ધોરણ 6 | విષય: Gujarati
ઉત્તર: આપણે ઈશ્વરનો આભાર માનવા અને આપણા મનની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરીએ છીએ.
મને પર્વતો અને નદી કિનારે જવું ગમે છે, કારણ કે ત્યાં કુદરતની સુંદરતા અને શાંતિ જોવા મળે છે.
મેઘધનુષ્ય ચોમાસામાં આકાશમાં દેખાય છે. તેમાં સાત રંગો (જાનીવાલીપીનાલા) હોય છે.
આ બધી કુદરતી સંપત્તિ છે, જેનું સર્જન ઈશ્વરે (કુદરતે) કર્યું છે
ઈશ્વર એ આપણા પિતા સમાન છે અને તે આપણી ખૂબ નજીક છે, એટલે આપણે તેમને પ્રેમથી 'તું' કહીને બોલાવી શકીએ છીએ.
વાક્ય :
સિંહ: સિંહ જ્યારે ત્રાડ પાડે છે ત્યારે તેની કેશવાળી ખૂબ સુંદર લાગે છે.
નદી: નદીના કાંઠે બેસીને તેના પ્રવાહને જોવો ગમે છે.
ચશ્માં - આંખ
કાગળ - પેન (લખવા માટે)
પતંગ - ફિરકી / દોરી
હોડી - હલેસાં / પાણી
કપડાં - શરીર / ઇસ્ત્રી
કવિ પ્રકૃતિના વિવિધ અંશો જેવા કે પર્વત, નદી, સરોવર, દરિયો, વૃક્ષો, સૂર્ય અને ચંદ્રમાં ઈશ્વર (ભગવાન) ના દર્શન કરે છે. તેમને લાગે છે કે કુદરતની દરેક સુંદરતા એ ભગવાનનું જ રૂપ છે.
જેમ આપણી આંખો બધું જ જોઈ શકે છે, તેમ કવિને લાગે છે કે ઈશ્વર આ સરોવરો દ્વારા આખી દુનિયાને નિહાળી રહ્યા કવિ સરોવરને ભગવાનની આંખ ગણે છે.
વિશાળ દિલ હોવું' એટલે ખૂબ જ ઉદાર હોવું. કવિ કહે છે કે ભગવાન આ દરિયા જેવા વિશાળ હૃદયના છે, જે આખી સૃષ્ટિ પર પોતાની દયા અને પ્રેમ વરસાવે છે.
મેઘધનુષ્ય અને મોરપિચ્છમાં એ સમાનતા છે કે બંને અત્યંત રંગબેરંગી હોય છે. જે રીતે મેઘધનુષ્યમાં સાત રંગોની છટા જોવા મળે છે, તેવી જ સુંદર રંગીન છટા મોરના પીંછામાં પણ જોવા મળે છે. કવિ આ રંગોમાં ઈશ્વરની કલા જુએ છે.
આકાશમાં ક્યારેક સૂર્યનો પ્રકાશ હોય છે તો ક્યારેક ચંદ્રની શીતળતા. દિવસ અને રાતના આ ક્રમને લીધે, તથા ક્યારેક વાદળો પાછળ છુપાઈ જવાને કારણે કવિને લાગે છે કે સૂર્ય અને ચંદ્ર ઈશ્વરની સાથે સંતાકૂકડી (Hide and Seek) રમી રહ્યા છે.
વૃક્ષ: ડાળી, પાંદડાં, ફૂલ, ફળ, છાંયડો, થડ, મૂળ.
પર્વત: પથ્થર, શિખર, ખીણ, ગુફા, રસ્તો, ટેકરી.
આકાશ: સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા, વાદળ, પક્ષી, વિમાન.
નદી: પ્રવાહ, કાંઠો, માછલી, રેતી, હોડી, પથ્થર.
જો નદી પાણી આપવાની ના પાડી દે, તો ખેતી પાકે નહીં, પશુ-પક્ષીઓ અને માણસો તરસ્યા મરી જાય અને સૃષ્ટિનો અંત આવી જાય.
વૃક્ષો વગર આપણને ઓક્સિજન (શુદ્ધ હવા) ન મળે, વરસાદ ન આવે અને પૃથ્વી પર ગરમી વધી જાય.
સૂર્ય ઠંડો થાય તો પૃથ્વી પર અંધકાર છવાઈ જાય અને બરફ જામી જવાથી કોઈ જીવ જીવી ન શકે.
જીવજંતુઓ ગાયબ થાય તો પરાગનયન (pollination) અટકી જાય, જેનાથી નવા છોડ કે અનાજ ઉગે નહીં અને કુદરતનું સંતુલન બગડી જાય.
સર્જન કરે તે - સર્જનહાર
પાળે તે - પાલનહાર
રક્ષણ કરે તે - રક્ષણહાર
જે જુએ તે - દેખણહાર
જે ખેડે તે - ખેડૂતો / ખેડણહાર
(બ) ફૂલોની સુવાસ અને રંગ એ કુદરતી ભેટ છે. [✓]
(ક) તણખલાંને તારનાર અને ઝરણાંના અવાજમાં ઈશ્વર તું જ છે. [✓]
(અ) મારી જીવનનૈયાને કોણ ચલાવતું હશે? [✓]
લોકો જુદાં જુદાં કામ કરીને આજીવિકા મેળવે. (વસાવે/કરે છેકી નાખવું)
ઉદાહરણ: ક-2-ઉ (દરિયો - વિશાળ - ખારાશ)
વાક્ય: વિશાળ દરિયાની ખારાશની મદદથી આપણે ખૂબ મીઠું પકવીએ છીએ.
જોડકાં:
ખ. સૂર્ય ➔ 1. ગરમી ➔ અ. પ્રકાશે/ઉષ્મા (સૂર્ય ➔ ગરમી ➔ પ્રકાશે)
ગ. મેઘધનુષ્ય ➔ 1. રંગ ➔ ઇ. સુંદરતા (મેઘધનુષ્ય ➔ રંગ)
ઘ. સિંહ ➔ 3. ત્રાડ ➔ ઈ. કેશવાળી
ચ. નદી ➔ 4. કાંઠો ➔ આ. પ્રવાહ
વાક્યો:
સૂર્ય: સૂર્ય આપણને પ્રખર ગરમી અને અંજવાળું આપે છે.
મેઘધનુષ્ય: આકાશમાં સાત રંગોનું મેઘધનુષ્ય રમણીય લાગે છે.
સિંહ: જંગલમાં કેશવાળી વાળો સિંહ ગર્જના સાથે ત્રાડ પાડે છે.
નદી: નદીના પવિત્ર પ્રવાહના કાંઠે લોકો વૃક્ષો વાવે છે.
ઉદાહરણ: ચશ્માં - આંખ
કાગળ - પેન / કલમ
પતંગ - ફિરકી / દોરો
હોડી - પાણી / હલેસું
કપડાં - દરજી / બટન
ઝાડ - પાંદડાં (અન્ય યોગ્ય જોડી)
કવિ પ્રકૃતિમાં કોના દર્શન કરે છે?
જવાબ: કવિ પ્રકૃતિના કણ-કણમાં (પર્વત, દરિયો, વૃક્ષો, સૂર્ય, ચંદ્રા વગેરેમાં) ઈશ્વરના દર્શન કરે છે.
કવિ કોને ભગવાનની આંખ ગણે છે?
જવાબ: કવિ સરોવર (સરવર)ને ભગવાનની આંખ ગણે છે.
વિશાળ દિલ હોવું એટલે શું?
જવાબ: વિશાળ દિલ હોવું એટલે ઉદાર હોવું અથવા બધા પ્રત્યે પ્રેમ અને ક્ષમાભાવ રાખવો.
મેઘધનુષ્ય અને મોરપિંછમાં શી સમાનતા હોય છે?
જવાબ: મેઘધનુષ્ય અને મોરપિંછ બંનેમાં રંગબેરંગી સુંદર ભાત અને સાત રંગોનો અદ્ભુત વૈભવ જોવા મળે છે.
સૂર્ય અને ચંદ્ર એકબીજા સાથે સંતાકૂકડી રમતા હોય એવું કેમ લાગે છે?
જવાબ: દિવસ દરમિયાન સૂર્ય હોય ત્યારે ચંદ્ર દેખાતો નથી અને રાત્રે ચંદ્ર આવે ત્યારે સૂર્ય અદ્રશ્ય થઈ જાય છે, તેથી તે બંને સંતાકૂકડી રમતા હોય તેવું લાગે છે.
તું તરણાનો તારણહારો, ઝરણાનો તું નાદ, ફૂલફૂલની રંગસુગંધે તારી છે સોગાત.
સમજૂતી: આ પંક્તિમાં કવિ કહે છે કે હે ઈશ્વર! તું તુચ્છ કે ગરીબ માણસોનો (તરણાનો) ઉદ્ધાર કરનાર છે અને ખળખળ વહેતા ઝરણાનો મધુર અવાજ (નાદ) પણ તું જ છે. જગતના તમામ ફૂલોમાં જે સુંદર રંગો અને મનમોહક સુગંધ ભરેલી છે, તે તારી જ આપણને આપેલી અમૂલ્ય ભેટ (સોગાત) છે.
દરિયો: પાણી, હોડી, મોજાં, મીઠું, માછલી, દીવાદાંડી, શંખ.
વૃક્ષ: પાંદડાં, ફળ, ફૂલ, ડાળી, છાંયડો, મૂળ, પંખી.
પર્વત: પથ્થર, ખડક, ઝરણાં, શિખર, ગુફા, વાદળ.
આકાશ: સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા, વાદળાં, વીજળી, પંખી.
નદી: પાણી, કાંઠો, વહેણ, માછલી, પથ્થર, પૂલ.
જો નદી આપણને પાણી આપવાની ના કહી દે તો...
➔ પીવાના પાણીની વિકટ સમસ્યા સર્જાય, ખેતી ન થઈ શકે અને માનવજાત તથા પશુ-પંખીઓ તરસ્યા મરી જાય.
જો વૃક્ષો જ ન હોય તો...
➔ આપણને શુદ્ધ ઓક્સિજન, વરસાદ, ફળો કે છાંયડો ન મળે અને પૃથ્વી પર રણપ્રદેશ જેવી સ્થિતિ થઈ જાય.
જો સૂર્ય સાવ ઠંડો થઈ જાય તો...
➔ પૃથ્વી પર સૃષ્ટિનો અંત આવી જાય, સર્વત્ર અંધકાર છવાઈ જાય અને વનસ્પતિ કે જીવસૃષ્ટિ જીવી ન શકે.
જો બધાં જીવજંતુઓ આપણી પૃથ્વી પરથી ગાયબ થઈ જાય તો...
➔ કુદરતી ખાદ્યશૃંખલા તૂટી જાય, પરાગનયન ન થાય અને પર્યાવરણનું સંતુલન ખોરવાઈ જાય.
નુકસાન (સા, શા)
સમસ્યા (શ્યા, સ્યા)
શીર્ષક / સીવણ ➔ સીવણ (શી, સી)
શિકાર (શિ, સિ)
સરોવર (શ, સ)
શાબાશી (સા, શા)
રિસેસ (શે, સે)
વિશેષ (ષે, શે)
ઉદાહરણ: તારે તે ➔ તારણહાર
સર્જન કરે તે ➔ સર્જનહાર
પાળે તે ➔ પાલનહાર
રક્ષણ કરે તે ➔ રક્ષણહાર
જોનાર / જોણહાર ➔ દેખણહાર
ખેડૂત / ખેડનાર ➔ ખેડણહાર
ફૂલફૂલની રંગસુગંધે તારી છે સોગાત...
➔ (બ) ફૂલોની સુવાસ અને રંગ એ કુદરતી ભેટ છે. ✓
તું તરણાનો તારણહારો, ઝરણાનો તું નાદ
➔ (ક) તણખલાંને તારનાર અને ઝરણાંના અવાજમાં ઈશ્વર તું જ છે. ✓
એમાં મારી હોડીને આ કોણ અહંકારે?
➔ (અ) મારી જીવનનૈયાને કોણ ચલાવતું હશે? ✓
લોકો જુદાં જુદાં કામ કરીને આજીવિકા મેળવે / ~~વસાવે~~ / ~~કરે~~.
➔ લોકો જુદાં જુદાં કામ કરીને આજીવિકા મેળવે.
ગુજરાતમાં દિવસે દિવસે ઉદ્યોગોનો વિકાસ થયો / ~~પામ્યો~~ / ~~ફેલાયો~~.
➔ ગુજરાતમાં દિવસે દિવસે ઉદ્યોગોનો વિકાસ થયો.
ભગવાને સૃષ્ટિનું સર્જન કર્યું / ~~થયું~~ / ~~પામ્યું~~.
➔ ભગવાને સૃષ્ટિનું સર્જન કર્યું.
પરીક્ષા નજીક આવતાં તેણે તૈયારી શરૂ કરી / ~~આરંભી~~ / ~~પૂરી કરી~~.
➔ પરીક્ષા નજીક આવતાં તેણે તૈયારી શરૂ કરી.