chapter 4

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (B)

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (D)

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (A)

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (A)

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (C)

સાચો જવાબ: ये मायाविषु मायिनः न भवन्ति, ते मूढधियः पराभवं व्रजन्ति।

સાચો જવાબ: देहिनः अवन्ध्यकोपस्य आपदां निहन्तुः जनस्य स्वयमेव वश्याः भवन्ति।

સાચો જવાબ: चित्तवृत्तयः खलु विचित्ररूपाः भवन्ति।

સાચો જવાબ: निःस्पृहाः मुनयः शत्रून् अवधूय शमेन सिद्धिं व्रजन्ति।

સાચો જવાબ: કપટી (શઠ) લોકો પ્રત્યે જેઓ કપટ રહિત (સોજા) રહે છે, તેમને ધૂર્ત લોકો સરળતાથી છેતરી લે છે. જેમ તીક્ષ્ણ બાણો કપડાં વગરના ખુલ્લા શરીરવાળા માનવ શરીરમાં સહેલાઈથી ઘૂસીને તેને મારી નાખે છે, તેમ શઠ લોકો પણ સોજા માણસોના હૃદયમાં સ્થાન બનાવીને તેમનો વિનાશ કરે છે.

સાચો જવાબ: દ્રૌપદી કહે છે કે જે માણસને ક્રોધ જ આવતો નથી (ક્રોધશૂન્ય છે), તેના પ્રત્યે લોકોને ન તો પ્રેમ ઉપજે છે કે ન તો તેનો કોઈ ડર રાખે છે. તેવા નિર્માલ્ય માણસ સાથે કોઈ મૈત્રી કરે તો પણ તેનો આદર થતો નથી અને જો કોઈ તેની સાથે શત્રુતા કરે તો પણ તેનાથી કોઈ ડરતું નથી.

સાચો જવાબ: શત્રુઓ દ્વારા યુધિષ્ઠિરને જે વનવાસની દુર્દશા પ્રાપ્ત થઈ છે તે વિચારીને દ્રૌપદીનું મન ઊંડેથી મૂળ સહિત ઉખડી જાય છે. યુધિષ્ઠિરની આ મહાન આપત્તિનો વિચાર કરતા દ્રૌપદીને અનેક માનસિક વ્યથાઓ (આધિઓ) બળપૂર્વક પીડી રહી છે.

સાચો જવાબ: નિષ્કામ અને સંસારથી પર રહેલા મુનિઓ પોતાના અંદરના કામ-ક્રોધ જેવા શત્રુઓને શાંતિ (શમ) દ્વારા જીતીને મોક્ષ કે સિદ્ધિ મેળવે છે. જ્યારે રાજાઓએ પરાક્રમ, યુદ્ધ અને શત્રુઓનો નાશ કરીને જ પોતાના રાજ્ય અને યશની સિદ્ધિ મેળવવાની હોય છે.

સાચો જવાબ: ક્ષમાને જ સુખનું સાધન માનનારા યુધિષ્ઠિરને દ્રૌપદી કટાક્ષમાં કહે છે કે જો તમે પરાક્રમ છોડીને લાંબા સમય સુધી ક્ષમાને જ સુખનું સાધન માનતા હો, તો રાજ ચિહ્ન સમાન આ ધનુષ્યને છોડી દો અને મસ્તક પર જટા ધારણ કરીને અહીં વનમાં જ અગ્નિમાં હોમ/હવન કરા કરો.

સાચો જવાબ: પાંડવોના વનવાસ દરમિયાન દુર્યોધનની કપટી નીતિઓ અને યુધિષ્ઠિરની અતિશય ક્ષમાવૃત્તિ જોઈને દ્રૌપદી અત્યંત દુઃખી થાય છે. રાજા યુધિષ્ઠિર જેવા તેજસ્વી પુરુષ વનવાસનું કષ્ટ ભોગવે છે તે દ્રૌપદીથી સહન થતું નથી. શત્રુઓ દ્વારા થયેલું અપમાન અને પાંડવોની આવી દીન દશા જોઈને દ્રૌપદીનું હૃદય માનસિક વ્યથાઓથી પીડાય છે. તે ક્ષત્રિય ધર્મના પાલન અને યુદ્ધ માટે યુધિષ્ઠિરને પ્રેરણા આપે છે.

સાચો જવાબ: દ્રૌપદી યુધિષ્ઠિરને અત્યંત તેજસ્વી અને સદ્ભાવપૂર્ણ શબ્દોમાં ઠપકો આપે છે. તે કહે છે કે શત્રુઓ સાથે કપટ જ કરવું જોઈએ. શાંતિ અને ક્ષમા એ મુનિઓનો માર્ગ છે, રાજાઓનો નહીં. સ્વાભિમાની રાજાઓ માટે અપમાન સહન કરવા કરતાં મૃત્યુ કે પરાભવ પણ ઉત્સવ સમાન હોય છે. જો યુધિષ્ઠિરે ક્ષમા જ રાખવી હોય તો ધનુષ્ય છોડીને જટા ધારણ કરી મુનિની જેમ અગ્નિહોત્ર કરવું જોઈએ. આ ઠપકામાં દ્રૌપદીનો વીરરસ અને તેજસ્વી નારીસ્વરૂપ પ્રગટ થાય છે.

સાચો જવાબ: સંદર્ભ: આ શ્લોકાંશ મહાકવિ ભારવિ રચિત 'કિરાતાર્જુનીયમ્' મહાકાવ્યના પ્રથમ સર્ગમાંથી લેવાયેલા 'સઞ્જુહુધીહ પાવકમ્' પાઠમાંથી ઉદ્ધૃત કરવામાં આવ્યો છે. સ્પષ્ટીકરણ: દ્રૌપદી યુધિષ્ઠિરને કહે છે કે મનુષ્યના મનની વૃત્તિઓ ખરેખર વિચિત્ર હોય છે. અલગ અલગ પરિસ્થિતિમાં માણસનું મન જુદી જુદી રીતે વર્તે છે. યુધિષ્ઠિર જેવા તેજસ્વી રાજા પણ શત્રુઓનું અપમાન સહન કરીને શાંત બેસી રહ્યા છે, તે જોતાં દ્રૌપદીને મનની ગતિ સમજવી કઠિન લાગે છે.

સાચો જવાબ: સંદર્ભ: આ શ્લોકાંશ મહાકવિ ભારવિ રચિત 'કિરાતાર્જુનીયમ્' કાવ્યમાંથી લેવામાં આવ્યો છે. સ્પષ્ટીકરણ: જેઓ તેજસ્વી અને સ્વાભિમાની પુરુષો છે, તેઓ ક્યારેય શત્રુઓ સામે ઝૂકતા નથી. જો પોતાના ક્ષત્રિયધર્મ અને સ્વાભિમાનની રક્ષા કરતાં કરતાં પરાભવ (હાર) પણ થાય, તો તે પરાભવ તેમના માટે કોઈ ઉત્સવથી કમ હોતો નથી. સ્વાભિમાની માટે અસહ્ય અપમાન સહન કરીને જીવવા કરતાં યુદ્ધ કરવું શ્રેષ્ઠ છે.

સાચો જવાબ: સંદર્ભ: આ પંક્તિ 'કિરાતાર્જુનીયમ્' મહાકાવ્યના પ્રથમ સર્ગના શ્લોકમાંથી લેવામાં આવી છે. સ્પષ્ટીકરણ: દ્રૌપદી યુધિષ્ઠિરની અતિશય શાંતિ અને ક્ષમાવૃત્તિ પર વ્યંગ્ય (કટાક્ષ) કરતા કહે છે કે જો તમે પરાક્રમ ત્યજીને માત્ર ક્ષમાને જ સુખનું સાધન માનતા હો, તો રાજધર્મ છોડી દો, ધનુષ્યનો ત્યાગ કરો, મસ્તક પર જટા વધારો અને મુનિ બનીને અહીં વનમાં અગ્નિમાં હોમ જ કર્યા કરો. રાજાનું કામ ક્ષમા આપવાનું નહીં પણ પરાક્રમ દાખવવાનું છે.