ધોરણ 12 | విષય: Vanijya
19મી સદીના અંત સુધીમાં જે વિચારધારાઓ રજૂ થઈ તેને પ્રશિષ્ટ વિચારધારાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
મુખ્ય પ્રણેતાઓ: ફ્રેડરિક ટેલર, મેક્સ વેબર, ગીલબર્થ, હેનરી ગેન્ટ અને હેનરી ફેયોલ.
ફ્રેડરિક ટેલરનું પ્રદાન: તેમણે વૈજ્ઞાનિક સંચાલનના સિદ્ધાંતો આપ્યા. રૂઢિગત પદ્ધતિને બદલે સમય અને ગતિના નિરીક્ષણ દ્વારા વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ અપનાવવાની તરફેણ કરી. વ્યવસ્થાતંત્રમાં વિશિષ્ટીકરણ, ઉત્તેજક વેતનપ્રથા અને કાર્યની વૈજ્ઞાનિક વહેંચણી પર ભાર મૂક્યો.
હેનરી ફેયોલનું પ્રદાન: તેમણે સંચાલનના ૧૪ સાર્વત્રિક સામાન્ય સિદ્ધાંતો આપીને ધંધાકીય એકમમાં વિવિધ કાર્યોની સપાટી અને મર્યાદા નક્કી કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
મેક્સ વેબરનું પ્રદાન: તેમણે અમલદારશાહી (Bureaucracy) ના વિચારનું મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રદાન કર્યું.
મર્યાદાઓ: પ્રશિષ્ટ વિચારધારામાં નાણાકીય ઉત્તેજનને વધુ સ્થાન અપાયું હતું, જ્યારે માનવીય અભિગમને ઓછું મહત્ત્વ તથા અવૈધિક સંબંધોની અવગણના કરવામાં આવી હતી, જે તેની મુખ્ય મર્યાદા હતી.