chapter 5

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (C)

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (A)

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (A)

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (C)

સાચો જવાબ: सुखानाम् उत्तमा तुष्टिः स्यात्।

સાચો જવાબ: दाक्ष्यं धन्यानाम् उत्तमम् (स्यात्)।

સાચો જવાબ:

आतुरस्य भिषक् (वैद्यः) मित्रम् (अस्ति)।

સાચો જવાબ: यः धर्मरतः अस्ति, सः गतिं लभते।

સાચો જવાબ: बहुमित्रकरः सुखम् वसते।

સાચો જવાબ: વનવાસ દરમિયાન જ્યારે તરસ લાગતાં ચારેય પાંડવો (નકુલ, સહદેવ, અર્જુન અને ભીમ) વારાફરતી સરોવર પાસે પાણી લેવા ગયા, ત્યારે યક્ષે તેમને પોતાના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપીને પછી જ પાણી પીવાનું કહ્યું હતું. પરંતુ આ ચારેય ભાઈઓએ યક્ષની આજ્ઞા અનાદર કરી સાહસપૂર્વક પાણી પીવાનો પ્રયત્ન કર્યો, તેથી યક્ષે તેમને અચેતન કરી દીધા હતા.

સાચો જવાબ: ભૂમિ (પૃથ્વી) કરતાં વધારે ભારે માતા છે અને આકાશ (ખમ્) કરતાં વધારે ઊંચા પિતા છે.

સાચો જવાબ: પ્રવાસ (યાત્રા) દરમિયાન સાથે મુસાફરી કરનાર સંઘ કે સાથીદારો (સાર્થઃ) મિત્ર છે અને ઘરમાં રહેલા ગૃહસ્થીની મિત્ર તેની પત્ની (ભાર્યા) છે.

સાચો જવાબ: પ્રિય વચન બોલનાર મનુષ્ય સૌનો પ્રિય બને છે (સૌનો સ્નેહ પ્રાપ્ત કરે છે).

સાચો જવાબ: યુધિષ્ઠિરે પોતાની સગી માતા કુંતીનો એક પુત્ર (પોતે) જીવતો હોવાથી, સાવકી માતા માદ્રીના પુત્ર નકુલને જીવિત કરવાની માગણી કરી. યુધિષ્ઠિરની આ દયાભાવના (આનૃશંસ્યમ્), નિષ્પક્ષતા અને પરમ ધર્મપરાયણતા જોઈને યક્ષ અત્યંત પ્રસન્ન થયો, તેથી તેણે બધા જ ભાઈઓને જીવિત કરી દીધા.

સાચો જવાબ: પુરાણો અને ભારતીય કલ્પનાઓ અનુસાર યક્ષો અર્ધદિવ્ય કે દિવ્ય જાતિના પ્રાણીઓ ગણાય છે. તેઓ ધનના દેવ કુબેરના સેવકો કે સરોવર/ખજાનાના રક્ષકો તરીકે જાણીતા છે. મહાભારતમાં આવેલો યક્ષ વાસ્તવમાં યુધિષ્ઠિરની ધર્મપ્રિયતા અને ધૈર્યની પરીક્ષા લેવા આવેલા સાક્ષાત્ ધર્મરાજ (યમરાજ) જ હતા. તેમણે પૂછેલા ગૂઢ પ્રશ્નો અને યુધિષ્ઠિરે આપેલા સચોટ ઉત્તરોમાંથી યક્ષ-યુધિષ્ઠિર સંવાદ સર્જાયો છે.

સાચો જવાબ: યુધિષ્ઠિર પાંડવોમાં સૌથી જેષ્ઠ (મોટા) ભાઈ હતા. તેઓ પાંડુ અને કુંતીના પુત્ર હતા અને ધર્મરાજના મંત્રથી ઉત્પન્ન થયા હોવાથી 'ધર્મરાજ' તરીકે પણ ઓળખાય છે. તેઓ હંમેશાં સત્ય, નીતિ, શાંતિ અને દયાના આગ્રહી રહ્યા. યક્ષ સાથેના સંવાદમાં તેમની બુદ્ધિમત્તા, ધૈર્ય અને પક્ષપાત રહિત દયાભાવના (આનૃશંસ્ય) પ્રગટ થાય છે, જેને કારણે તેઓ પોતાના અચેતન થયેલા ચારેય ભાઈઓને સજીવન કરાવી શકે છે.

સાચો જવાબ: મહાભારતના વનપર્વમાં આવતો આ સંવાદ નીતિ, ધર્મ અને જીવન વ્યવહારના આધ્યાત્મિક જ્ઞાનથી ભરેલો છે. યક્ષ જીવનના ગૂઢ પ્રશ્નો (જેવા કે ભૂમિથી ભારે કોણ?, ધનમાં ઉત્તમ શું?, સુખમાં ઉત્તમ શું? વગેરે) પૂછે છે અને યુધિષ્ઠિર પોતાની શાર્પ બુદ્ધિથી તેના સચોટ તથા વ્યવહારિક ઉત્તરો આપે છે. આ સંવાદ દર્શાવે છે કે પરિસ્થિતિ ગમે તેટલી વિકટ હોય તો પણ ધૈર્ય, જ્ઞાન અને વિવેકપૂર્વક વર્તવાથી સફળતા મળે છે.

સાચો જવાબ: વનવાસ દરમિયાન થાકેલા પાંડવોને તરસ લાગતાં પાણીની શોધમાં નકુલ, સહદેવ, અર્જુન અને ભીમ એક પછી એક સરોવરે પહોંચ્યા. યક્ષના રોકવા છતાં પ્રશ્નોના ઉત્તર આપ્યા વિના જ જળ પીવાનો પ્રયત્ન કરવાથી ચારેય ભાઈઓ મૂર્છિત થઈ ગયા. અંતે યુધિષ્ઠિર આવ્યા. તેમણે ભાઈઓની દશા જોઈને સાહસ ન કર્યું અને યક્ષની શરત સ્વીકારી. યક્ષના પ્રશ્નોના યોગ્ય ઉત્તરો આપીને યુધિષ્ઠિરે યક્ષને પ્રસન્ન કર્યા અને ભાઈઓને સજીવન કરાવ્યા.

સાચો જવાબ: સંદર્ભ: આ શ્લોકાંશ મહાભારતના વનપર્વમાં આવતા 'યક્ષ-યુધિષ્ઠિરસંવાદ્ઃ' પાઠમાંથી લેવામાં આવ્યો છે. સ્પષ્ટીકરણ: જ્યારે યક્ષ યુધિષ્ઠિરને તેમના અચેતન ભાઈઓમાંથી કોઈ એક ભાઈને જીવિત કરવાનું વરદાન આપે છે, ત્યારે યુધિષ્ઠિર નકુલને પસંદ કરે છે. યક્ષ તેનું કારણ પૂછે છે ત્યારે યુધિષ્ઠિર કહે છે કે — "દયા (આનૃશંસ્યમ્/કરૂણા) એ જ પરમ ધર્મ છે અને શ્રેષ્ઠ હિતકારી માર્ગ છે એવો મારો મત છે." પોતે કુંતીનો પુત્ર જીવતો છે, તેથી માદ્રીનો પુત્ર નકુલ જીવતો રહે તો બંને માતાઓ પ્રત્યે ન્યાય જળવાઈ રહે. યુધિષ્ઠિરની આ દયા અને નિષ્પક્ષતા જ ઉત્તમ ધર્મ તરીકે રજૂ થઈ છે.