ધોરણ 12 | విષય: Tatvgyan
૧. હિન્દુ ધર્મ: સ્થાપક કોઈ મનુષ્ય નથી (અપૌરુષેય)
૨. યહૂદી ધર્મ: પયગમ્બર મોઝીઝ
૩. શિન્તો ધર્મ: સ્થાપક કોઈ નહિ
૪. જરથોસ્તી ધર્મ: અષો-જરથ્રુસ્ત
૫. તાઓ ધર્મ: લાઓત્ઝે
૬. જૈન ધર્મ: ૨૪ તીર્થંકરો (પ્રથમ ઋષભદેવ, ચોવીસમા મહાવીર સ્વામી)
૭. બૌદ્ધ ધર્મ: ગૌતમ બુદ્ધ
૮. કોન્ફ્યુશિયસ ધર્મ: કોન્ફ્યુશિયસ
૯. ખ્રિસ્તી ધર્મ: ઈસુ ખ્રિસ્ત
૧૦. ઇસ્લામ ધર્મ: મહમ્મદ પયગમ્બર
૧૧. શીખ ધર્મ: ગુરુ નાનક
૧. હિન્દુ ધર્મ: શ્રુતિ અને સ્મૃતિ
૨. જૈન ધર્મ: ગણિપિટક
૩. બૌદ્ધ ધર્મ: ત્રિપિટક
૪. શીખ ધર્મ: ગુરુ ગ્રંથસાહેબ અને દશમગ્રંથ
૫. જરથોસ્તી ધર્મ: ઝંદ અવસ્તા
૬. યહૂદી ધર્મ: જૂનો કરાર
૭. ખ્રિસ્તી ધર્મ: બાઈબલ
૮. ઇસ્લામ ધર્મ: કુરાન
૯. તાઓ ધર્મ: તાઓ-તે-ચિંગ
૧૦. કોન્ફ્યુશિયસ ધર્મ: ક્લાસિક્સ અને બુક્સ
૧૧. શિન્તો ધર્મ: કો-જી-કી અને નિહોન-ગી
આચરવા યોગ્ય ૧૦ સદ્ગુણો:
૧. અહિંસા, ૨. સત્ય, ૩. અસ્તેય, ૪. ઇન્દ્રિયનિગ્રહ (સંયમ), ૫. પવિત્રતા, ૬. વિનય-વિવેક, ૭. દાન, ૮. દયા, ૯. ક્ષમા, ૧૦. પ્રેમ.
ટાળવા યોગ્ય ૧૦ દુર્ગુણો:
૧. કામ (અધાર્મિક વાસના), ૨. ક્રોધ, ૩. લોભ, ૪. મોહ, ૫. ઈર્ષા, ૬. અભિમાન, ૭. આળસ, ૮. વિશ્વાસઘાત, ૯. અપ્રમાણિકતા, ૧૦. કૃતઘ્નતા.
અર્થ: ‘સર્વધર્મ સમભાવ’ એટલે બધા જ ધર્મો પ્રત્યે સમાન આદર, ઉદારતા અને સહિષ્ણુતાનો ભાવ રાખવો. પોતાના ધર્મને જ શ્રેષ્ઠ ગણવો અને બીજા ધર્મને નબળો ગણવો એ મિથ્યાભિમાન અને અજ્ઞાનતા છે.
હાર્દ: ડૉ. અબ્દુલ કલામના મતે, દરેક ધર્મનું હાર્દ પ્રેમ અને કરુણાથી ભરેલી આધ્યાત્મિકતા છે.
વિનોબા ભાવેના વિચારો: ધર્મ એટલે શાંતિ, સહિષ્ણુતા અને અન્ય ધર્મોમાંથી શુભ તત્ત્વો સ્વીકારવાની તત્પરતા.
ગાંધીજીનો દ્રષ્ટિકોણ: ગાંધીજી સર્વધર્મ સમભાવના સાચા ઉપાસક હતા. તેમના મતે બીજા ધર્મો પ્રત્યે આદર રાખવાથી પોતાના ધર્મ પ્રત્યેનો પ્રેમ વધુ જ્ઞાનમય અને સાત્ત્વિક બને છે.
નિષ્કર્ષ: સર્વધર્મ સમભાવ સાંપ્રદાયિક કલેશ અને દ્વેષ દૂર કરી વિશ્વમાં શાંતિ અને એકતા સ્થાપે છે.
(i) ધર્મગ્રંથોના અભ્યાસનું મહત્વ
ધર્મગ્રંથોમાં ધર્મના તાત્ત્વિક અને નૈતિક સિદ્ધાંતો રજૂ થયેલા હોવાથી ધર્મને સમજવા માટે તેનો અભ્યાસ અનિવાર્ય છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અંગેનો આખરી અને સર્વમાન્ય નિર્ણય ધર્મશાસ્ત્રોના આધારે જ થઈ શકે છે.
અન્ય ધર્મના શાસ્ત્રોનો અભ્યાસ કરવાથી પોતાના ધર્મની સમજ પણ વધુ સ્પષ્ટ અને વ્યાપક બને છે.
ગાંધીજીના મતે દરેક સંસ્કારી નાગરિકે જગતના ધર્મગ્રંથોનો સમભાવપૂર્વક અભ્યાસ કરવો જોઈએ, જેથી ધાર્મિક ઉદારતા અને સર્વધર્મ સમભાવ કેળવાય.
(ii) કોઈપણ ત્રણ ધર્મના નૈતિક સિદ્ધાંતો લખો.
૧. જૈન ધર્મ: અહિંસા અને જીવદયા પર વિશેષ ભાર મૂકે છે.
૨. ખ્રિસ્તી ધર્મ: માનવસેવા અને પ્રેમભાવનાને મુખ્ય નૈતિક કર્તવ્ય ગણે છે.
૩. ઇસ્લામ ધર્મ: ભાતૃભાવના (ભાઈચારો) અને જકાત (દાન) ને મહત્ત્વ આપે છે.