું પડે છે. ખાતું ખોલાવ્યા બાદ સંસ્થા ઇન્સ્ટ્રક્શન સ્લીપ આપે છે.
આ ઇન્સ્ટ્રક્શન સ્લીપ અને ઓનલાઇન કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ દ્વારા શૅરની ખરીદી કે વેચાણ થાય છે.
ખરીદી કરતી વખતે જરૂરી દલાલી સાથેની રકમ ખાતાધારકના બેંક ખાતામાંથી ઉધાર થઈ ડિમેટ ખાતામાં શૅર જમા થાય છે.
વેચાણ કરતી વખતે ડિમેટ ખાતામાંથી શૅર ઉધાર (ઓછા) થાય છે અને દલાલી-કરવેરા બાદ કરી રકમ બેંક ખાતામાં જમા થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં કંપનીએ સીધી કાર્યવાહી કરવાની હોતી નથી, પરંતુ NSDL/CDSL ના માધ્યમથી ઓનલાઈન થાય છે અને કંપની પોતાના વેબપેજ પર નવા શૅરધારકોની માહિતી જોઈ શકે છે.
શૅર ફેરબદલી એ માલિકીની ફેરબદલી હોવાથી સેક્રેટરીએ કાનૂની વિવાદ ન થાય તે માટે નીચે મુજબની ફરજો બજાવવી પડે છે:
શૅર ફેરબદલી ફોર્મમાં શૅરની સંખ્યા, પ્રકાર અને શૅરધારકની સહીની યોગ્ય ચકાસણી કરવી.
ફોર્મ ઉપર શૅરની સંખ્યા અને બજારકિંમત મુજબ પૂરતી સ્ટેમ્પ ડ્યુટી લગાડેલી છે કે નહીં તેની ખાતરી કરવી.
ફેરબદલી ફોર્મમાં સાક્ષીની સહી યોગ્ય રીતે થયેલી છે કે નહીં તે તપાસવું.
ફોર્મ અને દસ્તાવેજો મળ્યા પછી સંતોષકારક જણાય તો ફેરબદલીની પહોંચ આપવી.
વિગતો યોગ્ય જણાય તો સંચાલક મંડળની સભામાં શૅર ફેરબદલી મંજૂર કરવા અંગેનો ઠરાવ પસાર કરાવવો.
મંજૂરી મળ્યા બાદ શૅર ફેરબદલી પત્રકમાં જરૂરી નોંધ કરવી.
સભ્યપત્રકમાંથી વેચનારનું નામ રદ કરી ખરીદનારનું નામ દાખલ કરવું.
ખરીદનારને શૅર ફેરબદલી મંજૂરીની નોટિસ મોકલવી.
નવા શૅરધારક માટે નવા શૅર પ્રમાણપત્ર તૈયાર કરવા અને પહોંચના આધારે નવા શૅરધારકને પ્રમાણપત્ર મોકલવાની વ્યવસ્થા કરવી.
ફેરબદલી કરતી વખતે કંપનીના નિયમનપત્રની જોગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન થતું નથી તેની ખાતરી કરવી.
(આનો વિગતવાર અભ્યાસ પ્રશ્ન 4 ના મુદ્દા નં. 2 મુજબ કરી શકાય, જેમાં શૅરધારકનું અવસાન, વસિયતનામું ન હોવું, વારસદાર ન હોવા પર અદાલત દ્વારા વહીવટદારની નિમણૂક, શૅરધારક નાદાર જાહેર થવો અને અસ્થિર મગજનો જાહેર થવાના સંજોગો આવે છે.)
8. એકલ વ્યક્તિની કંપનીમાં વ્યક્તિનું મૃત્યુ થતાં કઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે ? ઉત્તર: એકલ વ્યક્તિની કંપનીમાં સભ્યનું મૃત્યુ થતાં નીચે મુજબની કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે:
કંપની દ્વારા જે વ્યક્તિને વારસદાર તરીકે અગાઉ નિમવામાં આવી હોય તેની ઓળખ કરવામાં આવે છે.
બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સ દ્વારા આ અંગેની જાણ વારસદારને કરવામાં આવે છે.
મૃત્યુ પામનાર વ્યક્તિના શૅર તે વારસદારના નામે હસ્તાંતર કરવામાં આવે છે.
વારસદાર એકલ વ્યક્તિની જેમ જ ડિવિડન્ડનો હક અને અન્ય અધિકારો મેળવે છે અને તેની જ જવાબદારીઓ વહન કરે છે.
આ વારસદાર પોતાના પછી અન્ય વારસદારની નિમણૂક તેની લેખિત સંમતિ લઈને કરી શકે છે.
ફરજિયાત શૅરફેરબદલીની વિધિ નીચેના તબક્કામાં થાય છે:
કંપનીને જાણ કરવી:
અવસાન અંગે: વારસદારે કે કાયદેસરના પ્રતિનિધીએ સભ્યના અવસાનની જાણ પ્રમાણપત્ર સાથે કરવી પડે. સંયુક્ત શૅરધારકોમાં પ્રથમ શૅરધારકનું અવસાન થતાં જીવિત રહેલ શૅરધારકે જાણ કરવી પડે.
નાદારી અંગે: અદાલતે નાદાર જાહેર કર્યા પછી રિસીવરે કંપનીને જાણ કરવી.
અસ્થિર મગજ અંગે: વાલી કે ટ્રસ્ટીએ પોતાની નિમણૂક અંગે કંપનીને જાણ કરવી.
માલિકી હકની ખરાઈ કરવી: કંપનીને માહિતી મળ્યા પછી અદાલતે આપેલ હુકમનામા, અધિકારપત્રો કે પ્રમાણપત્રોની ખરાઈ કંપની દ્વારા કરવામાં આવે છે.
કંપની દ્વારા નોટિસ: દસ્તાવેજોની ચકાસણી કર્યા બાદ જો બધું સંતોષકારક જણાય તો કંપની કાયદેસરના પ્રતિનિધિને સૂચના મોકલે છે.
સંચાલક મંડળનો ઠરાવ: નોટિસનો જવાબ મળ્યા બાદ કંપની કાયદેસરના પ્રતિનિધિના નામે શૅર ફેરબદલીનો ઠરાવ પસાર કરે છે અને ફેરબદલી પત્રકમાં નોંધ કરે છે.
નવું પ્રમાણપત્ર આપી સભ્યપત્રકમાં નોંધ: શૅર ફેરબદલી મંજૂર થયા પછી નવા સભ્યનું નામ સભ્યપત્રકમાં દાખલ કરવામાં આવે છે અને નવું શૅર પ્રમાણપત્ર મેળવી લેવા માટે પત્ર લખવામાં આવે છે.
સ્વૈચ્છિક ફેરબદલી અને ફરજિયાત ફેરબદલી વચ્ચેનો તફાવત નીચે મુજબના મુદ્દાઓ દ્વારા સમજી શકાય:
| ક્રમ | મુદ્દા | શૅર ફેરબદલી / સ્વૈચ્છિક (Transfer of Share) | ફરજિયાત / કાયદાકીય શૅર ફેરબદલી (Transmission of Share) |
|---|---|---|---|
| 1 | અર્થ | શૅરધારક પોતાની ઈચ્છાથી કંપની ધારા અને નિયમનપત્રની જોગવાઈ અનુસાર સ્વૈચ્છિક રીતે પોતાના શૅરનો માલિકી હક અન્યની તરફેણમાં આપે તેને શૅર ફેરબદલી કહે છે. | શૅરધારકના અવસાનથી, નાદાર કે અસ્થિર મગજનો જાહેર થવાના કારણે કાયદાની પ્રક્રિયા હેઠળ આપોઆપ થતી ફેરબદલીને ફરજિયાત ફેરબદલી કહે છે. |
| 2 | સંજોગો | આ સ્વૈચ્છિક ફેરબદલી હોવાથી શૅરધારક જ્યારે ઈચ્છે ત્યારે ગમે ત્યારે ફેરબદલી કરી શકે છે. | શૅરધારકનું અવસાન થાય, નાદાર કે અસ્થિર મગજનો જાહેર થાય અથવા એકલ વ્યક્તિ કંપનીમાં મૃત્યુ થાય ત્યારે આ ફેરબદલી થાય છે. |
| 3 | સંમતિ | સ્વૈચ્છિક ફેરબદલીમાં વેચનાર અને ખરીદનાર બંને પક્ષકારોની સંમતિ જરૂરી છે. | ફરજિયાત ફેરબદલીમાં આવી સંમતિ જરૂરી હોતી નથી. |
| 4 | અવેજ | શૅર ફેરબદલી બે વ્યક્તિઓ વચ્ચેના કરારના કારણે થાય છે, તેથી તેમાં અવેજ (Consideration / નાણાં) જરૂરી છે. | આ વેચાણ નથી પરંતુ કાયદાકીય હસ્તાંતરણ છે, તેથી તેમાં અવેજ હોતો નથી. |
| 5 | સ્ટેમ્પ ડ્યુટી | પ્રવર્તમાન કાયદા અનુસાર ફેરબદલી ફોર્મમાં નિશ્ચિત રકમના સ્ટેમ્પ લગાવવા પડે છે. | કાયદાકીય હસ્તાંતરણમાં અવેજ ન હોવાથી સ્ટેમ્પ ડ્યુટીની જરૂર હોતી નથી. |
| 6 | સભ્યપદ | સંચાલક મંડળ ફેરબદલીની મંજૂરી આપે અને સભ્યપત્રકમાં નોંધ થાય પછી જ નવું સભ્યપદ પ્રાપ્ત થાય છે. | કાયદેસરનો પ્રતિનિધિ પોતાના હકના પુરાવા રજૂ કરી સભ્યપદ અને ડિવિડન્ડ મેળવી શકે છે. |
| 7 | વિધિ | નિયમનપત્રની જોગવાઈઓનું પાલન કરી ફેરબદલી ફોર્મ ભરી મંજૂરી મેળવવાની વિધિ કરવી પડે છે. | કાયદેસરનો પ્રતિનિધિ પોતાના હકના પુરાવા અંગેના દસ્તાવેજો અદાલત દ્વારા મેળવીને કંપનીને મોકલે છે. |
| 8 | ઇન્કાર | કંપનીના હિતમાં જરૂરી જણાય તો સંચાલક મંડળ ફેરબદલીનો ઇન્કાર કરી શકે છે. | સામાન્ય રીતે કંપનીના સંચાલકો કાયદાકીય હસ્તાંતરણનો ઇન્કાર કરી શકતા નથી. |
| 9 | જવાબદારી | સ્વૈચ્છિક શૅર ફેરબદલી પૂર્ણ થયા બાદ મૂળ શૅરધારકની કોઈ જવાબદારી રહેતી નથી. | કાયદેસરના પ્રતિનિધિની વ્યક્તિગત જવાબદારી નથી હોતી, પરંતુ તે જે મિલકતનો પ્રતિનિધિ હોય તેમાંથી ઉદ્ભવતી જવાબદારી તેણે સ્વીકારવી પડે છે. |
| 10 | ટ્રિબ્યુનલમાં જવાનો હક | જો કંપની વ્યાજબી કારણ વગર ફેરબદલીનો ઇન્કાર કરે તો શૅરધારકને ટ્રિબ્યુનલમાં જવાનો હક છે. | ફરજિયાત ફેરબદલીમાં કંપની ઇન્કાર કરી શકતી નથી, તેથી ટ્રિબ્યુનલમાં જવાનો પ્રશ્ન ઊભો થતો નથી |