ધોરણ 12 | విષય: Tatvgyan
સર્વ મિતભાષી શાંતિપ્રિય છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ મિતાહારી શાંતિપ્રિય છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. સર્વ મિતાહારી મિતભાષી છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: બીજી આકૃતિ (મધ્યપદ ‘શાંતિપ્રિય’ બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને છે).
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાનમાં મધ્યપદ ‘શાંતિપ્રિય’ બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને હોવાથી ‘હા’ વિધાનનું વિધેય હોવાને કારણે અવ્યાપ્ત રહે છે. પરિણામે, અહીં મધ્યપદ એક પણ આધારવિધાનમાં વ્યાપ્ત ન હોવાથી અવ્યાપ્ત મધ્યપદનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ મતદાતાઓ દેશપ્રેમી છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ દેશપ્રેમી સૈનિકો છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. સર્વ સૈનિકો મતદાતાઓ છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: પહેલી આકૃતિ (મધ્યપદ ‘દેશપ્રેમી’ સાધ્યવિધાનમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને અને પક્ષવિધાનમાં વિધેયસ્થાને છે).
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાનમાં પક્ષપદ ‘સૈનિકો’ પક્ષવિધાનમાં ‘હા’ વિધાનનું વિધેય હોવાથી અવ્યાપ્ત છે, પરંતુ ફલિતવિધાનમાં તે ‘હા’ વિધાનનું ઉદ્દેશ્ય બનવાથી વ્યાપ્ત બને છે. આધારવિધાનમાં અવ્યાપ્ત રહેલું પક્ષપદ ફલિતવિધાનમાં વ્યાપ્ત થતું હોવાથી તેમાં પક્ષાતિક્રમનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
પ્રાંજલ કિંજલની સખી છે.
ગુંજન પ્રાંજલની સખી છે.
.. ગુંજન કિંજલની સખી છે.
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ નિરુપાધિક સંવિધાનના પ્રમાણભૂત નિયમો અને માન્યરૂપોની મર્યાદા અનુસાર, સંબંધવાળા વિશેષ તર્કમાં પદોની ચોક્કસ વ્યાપ્તિના અભાવ અને વિધાનના સ્વરૂપની અનિશ્ચિતતાને કારણે આ દલીલ તર્કશાસ્ત્રના પ્રમાણભૂત નિયમોની દૃષ્ટિએ ચોક્કસ આકૃતિ કે ભેદમાં બેસાડી શકાતી નથી, જેથી તે અપ્રમાણભૂત ગણાય છે.
સર્વ સુગમસંગીત કર્ણપ્રિય છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ ભજનો કર્ણપ્રિય છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. કેટલાંક ભજનો સુગમસંગીત છે. (ફલિતવિધાન - હ)
આકૃતિ: બીજી આકૃતિ (મધ્યપદ ‘કર્ણપ્રિય’ બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને છે).
ભેદ: હાહહ (A-A-I).
પ્રામાણ્યની તપાસ: મધ્યપદ ‘કર્ણપ્રિય’ બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને હોવાથી અવ્યાપ્ત છે. અહીં મધ્યપદ એક પણ આધારવિધાનમાં વ્યાપ્ત ન હોવાથી અવ્યાપ્ત મધ્યપદનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
કોઈ પણ પંજાબી બંગાળી નથી. (સાધ્યવિધાન - ના)
કોઈ પણ બંગાળી મરાઠી નથી. (પક્ષવિધાન - ના)
.. કોઈ પણ મરાઠી પંજાબી નથી. (ફલિતવિધાન - ના)
આકૃતિ: ચોથી આકૃતિ (મધ્યપદ ‘બંગાળી’ સાધ્યવિધાનમાં વિધેયસ્થાને અને પક્ષવિધાનમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને છે).
ભેદ: નાનાના (E-E-E).
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાનના બંને આધારવિધાનો નિષેધવાચક (‘ના’) છે. નિયમ મુજબ બે નિષેધવાચક આધારવિધાનો પરથી કોઈ ફલિતવિધાન તારવી શકાતું નથી. અહીં આ નિયમનો ભંગ થવાથી વ્યાવર્તક આધારવિધાનનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ કાચબા દીર્ઘજીવી છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કેટલાક કાચબા જળચર નથી. (પક્ષવિધાન - ન)
.. કેટલાંક જળચર દીર્ઘજીવી નથી. (ફલિતવિધાન - ન)
આકૃતિ: ત્રીજી આકૃતિ (મધ્યપદ ‘કાચબા’ બંને આધારવિધાનોમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને છે).
ભેદ: હાન્ન (A-O-O).
પ્રામાણ્યની તપાસ: પક્ષવિધાન ‘ન’ (નિષેધવાચક) વિધાન છે અને તેમાં પક્ષપદ ‘જળચર’ ‘ન’ વિધાનનું વિધેય હોવાથી વ્યાપ્ત છે. ફલિતવિધાનમાં પણ તે ‘ન’ વિધાનનું વિધેય હોવાથી વ્યાપ્ત છે. સાધ્યપદ ‘દીર્ઘજીવી’ સાધ્યવિધાનમાં ‘હા’ વિધાનનું વિધેય હોવાથી અવ્યાપ્ત છે, પરંતુ ફલિતવિધાનમાં તે ‘ન’ વિધાનનું વિધેય હોવાથી વ્યાપ્ત બને છે. આધારવિધાનમાં અવ્યાપ્ત રહેલું સાધ્યપદ ફલિતવિધાનમાં વ્યાપ્ત થતું હોવાથી સાધ્યાતિક્રમનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ પતંગિયાં રંગબેરંગી છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કેટલાંક પુષ્પો રંગબેરંગી નથી. (પક્ષવિધાન - ન)
.. કેટલાંક પુષ્પો પતંગિયાં નથી. (ફલિતવિધાન - ન)
આકૃતિ: બીજી આકૃતિ (મધ્યપદ 'રંગબેરંગી' બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને છે).
ભેદ: હાનન (A-O-O).
પ્રામાણ્યની તપાસ: સાધ્યવિધાનમાં સાધ્યપદ 'પતંગિયાં' ઉદ્દેશ્યસ્થાને હોવાથી સર્વદેશી વિધાનમાં વ્યાપ્ત છે, પરંતુ ફલિતવિધાનમાં તે 'ન' વિધાનનું વિધેય હોવાથી વ્યાપ્ત બને છે. અહીં નિયમ અનુસાર પક્ષપદ અથવા સાધ્યપદમાં કોઈ અતિક્રમણ દોષ નથી, પરંતુ આ સંવિધાનમાં એક આધારવિધાન નિષેધવાચક (‘ન’) હોવાથી ફલિતવિધાન નિષેધવાચક હોવું જોઈએ જે નિયમનું પાલન કરે છે. તેમ છતાં, આ સંવિધાનમાં મધ્યપદ ‘રંગબેરંગી’ બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને હોવાથી અવ્યાપ્ત રહે છે, જેથી અવ્યાપ્ત મધ્યપદનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ સામ્યવાદીઓ સમાજવાદીઓ છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કેટલાક પ્રધાનો સામ્યવાદીઓ છે. (પક્ષવિધાન - હ)
.. કેટલાક પ્રધાનો સમાજવાદીઓ છે. (ફલિતવિધાન - હ)
આકૃતિ: ચોથી આકૃતિ (મધ્યપદ 'સામ્યવાદીઓ' સાધ્યવિધાનમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને અને પક્ષવિધાનમાં વિધેયસ્થાને છે - અથવા જો ક્રમ પ્રમાણે જોઈએ તો આકૃતિ 3).
ભેદ: હાહહ (A-I-I).
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાનમાં મધ્યપદ 'સામ્યવાદીઓ' સાધ્યવિધાનમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને હોવાથી 'હા' વિધાનમાં વ્યાપ્ત બને છે. પક્ષપદ અને સાધ્યપદની વ્યાપ્તિના તમામ નિયમોનું યોગ્ય પાલન થયેલું છે તથા અસ્તિત્વલક્ષી ભાવાર્થનો નિયમ પણ સચવાય છે. આથી આ સંવિધાન પ્રમાણભૂત છે.
સર્વ ઉત્સવો માંગલિક છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ લગ્નપ્રસંગો માંગલિક છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. સર્વ લગ્નપ્રસંગો ઉત્સવ છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: બીજી આકૃતિ (મધ્યપદ 'માંગલિક' બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને છે).
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: મધ્યપદ ‘માંગલિક’ બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને હોવાથી ‘હા’ વિધાનમાં અવ્યાપ્ત રહે છે. મધ્યપદ એક પણ આધારવિધાનમાં વ્યાપ્ત ન હોવાથી અવ્યાપ્ત મધ્યપદનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ ખાદીવસ્ત્રો આરામદાયક છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ ખાદીવસ્ત્રો હાથવણાટ છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. સર્વ હાથવણાટ આરામદાયક છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: ત્રીજી આકૃતિ (મધ્યપદ 'ખાદીવસ્ત્રો' બંને આધારવિધાનોમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને છે).
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: પક્ષપદ ‘હાથવણાટ’ પક્ષવિધાનમાં ‘હા’ વિધાનનું વિધેય હોવાથી અવ્યાપ્ત છે, પરંતુ ફલિતવિધાનમાં તે ‘હા’ વિધાનનું ઉદ્દેશ્ય બનવાથી વ્યાપ્ત બને છે. આધારવિધાનમાં અવ્યાપ્ત રહેલું પક્ષપદ ફલિતવિધાનમાં વ્યાપ્ત થતું હોવાથી પક્ષાતિક્રમનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
મીઠું ખારું છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
મધ મીઠું છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. મધ ખારું છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: પહેલી આકૃતિ (મધ્યપદ 'મીઠું' સાધ્યવિધાનમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને અને પક્ષવિધાનમાં વિધેયસ્થાને છે).
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાનમાં પક્ષપદ ‘મધ’ પક્ષવિધાનમાં ‘હા’ વિધાનનું વિધેય હોવાથી અવ્યાપ્ત છે અને ફલિતવિધાનમાં તે ‘હા’ વિધાનનું ઉદ્દેશ્ય બનવાથી વ્યાપ્ત બને છે. આથી તેમાં પક્ષાતિક્રમનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ વ્યસનીઓ નિર્બળ છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ નિર્બળ રોગિષ્ટ છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. કેટલાક રોગિષ્ટ વ્યસનીઓ છે. (ફલિતવિધાન - હ)
આકૃતિ: પહેલી આકૃતિ.
ભેદ: હાહાહ (A-A-I).
પ્રામાણ્યની તપાસ: બંને આધારવિધાનો સર્વદેશી (‘હા’) છે, જેને અસ્તિત્વલક્ષી ભાવાર્થ નથી, પરંતુ ફલિતવિધાન એકદેશી (‘હ’) છે જેને અસ્તિત્વલક્ષી ભાવાર્થ છે. અસ્તિત્વલક્ષી ભાવાર્થના નિયમ અનુસાર સર્વદેશી આધારવિધાનો પરથી એકદેશી ફલિતવિધાન તારવી શકાય નહીં, જેથી અસ્તિત્વલક્ષી ભાવાર્થનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
કોઈ પણ વૈજ્ઞાનિક નિરક્ષર નથી. (સાધ્યવિધાન - ના)
સર્વ વેપારીઓ પ્રામાણિક છે... (નોંધ: પાઠ્યપુસ્તકના ક્રમ મુજબ આ સંવિધાન અધૂરું કે મિશ્રિત હોવાથી પદોની યોગ્ય ગોઠવણી ચકાસતા તે અપ્રમાણભૂત ઠરે છે).
કોઈ પણ વકીલ નિરક્ષર નથી. (સાધ્યવિધાન - ના)
કેટલાક વેપારીઓ પૈસાદાર નથી. (પક્ષવિધાન - ન)
.. કેટલાક પૈસાદાર પ્રામાણિક નથી. (ફલિતવિધાન - ન)
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાનમાં પદોની યોગ્ય શૃંખલા (મધ્યપદની સમાનતા) ન હોવાથી અને નિયમોનું ઉલ્લંઘન થવાથી તે અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ સરકસ મનોરંજક છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કોઈ પણ નાટક સરકસ નથી. (પક્ષવિધાન - ના)
.. કેટલાંક નાટકો મનોરંજક નથી. (ફલિતવિધાન - ન)
આકૃતિ: પહેલી આકૃતિ.
ભેદ: હાનાન (A-E-O).
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાનમાં તમામ નિયમો (મધ્યપદની વ્યાપ્તિ, અતિક્રમણ દોષનો અભાવ અને નિષેધક આધારવિધાન પરથી નિષેધક ફલિત) સચવાયેલા છે. આથી આ સંવિધાન પ્રમાણભૂત છે.
સર્વ હોનારતો વિનાશક છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ વાવાઝોડાં હોનારતો છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. સર્વ વાવાઝોડાં વિનાશક છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: પહેલી આકૃતિ.
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાનમાં મધ્યપદ ‘હોનારતો’ સાધ્યવિધાનમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને હોવાથી વ્યાપ્ત છે. પક્ષપદ ‘વાવાઝોડાં’ અને સાધ્યપદ ‘વિનાશક’ ની વ્યાપ્તિ પણ યોગ્ય છે. તમામ નિયમોનું પાલન થતું હોવાથી આ સંવિધાન પ્રમાણભૂત છે.
સર્વ તીર્થસ્થાન પવિત્રધામ છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ દેવાલય પવિત્રધામ છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. સર્વ દેવાલય તીર્થસ્થાન છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: બીજી આકૃતિ (મધ્યપદ 'પવિત્રધામ' બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને છે).
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: મધ્યપદ ‘પવિત્રધામ’ બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને હોવાથી અવ્યાપ્ત રહે છે, જેથી અવ્યાપ્ત મધ્યપદનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ દાતાઓ પરદુઃખભંજક છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ દાતાઓ દયાળુ છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. સર્વ દયાળુઓ પરદુઃખભંજક છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: ત્રીજી આકૃતિ (મધ્યપદ 'દાતાઓ' બંને આધારવિધાનોમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને છે).
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: પક્ષપદ ‘દયાળુઓ’ પક્ષવિધાનમાં વિધેય હોવાથી અવ્યાપ્ત છે, પરંતુ ફલિતવિધાનમાં તે ઉદ્દેશ્ય બનવાથી વ્યાપ્ત બને છે. આથી પક્ષાતિક્રમનો દોષ થાય છે અને સંવિધાન અપ્રમાણભૂત ઠરે છે.
સર્વ ભદ્ર કીમતી છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ સમાજો ભદ્ર છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. સર્વ સમાજો કીમતી છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: પહેલી આકૃતિ.
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાનમાં મધ્યપદ ‘ભદ્ર’ સાધ્યવિધાનમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને હોવાથી વ્યાપ્ત છે. પક્ષપદ અને સાધ્યપદની વ્યાપ્તિના નિયમો સચવાયેલા છે. આથી આ સંવિધાન પ્રમાણભૂત છે.
સર્વ દોડવીરો ખડતલ છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ કુસ્તીબાજો ખડતલ છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. કેટલાક કુસ્તીબાજો દોડવીરો છે. (ફલિતવિધાન - હ)
આકૃતિ: બીજી આકૃતિ.
ભેદ: હાહાહ (A-A-I).
પ્રામાણ્યની તપાસ: મધ્યપદ ‘ખડતલ’ બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને હોવાથી અવ્યાપ્ત છે (અવ્યાપ્ત મધ્યપદનો દોષ) તથા સર્વદેશી આધારવિધાનો પરથી એકદેશી ફલિતવિધાન તારવવાથી અસ્તિત્વલક્ષી ભાવાર્થનો દોષ પણ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
કોઈ પણ શિક્ષક અંધશ્રદ્ધાળુ નથી. (સાધ્યવિધાન - ના)
કોઈ પણ વિદ્યાર્થી અંધશ્રદ્ધાળુ નથી. (પક્ષવિધાન - ના)
.. કોઈ પણ વિદ્યાર્થી શિક્ષક નથી. (ફલિતવિધાન - ના)
આકૃતિ: બીજી આકૃતિ (મધ્યપદ 'અંધશ્રદ્ધાળુ' બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને છે).
ભેદ: નાનાના (E-E-E).
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાનમાં બંને આધારવિધાનો નિષેધવાચક (‘ના’) છે. નિયમ મુજબ બે નિષેધવાચક આધારવિધાનો પરથી કોઈ ફલિતવિધાન તારવી શકાતું નથી, જેથી વ્યાવર્તક આધારવિધાનનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ પુરાતત્ત્વો મૂલ્યવાન છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કેટલાંક પુરાતત્ત્વો કલાત્મક નથી. (પક્ષવિધાન - ન)
.. કેટલુંક કલાત્મક મૂલ્યવાન નથી. (ફલિતવિધાન - ન)
આકૃતિ: ત્રીજી આકૃતિ.
ભેદ: હાન્ન (A-O-O).
પ્રામાણ્યની તપાસ: સાધ્યપદ ‘મૂલ્યવાન’ સાધ્યવિધાનમાં ‘હા’ વિધાનનું વિધેય હોવાથી અવ્યાપ્ત છે, પરંતુ ફલિતવિધાનમાં તે ‘ન’ વિધાનનું વિધેય હોવાથી વ્યાપ્ત બને છે. આધારવિધાનમાં અવ્યાપ્ત રહેલું સાધ્યપદ ફલિતવિધાનમાં વ્યાપ્ત થવાથી સાધ્યાતિક્રમનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ પર્વતો રમણીય છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કેટલાક પર્વતો હિમાચ્છાદિત નથી. (પક્ષવિધાન - ન)
.. કેટલાક હિમાચ્છાદિત રમણીય છે. (ફલિતવિધાન - હ)
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાનમાં નિષેધવાચક આધારવિધાન પરથી વિધિવાચક ફલિતવિધાન તારવવામાં આવ્યું છે, જેથી નિષેધવાચક આધાર પરથી વિધિવાચક ફલિતનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ વૈજ્ઞાનિકો બુદ્ધિશાળી છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
ડૉ. અબ્દુલ કલામ વૈજ્ઞાનિક છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. ડૉ. અબ્દુલ કલામ બુદ્ધિશાળી છે. (ફલિતવિધાન - હા)
પ્રામાણ્યની તપાસ: વ્યક્તિવાચક પદો ધરાવતા આ સંવિધાનમાં પરંપરાગત તર્કશાસ્ત્રના તમામ નિયમોનું યોગ્ય પાલન થયેલું છે. આથી આ સંવિધાન પ્રમાણભૂત છે.
સર્વ વૈજ્ઞાનિકો બુદ્ધિશાળી છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
ડૉ. અબ્દુલ કલામ વૈજ્ઞાનિક છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. ડૉ. અબ્દુલ કલામ બુદ્ધિશાળી છે. (ફલિતવિધાન - હા)
પ્રામાણ્યની તપાસ: વ્યક્તિવાચક પદો ધરાવતા આ સંવિધાનમાં પરંપરાગત તર્કશાસ્ત્રના તમામ નિયમોનું યોગ્ય પાલન થયેલું છે. આથી આ સંવિધાન પ્રમાણભૂત છે.
સર્વ પદયાત્રીઓ શ્રદ્ધાળુઓ છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કેટલાક શ્રદ્ધાળુઓ ભક્તો છે. (પક્ષવિધાન - હ)
.. કેટલાક ભક્તો પદયાત્રીઓ છે. (ફલિતવિધાન - હ)
આકૃતિ: ચોથી આકૃતિ.
ભેદ: હાહહ (A-I-I).
પ્રામાણ્યની તપાસ: મધ્યપદ ‘શ્રદ્ધાળુઓ’ સાધ્યવિધાનમાં વિધેયસ્થાને (અવ્યાપ્ત) અને પક્ષવિધાનમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને (વ્યાપ્ત) છે. પદની વ્યાપ્તિ અને અન્ય નિયમો સચવાયેલા હોવાથી આ સંવિધાન પ્રમાણભૂત છે.
સર્વ સત્ય શિવ છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ શિવ સુંદર છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. સર્વ સુંદર સત્ય છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: ચોથી આકૃતિ.
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: પક્ષપદ ‘સુંદર’ પક્ષવિધાનમાં વિધેય હોવાથી અવ્યાપ્ત છે અને ફલિતવિધાનમાં ઉદ્દેશ્ય બનવાથી વ્યાપ્ત બને છે. આથી પક્ષાતિક્રમનો દોષ થાય છે અને સંવિધાન અપ્રમાણભૂત ઠરે છે.
હરેશ સુરેશનો મિત્ર છે.
મુકેશ હરેશનો મિત્ર છે.
.. મુકેશ સુરેશનો મિત્ર છે.
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાન નિરુપાધિક વિધાનોના માળખામાં ન બેસતી વિશેષ સંબંધવાચક દલીલ છે. પરંપરાગત નિરુપાધિક સંવિધાનના નિયમો (પદોની વ્યાપ્તિ, આકૃતિ અને ભેદ) અહીં લાગુ પડતા નથી, જેથી તે અપ્રમાણભૂત ગણાય છે.
કોઈ પણ નિર્ધન અપ્રામાણિક નથી. (સાધ્યવિધાન - ના)
કોઈ પણ શ્રીમંત અપ્રામાણિક નથી. (પક્ષવિધાન - ના)
.. કોઈ પણ શ્રીમંત નિર્ધન નથી. (ફલિતવિધાન - ના)
આકૃતિ: બીજી આકૃતિ (મધ્યપદ 'અપ્રામાણિક' બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને છે).
ભેદ: નાનાના (E-E-E).
પ્રામાણ્યની તપાસ: બંને આધારવિધાનો નિષેધવાચક (‘ના’) છે. નિયમ મુજબ બે નિષેધવાચક આધારવિધાનો પરથી કોઈ ફલિતવિધાન તારવી શકાતું નથી, જેથી વ્યાવર્તક આધારવિધાનનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ સૌંદર્યપ્રસાધનો હાનિપ્રદ છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કેટલાંક આભૂષણો હાનિપ્રદ નથી. (પક્ષવિધાન - ન)
.. કેટલાંક આભૂષણો સૌંદર્યપ્રસાધનો છે. (ફલિતવિધાન - હ)
પ્રામાણ્યની તપાસ: નિષેધવાચક આધારવિધાન પરથી વિધિવાચક ફલિતવિધાન તારવવામાં આવ્યું હોવાથી તથા પદોની વ્યાપ્તિના નિયમોનું ઉલ્લંઘન થવાથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ ધીરપુરુષો વીરપુરુષો છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કોઈ પણ ડરપોક વીરપુરુષ નથી. (પક્ષવિધાન - ના)
.. કેટલાક ડરપોક ધીરપુરુષો નથી. (ફલિતવિધાન - ન)
આકૃતિ: ચોથી આકૃતિ.
ભેદ: હાનાન (A-E-O).
પ્રામાણ્યની તપાસ: સાધ્યપદ ‘ધીરપુરુષો’ સાધ્યવિધાનમાં ‘હા’ વિધાનનું ઉદ્દેશ્ય હોવાથી વ્યાપ્ત છે, પરંતુ ફલિતવિધાનમાં તે ‘ન’ વિધાનનું વિધેય હોવાથી વ્યાપ્ત બને છે. અહીં નિયમોનું પાલન થતું હોવા છતાં, પદોની અસંગત ગોઠવણીને લીધે આ સંવિધાનના પ્રામાણ્યમાં વ્યાપ્તિનો દોષ ઉદ્ભવે છે, જેથી તે અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ વૃદ્ધો અનુભવી છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ અનુભવી વડીલો છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. કેટલાક વડીલો વૃદ્ધો છે. (ફલિતવિધાન - હ)
આકૃતિ: પહેલી આકૃતિ.
ભેદ: હાહાહ (A-A-I).
પ્રામાણ્યની તપાસ: બંને આધારવિધાનો સર્વદેશી (‘હા’) છે, પરંતુ ફલિતવિધાન એકદેશી (‘હ’) છે જેને અસ્તિત્વલક્ષી ભાવાર્થ છે. સર્વદેશી આધારવિધાનોમાંથી અસ્તિત્વલક્ષી ભાવાર્થવાળા એકદેશી ફલિતવિધાન તરફ જતાં અસ્તિત્વલક્ષી ભાવાર્થનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ કારીગરો મહેનતુ છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કેટલાક ઇજનેરો કારીગરો છે. (પક્ષવિધાન - હ)
.. કેટલાક ઇજનેરો મહેનતુ છે. (ફલિતવિધાન - હ)
આકૃતિ: પહેલી આકૃતિ (મધ્યપદ 'કારીગરો' સાધ્યવિધાનમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને અને પક્ષવિધાનમાં વિધેયસ્થાને છે).
ભેદ: હાહહ (A-I-I).
પ્રામાણ્યની તપાસ: મધ્યપદ ‘કારીગરો’ સાધ્યવિધાનમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને હોવાથી ‘હા’ વિધાનમાં વ્યાપ્ત છે. પક્ષપદ અને સાધ્યપદની વ્યાપ્તિના તમામ નિયમો તથા અસ્તિત્વલક્ષી શરતોનું યોગ્ય પાલન થયેલું છે. આથી આ સંવિધાન પ્રમાણભૂત છે.
સર્વ ઘોંઘાટ બહેરા કરે છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ મોબાઇલ બહેરા કરે છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. સર્વ મોબાઇલ ઘોંઘાટ કરે છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: બીજી આકૃતિ (મધ્યપદ 'બહેરા કરે છે' બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને છે).
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: મધ્યપદ ‘બહેરા કરે છે’ બંને આધારવિધાનોમાં વિધેયસ્થાને હોવાથી અવ્યાપ્ત રહે છે, જેથી અવ્યાપ્ત મધ્યપદનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ પરિચારિકાઓ પ્રેમાળ છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ પરિચારિકાઓ સેવાભાવી છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. સર્વ સેવાભાવી પ્રેમાળ છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: ત્રીજી આકૃતિ (મધ્યપદ 'પરિચારિકાઓ' બંને આધારવિધાનોમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને છે).
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: પક્ષપદ ‘સેવાભાવી’ પક્ષવિધાનમાં વિધેય હોવાથી અવ્યાપ્ત છે, પરંતુ ફલિતવિધાનમાં તે ઉદ્દેશ્ય બનવાથી વ્યાપ્ત બને છે. આથી પક્ષાતિક્રમનો દોષ થાય છે અને સંવિધાન અપ્રમાણભૂત ઠરે છે.
સર્વ ઘોડા હણહણે છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ ઘોડા લોખંડી છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. સર્વ લોખંડી હણહણે છે. (ફલિતવિધાન - હા)
આકૃતિ: ત્રીજી આકૃતિ (મધ્યપદ 'ઘોડા' બંને આધારવિધાનોમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને છે).
ભેદ: હાહાહા (A-A-A).
પ્રામાણ્યની તપાસ: પક્ષપદ ‘લોખંડી’ પક્ષવિધાનમાં વિધેય હોવાથી અવ્યાપ્ત છે અને ફલિતવિધાનમાં ઉદ્દેશ્ય બનવાથી વ્યાપ્ત બને છે. આથી પક્ષાતિક્રમનો દોષ થાય છે અને સંવિધાન અપ્રમાણભૂત ઠરે છે.
સર્વ તુલસી ગુણકારી છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
સર્વ તુલસી ઉપયોગી છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. કેટલુંક ઉપયોગી ગુણકારી છે. (ફલિતવિધાન - હ)
આકૃતિ: ત્રીજી આકૃતિ (મધ્યપદ 'તુલસી' બંને આધારવિધાનોમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને છે).
ભેદ: હાહાહ (A-A-I).
પ્રામાણ્યની તપાસ: બંને આધારવિધાનો સર્વદેશી (‘હા’) છે અને ફલિતવિધાન એકદેશી (‘હ’) છે, જેથી અસ્તિત્વલક્ષી ભાવાર્થનો દોષ થાય છે. આ ઉપરાંત પક્ષપદનું અતિક્રમણ પણ નજરે પડે છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
કોઈ પણ ભારતીય અમેરિકન નથી. (સાધ્યવિધાન - ના)
સર્વ ગુજરાતી ભારતીય છે. (પક્ષવિધાન - હા)
.. કોઈ પણ ગુજરાતી અમેરિકન નથી. (ફલિતવિધાન - ના)
આકૃતિ: પહેલી આકૃતિ.
ભેદ: નાનાના (E-A-E).
પ્રામાણ્યની તપાસ: મધ્યપદ ‘ભારતીય’ સાધ્યવિધાનમાં વિધેયસ્થાને હોવાથી ‘ના’ વિધાનમાં વ્યાપ્ત છે. સાધ્યપદ અને પક્ષપદની વ્યાપ્તિના નિયમો તેમજ નિષેધક આધારવિધાન પરથી નિષેધક ફલિતવિધાન લાવવાનો નિયમ યોગ્ય રીતે સચવાયેલો છે. આથી આ સંવિધાન પ્રમાણભૂત છે.
સર્વ શહીદો દેશપ્રેમી છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કોઈ પણ દેશદ્રોહી શહીદ નથી. (પક્ષવિધાન - ના)
.. કોઈ પણ દેશદ્રોહી દેશપ્રેમી નથી. (ફલિતવિધાન - ના)
આકૃતિ: પહેલી આકૃતિ.
ભેદ: હાનાન (A-E-E).
પ્રામાણ્યની તપાસ: સાધ્યપદ ‘દેશપ્રેમી’ સાધ્યવિધાનમાં વિધેયસ્થાને હોવાથી અવ્યાપ્ત છે, પરંતુ ફલિતવિધાનમાં તે ‘ના’ વિધાનનું વિધેય હોવાથી વ્યાપ્ત બને છે. આધારવિધાનમાં અવ્યાપ્ત રહેલું સાધ્યપદ ફલિતવિધાનમાં વ્યાપ્ત થવાથી સાધ્યાતિક્રમનો દોષ થાય છે. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ પત્રકારો લેખકો છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કેટલાક લેખકો કવિઓ નથી. (પક્ષવિધાન - ન)
.. કેટલાક કવિઓ પત્રકારો છે. (ફલિતવિધાન - હ)
પ્રામાણ્યની તપાસ: આ સંવિધાનમાં નિષેધક આધારવિધાન હોવા છતાં ફલિતવિધાન વિધિવાચક (‘હ’) તારવવામાં આવ્યું છે તથા પદોની યોગ્ય ગોઠવણી નથી. આથી આ સંવિધાન અપ્રમાણભૂત છે.
સર્વ શિક્ષિતો પગભર છે. (સાધ્યવિધાન - હા)
કેટલીક સ્ત્રીઓ શિક્ષિતો છે. (પક્ષવિધાન - હ)
.. કેટલીક સ્ત્રીઓ પગભર છે. (ફલિતવિધાન - હ)
આકૃતિ: પહેલી આકૃતિ (મધ્યપદ 'શિક્ષિતો' સાધ્યવિધાનમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને અને પક્ષવિધાનમાં વિધેયસ્થાને છે).
ભેદ: હાહહ (A-I-I).
પ્રામાણ્યની તપાસ: મધ્યપદ ‘શિક્ષિતો’ સાધ્યવિધાનમાં ઉદ્દેશ્યસ્થાને હોવાથી વ્યાપ્ત છે. પક્ષપદ ‘સ્ત્રીઓ’ અને સાધ્યપદ ‘પગભર’ ની વ્યાપ્તિના તમામ નિયમો યથાર્થ રીતે સચવાયેલા છે. આથી આ સંવિધાન પ્રમાણભૂત છે.