chapter 3

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (A)

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (C)

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (B)

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (C)

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (D)

સાચો જવાબ: प्रकृतितः स्वच्छः जलम् अस्ति।

સાચો જવાબ: मार्गात् न चलेत् इति क्षितेः (पृथ्व्याः) व्रतम् अस्ति।

સાચો જવાબ: षट्पदः (भ्रमरः) पुष्पेभ्यः सारम् आददाति।

સાચો જવાબ: जनः रसविमोहितः (रसनेन्द्रियेण विमोहितः) अस्ति।

સાચો જવાબ: नारायणपरः मुनिः सरिद्भिः सागरः इव न उत्सर्पति न शुष्यति।

સાચો જવાબ: સંદર્ભ: આ પંક્તિ શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણના 11મા સ્કંધના 'અવધૂતોપાખ્યાન' પરથી લેવાયેલા 'ભ્રમરઃ ગુરુઃ' મંત્રમાંથી ઉદ્ધૃત કરવામાં આવી છે. સ્પષ્ટીકરણ: જેમ ભમરો જુદા જુદા ફૂલોમાંથી માત્ર ઉત્તમ રસ કે મધ ગ્રહણ કરે છે, તેમ ચતુર અને બુદ્ધિમાન મનુષ્યે નાના-મોટા તમામ શાસ્ત્રોમાંથી સારરૂપ જ્ઞાન જ ગ્રહણ કરવું જોઈએ.

સાચો જવાબ: સંદર્ભ: આ પંક્તિ પાઠના 'ઉપસંહાર' વિભાગના શ્લોકમાંથી લેવામાં આવી છે. સ્પષ્ટીકરણ: અહીં અવધૂત દત્તાત્રેય રાજા યદુને કહે છે કે માત્ર એક જ ગુરુ પાસેથી મેળવેલું જ્ઞાન સંપૂર્ણ કે સુસ્થિર બની શકતું નથી. જીવનમાં સંપૂર્ણ અને વ્યાપક જ્ઞાન મેળવવા માટે પ્રકૃતિ અને સમાજમાંથી અનેક ગુરુઓ પાસેથી સતત શીખતા રહેવું જોઈએ.

સાચો જવાબ: સંદર્ભ: આ શ્લોકાંશ 'સમુદ્રઃ ગુરુઃ' પંક્તિમાંથી લેવામાં આવ્યો છે. સ્પષ્ટીકરણ: ચોમાસામાં નદીઓનું પાણી ઉમેરાવા છતાં સમુદ્ર પોતાની મર્યાદા છોડીને છલકાતો નથી, અને ઉનાળામાં પાણી ન આવે તો સુકાઈ જતો નથી. તેવી જ રીતે ભગવદ્ભક્ત સાધુએ સુખ કે સમૃદ્ધિ આવે ત્યારે છલકાઈ જવું ન જોઈએ અને દુઃખ કે અભાવ આવે ત્યારે શોક કરવો ન જોઈએ.

સાચો જવાબ: કવિ (અવધૂત દત્તાત્રેય) પોતાના ચોવીસ ગુરુઓ (જેમ કે પૃથ્વી, જળ, સૂર્ય, સમુદ્ર, ભ્રમર, માછલી વગેરે) પાસેથી બુદ્ધિ અને જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને મુક્ત બનીને વિચરી રહ્યા છે.

સાચો જવાબ: કવિ આ ગુણ 'સૂર્ય' નામના ગુરુમાં જુએ છે. જેમ સૂર્ય કિરણો વડે પાણી ગ્રહણ કરે છે પણ સમય આવે ત્યારે તેને વરસાદ રૂપે પાછું આપે છે (તેમાં મોહ રાખતો નથી), તેમ યોગીએ પણ વસ્તુઓ મેળવીને યોગ્ય સમયે સમાજના કલ્યાણ માટે ત્યાગી દેવી જોઈએ.

સાચો જવાબ: એક જ ગુરુ પાસેથી મળતું જ્ઞાન પુષ્કળ અને સંપૂર્ણ સ્થિર હોતું નથી. જુદા જુદા ગુરુઓ પાસેથી જીવનના વિવિધ પાસાંઓનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે, તેથી મુનિ એક જ ગુરુ રાખવાના પક્ષમાં નથી.

સાચો જવાબ: જે માણસ પોતાની જીભના સ્વાદ અને રસમાં મોહિત થઈને પોતાના પર કાબૂ રાખી શકતો નથી અને વિનાશ તરફ જાય છે, તેવા માણસને કવિ અસદ્બુદ્ધિ (દુર્બુદ્ધિ) કહે છે.

સાચો જવાબ: આક્રમણો અને કષ્ટોને સહન કરીને પણ પોતાના ધૈર્ય કે માર્ગ પરથી ચલિત ન થવું, એ 'પૃથ્વી'નો ગુણ છે.

સાચો જવાબ: સંસ્કૃત પરંપરામાં ગુરુનું અતિ મહત્વ છે. સામાન્ય રીતે ગુરુ તરીકે કોઈ એક વ્યક્તિને જ માનવામાં આવે છે, પરંતુ અવધૂત દત્તાત્રેયના મતે જ્ઞાન પ્રાપ્તિ માટે પ્રકૃતિના ચેતન અને અચેતન તમામ તત્ત્વો ગુરુ બની શકે છે. ગુરુ બે પ્રકારના હોય છે: હેય (ત્યાજ્ય કાર્યો શીખવનાર) અને ઉપાદેય (ગ્રહણ કરવા યોગ્ય કાર્યો શીખવનાર). સૃષ્ટિના દરેક કણમાંથી કંઈક શીખીને જીવનને મુક્ત અને આનંદિત બનાવી શકાય છે, તેથી જ્ઞાનનો સ્રોત ગમે ત્યાંથી મેળવી શકાય છે.

સાચો જવાબ:

દત્તાત્રેયે પ્રકૃતિના છ મુખ્ય તત્ત્વોમાંથી નીચે મુજબ બોધ મેળવ્યો:

• 
  

  પૃથ્વી: ગમે તેવાં સંકટો આવે તો પણ ધૈર્ય રાખવું અને પોતાના સન્માર્ગેથી વિચલિત ન થવું.

  
  


• 
  

  જળ: સ્વભાવથી સદા સ્વચ્છ, મધુર અને બીજાને પવિત્ર કરનાર બનવું.

  
  


• 
  

  સૂર્ય: વિષય-ભોગોનો સંગ્રહ ન કરવો અને યોગ્ય સમયે તેને સમાજ માટે છોડી દેવો.

  
  


• 
  

  સમુદ્ર: સુખ કે દુઃખમાં સમભાવ રાખવો, ક્યારેય છલકાઈ ન જવું કે સુકાઈ ન જવું.

  
  


• 
  

  ભ્રમર: દરેક શાસ્ત્ર કે સ્થાનમાંથી સારરૂપ તત્ત્વ જ ગ્રહણ કરવું.

  
  


• 
  

  માછલી: રસનેન્દ્રિય (જીભના સ્વાદ) પર કાબૂ રાખવો, અન્યથા માછલીની જેમ વિનાશ થાય છે.