સાચો જવાબ:
સંદર્ભ: આ પંક્તિ 'સુભાષિતમધુભિન્દવઃ' પાઠના બીજા શ્લોકમાંથી ઉદ્ધૃત કરવામાં આવી છે. સ્પષ્ટીકરણ: કવિ અહીં વાણીના પ્રયોગ અંગે બોધ આપતાં કહે છે કે જે જગ્યાએ બોલાયેલા વચનોનું યોગ્ય ફળ મળતું હોય, ત્યાં જ વાણીનો પ્રયોગ કરવો જોઈએ. જેમ સફેદ કપડા પર ચડેલો રંગ કાયમી બની જાય છે અને ક્યારેય ઝાંખો પડતો નથી, તેમ યોગ્ય વ્યક્તિ કે સ્થાન પર કહેવાયેલી વાત પણ અસરકારક અને સ્થાયી પરિણામ આપે છે.
સાચો જવાબ:
સંદર્ભ: આ શ્લોકાંશ 'સુભાષિતમધુભિન્દવઃ' પાઠના ચોથા શ્લોકમાંથી લેવામાં આવ્યો છે. સ્પષ્ટીકરણ: સજ્જન પુરુષોના વચનની દ્રઢતા દર્શાવતા કવિ કહે છે કે જો પશ્ચિમ દિશામાં સૂર્ય ઉગે, મેરુ પર્વત ચલિત થાય, અગ્નિ શીતળ થઈ જાય કે પર્વતની શીલા પર કમળ ખીલે — આ બધી અશક્ય બાબતો ભલે બને, પરંતુ સજ્જનોના મુખમાંથી બોલાયેલું વચન ક્યારેય બદલાતું નથી કે ફાતુ ઠરતું નથી. તેઓ પોતાના શબ્દો પર કાયમ રહે છે.
સાચો જવાબ:
સંદર્ભ: આ પંક્તિ 'સુભાષિતમધુભિન્દવઃ' પાઠના છઠ્ઠા શ્લોકમાંથી લેવામાં આવી છે. સ્પષ્ટીકરણ: સુભાષિતકાર કહે છે કે માત્ર કોઈ વસ્તુ કે પ્રાણીનું વિશાળ કે સ્થૂળ હોવું એ જ તેના સામર્થ્યની ઓળખ નથી. જેમ વિશાળ હાથી નાનકડા અંકુશથી વશ થાય છે, પર્વતો વજ્રથી હણાય છે અને અંધકાર નાનકડા દીવાથી નષ્ટ થાય છે. તેથી જ જેમાં તેજ (પરાક્રમ) છે તે જ સાચો બળવાન છે, સ્થૂળતા કે મોટા કદ પર શો વિશ્વાસ રાખવો?
4. વિવરણાત્મક નોંધ લખો :
સાચો જવાબ:
'ચન્દ્રઃ ચૂડાયાં યસ્ય સઃ' અર્થાત્ જેના મસ્તકની જટા પર ચંદ્રે ધારણ કરેલો છે તેવા ભગવાન શિવ. સંસ્કૃત સાહિત્યમાં અને સુભાષિતોમાં ભગવાન શંકર માટે 'ચન્દ્રચૂડ' શબ્દ વપરાય છે. આ પાઠના પાંચમા શ્લોકમાં પાર્વતી સાથેના દ્વિ-અર્થી સંવાદમાં ભગવાન શિવ માટે આ વિશેષણ પ્રયોજાયું છે.
સાચો જવાબ:
'શૂલમ્ અસ્ય અસ્તિ ઇતિ શૂલી' - આ શબ્દના બે અર્થ થાય છે: (1) હાથમાં ત્રિશૂળ ધારણ કરનાર ભગવાન શિવ, અને (2) પેટના શૂળ કે પીડાથી પીડાતી વ્યક્તિ. શિવ-પાર્વતી સંવાદમાં જ્યારે શિવ પોતાને 'શૂલી' કહે છે (ત્રિશૂળવાળા), ત્યારે પાર્વતીજી બીજો અર્થ (પીડાવાળા) લઈને મજાકમાં કહે છે કે જો તમને શૂળ કે પીડા હોય તો વૈદ્ય (ડોક્ટર) પાસે જાઓ!
સાચો જવાબ:
'નીલઃ કણ્ઠઃ યસ્ય સઃ' - આ શબ્દના બે અર્થ છે: (1) સમુદ્રમંથન સમયે વિષપાન કરવાથી જેઓનો કંઠ ભૂરો પડી ગયો છે તેવા ભગવાન શિવ, અને (2) ભૂરા કંઠવાળો મોર. જ્યારે શિવ કહે છે કે હું 'નીલકંઠ' છું, ત્યારે પાર્વતીજી કટાક્ષમાં કહે છે કે જો તમે નીલકંઠ (મોર) હો તો એક ટહુકો (કેકા) કરો!
સાચો જવાબ:
'સ્થાણુ' શબ્દના બે અર્થ છે: (1) સ્થિર અને અચલ રહેતા ભગવાન શિવ, અને (2) સુકાઈ ગયેલું ઝાડનું કૂંટું/ઠૂંઠું (વૃક્ષ). જ્યારે શિવ પોતાને 'સ્થાણુ' ગણાવે છે, ત્યારે પાર્વતીજી કહે છે કે સ્થાણુ (ઝાડનું ઠૂંઠું) તો બોલી શકતું નથી, તમે કેમ બોલો છો?
સાચો જવાબ:
'ન ગચ્છતિ ઇતિ નગઃ' - જે ચાલતા નથી કે ચલિત થતા નથી તેને 'નગ' અર્થાત્ પર્વત કહેવામાં આવે છે. શ્લોકમાં પર્વતો માટે આ શબ્દ વપરાયો છે. દેવોના રાજા ઇન્દ્રના વજ્રના પ્રહારથી મોટા પર્વતો પણ વીંધાઈને જમીન પર પડે છે, જે દર્શાવે છે કે પર્વત જેવી વિશાળ કાયા કરતાં વજ્રનું તેજ વધારે બળવાન છે.
5. સમીક્ષાત્મક નોંધ લખો :
સાચો જવાબ:
પ્રથમ શ્લોકમાં જીવનના એક સનાતન અને સાચા નિયમની રજૂઆત કરવામાં આવી છે. જે કાર્ય અશક્ય છે તે ક્યારેય શક્ય બની શકતું નથી અને જે સાચે જ શક્ય છે તે હંમેશાં શક્ય બનીને જ રહે છે. આ વાતને દ્રષ્ટાંત આપતાં કહેવાયું છે કે ગમે તેટલો પ્રયત્ન કરવામાં આવે તો પણ ગાડું પાણીમાં ચાલી શકતું નથી અને નૌકા (હોડી) જમીન પર ચાલી શકતી નથી. પ્રકૃતિ અને વિવેકના નિયમો અનિવાર્ય છે.
સાચો જવાબ:
ચોથા શ્લોકમાં સજ્જનોના દ્રઢ સંકલ્પ અને સત્યવાદીપણાનું વર્ણન છે. કવિ કહે છે કે અશક્યમાં અશક્ય ઘટનાઓ બની જાય જેમ કે સૂર્ય પશ્ચિમમાં ઉગે, મેરુ પર્વત ડગવા લાગે, અગ્નિ ઠંડો થઈ જાય કે પથ્થર પર કમળ ખીલી નીકળે; છતાં પણ મહાપુરુષો કે સજ્જનોએ એકવાર આપેલું વચન ક્યારેય બદલાતું નથી. તેઓ પોતાના બોલેલા વચનનું પ્રાણના ભોગે પણ પાલન કરે છે.
સાચો જવાબ:
પાંચમો શ્લોક શ્લેષ અલંકાર અને સંવાદ શૈલીનો અદ્ભુત નમૂનો છે. જેમાં પાર્વતીજી શિવજીના દરેક દ્વિ-અર્થી શબ્દોનો બીજો હાસ્યાસ્પદ અર્થ કાઢીને તેમની મજાક ઉડાવે છે. શિવજી પોતાને શૂલી, નીલકંઠ, પશુપતિ, સ્થાણુ અને શિવાયાઃ જીવિદેશઃ કહે છે, પણ પાર્વતીજી અનુક્રમે તેનો અર્થ પીડાવાળો, મોર, બળદ, સુકું ઝાડ અને શિયાળવીનો પતિ કાઢીને તેમને વનમાં જવાનું કહે છે. અંતે શિવજી બોલતા બંધ (હતવચાઃ) થઈ જાય છે.
સાચો જવાબ:
છઠ્ઠા શ્લોકમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે માત્ર શારીરિક રીતે મોટું કે સ્થૂળ હોવાથી કોઈ વ્યક્તિ બળવાન બની જતી નથી. મોટો વિશાળ હાથી નાનકડા અંકુશથી વશ થાય છે, વિરાટ પર્વતો નાનકડા વજ્રથી તૂટી પડે છે અને ઘોર અંધકાર નાનકડા દીવાથી દૂર થાય છે. આ પરથી સાબિત થાય છે કે શારીરિક કદ કે સ્થૂળતામાં વિશ્વાસ રાખવા જેવો નથી; જેમાં પરાક્રમ, જ્ઞાન અને ‘તેજ’ છે તે જ વાસ્તવમાં સાચો બળવાન છે.
સાચો જવાબ:
.1. यदशक्यं न तच्छक्यं यच्छक्यं शक्यमेव तत् । नोदके शकटं याति न च नौर्गच्छति स्थले ॥
.2. वार्ता च कौतुकवती विमला च विद्या लोकोत्तरं परिमलश्च कुरङ्गनाभेः । तैलस्य बिन्दुरिव वारिणि दुर्निवारम् तत् त्रयं प्रसरति स्वयं एव भूमौ ॥
```php
Warning: session_start(): Session cannot be started after headers have already been sent in /home/u367000040/domains/gyanistudent.in/public_html/footer.php on line 8