સાચો જવાબ:
જ્યેષ્ઠ બ્રહ્મનું માથું (મસ્તક) ‘દ્યુલોક’ (આકાશ)ને અને ઉદર (પેટ) ‘અંતરિક્ષ’ (પૃથ્વી અને દ્યુલોક વચ્ચેનો આકાશીય ભાગ)ને કહ્યું છે.
સાચો જવાબ:
મેધા (ધારણાવતી બુદ્ધિ) આપવા માટે વરુણ દેવ, અગ્નિ દેવ, પ્રજાપતિ (બ્રહ્મા), ઇન્દ્ર દેવ, વાયુ દેવ અને ધાતા (ધારણ કરનાર દેવ)ને પ્રાર્થના કરવામાં આવી છે.
સાચો જવાબ:
માણસનું મન સારા સારથિ જેવું, લગામથી ઘોડાઓને કાબૂમાં રાખનાર જેવું, હૃદયમાં રહેલું, ક્યારેય ઘરડું ન થનારું (અજર) અને અત્યંત વેગવાળું છે.
સાચો જવાબ:
અપ્રચેતા એટલે કે પ્રકૃષ્ટ જ્ઞાન વગરનો માણસ. જે માણસના મનમાં પોતાની પાસે રહેલી વસ્તુ કે અન્નમાંથી દાન કરવાનો વિચાર આવતો નથી, તે અપ્રચેતા છે.
સાચો જવાબ:
એકલો ખાનાર અન્ન નથી ખાતો પરંતુ પાપ ખાય છે. કારણ કે અન્ન એ વહેંચીને ખાવાની વસ્તુ છે. જે વ્યક્તિ ઉદાર બનીને દેવો, મિત્રો કે અતિથિઓને આપ્યા વિના માત્ર પોતાના માટે જ રાંધીને એકલો જ ખાય છે, તે પાપનું જ આચરણ કરે છે અને તે અન્ન તેના માટે વધ (મૃત્યુ/વિનાશ) સમાન બની રહે છે.
3. નીચેનાં વાક્યોને સંદર્ભ સાથે સમજાવો :
સાચો જવાબ:
સંદર્ભ : આ પંક્તિ યજુર્વેદના 34મા અધ્યાયના 'શિવસંકલ્પ સૂક્ત'માંથી લેવામાં આવી છે. સ્પષ્ટીકરણ : અહીં ભક્ત પ્રાર્થના કરે છે કે "તે મારું મન કલ્યાણકારી સંકલ્પવાળું થાઓ." મન એ સંકલ્પ અને વિકલ્પનું કેન્દ્ર છે. જો મનમાં અશિવ (અકલ્યાણકારી) વિચારો આવે તો મનુષ્ય પાપકર્મ તરફ દોરાય છે. પરંતુ જો મન 'શિવસંકલ્પ' અર્થાત્ કલ્યાણકારી વિચારોથી ભરેલું રહે, તો મનુષ્યના હાથે હંમેશાં પુણ્ય અને સત્કર્મો જ થાય છે.
સાચો જવાબ:
એનો અર્થ થાય છે — "એકલો ખાનારો કેવળ પાપને જ ખાય છે." વેદ આપણને સમર્પણ અને દાનનો ઉપદેશ આપે છે. જે મનુષ્ય ભૂખ્યાને, મિત્રોને કે દેવોને અન્ન આપ્યા વિના કેવળ એકલો જ આરોગે છે, તે સ્વાર્થી છે. સમાજમાં વહેંચીને ખાવું એ માનવધર્મ છે; આ ધર્મ ન પાળનાર વ્યક્તિ અન્ન નહીં પણ પાપ ભોગવે છે.
4. વિવરણાત્મક નોંધ લખો :
સાચો જવાબ:
અથર્વવેદના મંત્રોમાં જ્યેષ્ઠ બ્રહ્મ (પરમાત્મા)નું સૃષ્ટિરૂપી વિરાટ સ્વરૂપ આલેખાયું છે. બ્રહ્મને સૌથી મહાન અને સર્વોપરી ગણાવ્યા છે. આ કલ્પનામાં સમગ્ર બ્રહ્માંડને બ્રહ્મનું શરીર માનવામાં આવ્યું છે; જેમાં પૃથ્વી એ બ્રહ્મ ઓળખ (પ્રમા) છે, અંતરિક્ષ તેમનું પેટ (ઉદર) છે, દ્યુલોક (આકાશ) તેમનું મસ્તક છે, સૂર્ય અને ચંદ્ર તેમની બે આંખો છે અને અગ્નિ તેમનું મુખ છે. આવા સર્વવ્યાપી અને જ્યેષ્ઠ (સૌથી મોટા) બ્રહ્મને પ્રણામ કરવામાં આવ્યા છે
સાચો જવાબ:
મેધા એટલે સામાન્ય બુદ્ધિ નહીં, પરંતુ 'ધારણાવતી બુદ્ધિ'. ગુરુ કે શાસ્ત્રો પાસેથી પ્રાપ્ત કરેલું જ્ઞાન જે બુદ્ધિમાં લાંબા સમય સુધી સ્થિર રહે અને વિસ્મરણ ન થાય, તેને 'મેધા' કહે છે. અભ્યાસ અને વિદ્યાપ્રાપ્તિ માટે માત્ર ગ્રહણશક્તિ પૂરતી નથી, પણ તેને જાળવી રાખવાની ધારણશક્તિ (મેધા) અત્યંત આવશ્યક છે. વૈદિક ઋષિઓ વરુણ, અગ્નિ, ઇન્દ્ર અને વાયુ જેવા દેવો પાસે આવી મેધા બુદ્ધિની પ્રાર્થના કરે છે.
સાચો જવાબ:
વેદ અને દર્શનશાસ્ત્રમાં મનને અંતઃકરણની એક મહત્વની ઇન્દ્રિય માનવામાં આવી છે, જે જ્ઞાનેન્દ્રિય અને કર્મેન્દ્રિય બંને તરીકે કાર્ય કરે છે. મન અત્યંત ચંચળ, વેગવાન (જવિષ્ઠમ્) અને ક્યારેય ન ઘરડું થનારું (અજરમ્) છે. તે મનુષ્યના હૃદયમાં પ્રતિષ્ઠિત છે. જેમ કુશળ સારથિ લગામ વડે ચંચળ ઘોડાઓને સાચી દિશામાં દોરે છે, તેમ જાગૃત મન મનુષ્યને સન્માર્ગે દોરી જાય છે. મન જો શિવસંકલ્પ (કલ્યાણકારી વિચાર) વાળું હોય તો માણસ શ્રેષ્ઠ જીવન જીવી શકે છે.
સાચો જવાબ:
मेधां मे वरुणो ददातु मेधामग्निः प्रजापतिः । मेधामिन्द्रश्च वायुश्च मेधां धाता ददातु मे स्वाहा ॥
```php
Warning: session_start(): Session cannot be started after headers have already been sent in /home/u367000040/domains/gyanistudent.in/public_html/footer.php on line 8