ધોરણ 6 | విષય: Gujarati
પાત્રો: (શિક્ષક, વિદ્યાર્થીઓ, માતા)
સંવાદ:
શિક્ષક: બાળકો, કાલે આપણે વર્ગમાં 'લેખણ ઝાલી નો રહી' પાઠ ભણીશું, બધા વાંચીને આવજો.
વિદ્યાર્થી ૧: ગુરુજી, આ વાર્તામાં કહળસંગે શું દાંડાઈ કરી હતી?
શિક્ષક: કહળસંગે હરખચંદ શેઠનો કપાસિયાનો કોથળો ગાડામાં ન મૂક્યો અને બળદોને હાંકી મૂક્યા.
વિદ્યાર્થી ૨: પછી હરખચંદ શેઠે શું કર્યું?
શિક્ષક: શેઠે કહળસંગના બાપુના કારજ વખતે મેલાના કાગળ લખતી વખતે અલગ-અલગ તિથિઓ લખીને બદલો લીધો.
(ઘરે પહોંચ્યા પછી)
માતા: બેટા, આજે શાળામાં ગુજરાતીના વિષયમાં શું શીખ્યા?
વિદ્યાર્થી: મમ્મી, આજે શિક્ષકે અમને ભાલ પંથકની લોકકથા વિશે જણાવ્યું. ક્યારેય કોઈ સાથે દાંડાઈ ન કરવી જોઈએ તે શીખવા મળ્યું.
વાર્તા:
હું દફતર લઈને બારીમાં બેઠો હતો/હતી. આજે મારી એરટેક્સી કેમ મોડી હશે? એવું વિચારતો હતો ત્યાં જ ગેલરીમાં આવીને એરટેક્સી ઊભી રહી. આપોઆપ દરવાજો ખુલ્યો. હું બેઠો અને ઊડવા લાગ્યો પછી તો...
પૂર્ણ વાર્તા:
...એરટેક્સી મને વાદળોની વચ્ચેથી લઈને ઊંચે આકાશમાં સરકી રહી હતી. નીચે જોતાં જ આખું શહેર રમકડાં જેવું નાનું દેખાતું હતું. થોડી જ વારમાં એરટેક્સી મારી શાળાના ધાબા પર ઉતરી. હું ઝડપથી વર્ગખંડમાં પહોંચ્યો. બધા મિત્રો મને જોઈને નવાઈ પામ્યા. મેં બધાને મારી એરટેક્સીની મુસાફરી વિશે કહ્યું. સાંજે શાળા પૂરી થતાં એરટેક્સી મને પાછી લેવા આવી અને હું સુરક્ષિત ઘરે પહોંચી ગયો. આ એક અદ્ભુત સ્વપ્ન સમાન અનુભવ હતો!
ઉદાહરણ: અહો! કેટલું મોટું ઘર. → નવાઈ
"એઈ કહળસંગ બાપલા! જરા આટલું બાચકું ગાડામાં મેલતા જાઓ ને!"
→ વિનંતી
કો'ક દી ઉધાર લેવા આવીએ ત્યારે તો હાટડીએથી હેઠાં ઉતારી દ્યો છો ઈ સાંભળે સે?
→ રીસ / કડવાશ
કપાસિયાનો કોથળો માથે લઈને એ ભાંગેલ પગે બજારમાં પાછા ગયા.
→ નિરાશા
કહળસંગ તો મનમાં ને મનમાં હરખાય ને ગાડું હાંક્યે રાખે.
→ હર્ષ / ચાલાકી
તે દી ઈના બળદ જેમ ઝાલ્યા નૉ'તા રહ્યા ઈમ કાગળ લખતાં મારી લેખણ ઝાલી ન રહી.
→ ચાલાકી / બહાનું
દાંડાઈ કરવી - કામચોરી કરવી, આળસ કરવી
[ ] સ્નેહા બીજાનાં કામ કરવામાં દાંડાઈ કરે છે.
[✓] વિદેશા બધાંના કામ કરીને આપણી દાંડાઈ દૂર કરે છે.
→ નવું વાક્ય: રાહુલે લેખિત ગૃહકાર્ય કરવામાં દાંડાઈ કરી તેથી શિક્ષકે તેને ઠપકો આપ્યો.
વહાણાં વાઈ જવા - સમય જતો રહેવો
[✓] અકબર-બીરબલની વાર્તા સાંભળતાં વહાણાં વાઈ ગયાં...
[ ] મારે રોજ નાહવાની ટેવ પણ પપ્પા કહે તને નાહતો જોયે વહાણાં વાઈ ગયાં...
→ નવું વાક્ય: વાતો કરવામાં ને વાતો કરવામાં આખી રાત વહાણાં વાઈ ગયાં.
વાત લમણામાં રહી ગઈ - યાદ રહી ગયું
[✓] હું એક વાર શીખું પછી એ મારા લમણામાં રહી જાય છે.
[ ] મને લમણે હાથ દઈને બેસવાની જ ટેવ છે.
→ નવું વાક્ય: દાદાજીએ આપેલી બોધપાઠની વાત મારા લમણામાં રહી ગઈ.
દાણેદાણા કરી નાખવા - વેરવિખેર કરી નાખવું
[ ] પંખીએ પોતાના બચ્ચાં માટે દાણા વેરવિખેર કરી આપ્યા.
[✓] હરખચંદે કહળસંગને પત્ર લખતાં વિચાર્યું એના દાણેદાણા નો કરી નાખું તો હું હરખચંદ નહીં.
→ નવું વાક્ય: વાવાઝોડાએ ગરીબ ખેડૂતનું છાપરું વેહવિખેર કરીને દાણેદાણા કરી નાખ્યું.
ગુજરી જવું - મૃત્યુ પામવું
[✓] બાપુના ગુજરી ગયા પછી ઘરની બધી જવાબદારી મોટા દીકરા પર આવી પડી.
[ ] અમે નાની વસ્તુ લેવા ગુજરી જવાનું પસંદ કરીએ છીએ.
→ નવું વાક્ય: ગયા અઠવાડિયે ગામના સરપંચ ગુજરી ગયા.
ઉદાહરણ: હું ખૂબ ઉપયોગી વાત કરી રહ્યો હતો ત્યારે તમે બિનઉપયોગી વાત કરતા હતા.
અનુભવી હોય કે બિનઅનુભવી, પર્વત ચઢવામાં દરેકને હાંફ તો ચઢે જ.
ગીરમાં જંગલ સફારી વખતે જીપમાંથી નીચે ઉતરવું જોખમી છે પરંતુ જીપમાં બેસી સિંહદર્શન સલામત છે.
જોજો કામમાં કોઈ ભૂલ ન થાય, તમારે આ કામ ચોકસાઈથી / સાવચેતીથી કરવાનું છે.
વાંચન એ અજ્ઞાનથી જ્ઞાન તરફ જવાનો સેતુ છે.
કોથળામાં કપાસિયા ન હોય તો બીજું શું હોઈ શકે?
જવાબ: કોથળામાં કપાસિયા ઉપરાંત ઘઉં, બાજરી, ચોખા, અનાજ, મરચાં, ગળચટ્ટો ગોળ, ખાંડ અથવા ખાતર હોઈ શકે છે.
કહળસંગ અને હરખચંદ મિત્ર હોત તો?
જવાબ: જો કહળસંગ અને હરખચંદ મિત્ર હોત તો કહળસંગે પ્રેમથી શેઠનો કોથળો ગાડામાં મૂકી દીધો હોત અને હરખચંદે પણ કારજના પત્ર સાચી તિથિએ લખ્યા હોત. બંને વચ્ચે કોઈ વૈમનસ્ય કે ઝઘડો ન થયો હોત.
તમે કહળસંગ હો તો આ ઘટના કેવી રીતે કહો?
જવાબ: હું કહળસંગ હોઉં તો કહું: "તે દિવસે મારે ગાડામાં સામાન વધારે હતો અને શેઠ કપાસિયાનો કોથળો મુકાવવા માગતા હતા. મેં બળદોને રોકવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ બળદ તાણ્યા રહ્યા નહીં. પછી બાપુના મૃત્યુ વખતે શેઠે મનમાં વેર રાખી પત્રોમાં તિથિઓ આડીઅવળી લખી દીધી. મારી ભૂલને કારણે અમારે હેરાન થવું પડ્યું અને મને મારી દાંડાઈનો પસ્તાવો થયો."
| કરી શકું | ન કરી શકું |
|---|---|
| ૧. હું શિયાળામાં ઠંડા પાણીથી સ્નાન કરી શકું. | ૧. હું ઝાડ ઉપર ન ચડી શકું. |
| ૨. હું સાયકલ ચલાવી શકું. | ૨. હું નદીમાં તરી ન શકું. |
| ૩. હું દરરોજ વાંચન કરી શકું. | ૩. હું આકાશમાં ઊડી ન શકું. |
| ૪. હું ચિત્રો દોરી શકું. | ૪. હું પર્વત પર દોડી ન શકું. |
વર્ગમાં આવતાં પહેલાં શિક્ષકની પરવાનગી લેવી જોઈએ.
મંદિરમાં જાઓ ત્યારે પગપાલખાં બહાર ઉતારવાં જોઈએ.
દવાખાનામાં જાઓ ત્યારે શાંતિ જાળવવી જોઈએ.
ભોજન કરતાં પહેલાં હાથ-પગ સ્વચ્છ ધોવા જોઈએ.
રમત રમીને આવ્યા પછી હાથ-પગ ધોઈને સ્વચ્છ થવું જોઈએ.
(માહિતી હોય ત્યાં પૂર્ણવિરામ (.); આનંદ, ખુશી, પ્રશંસા, દુઃખ, મૂંઝવણ, આશ્ચર્ય જેવા ભાવ માટે ઉદ્ગારચિહ્ન (!))
અરેરે! છોકરું પડી ગયું! → (દુઃખ / આશ્ચર્ય)
અમે પ્રવાસે જવાના છીએ. → (માહિતી)
કંઈ ખબર જ નથી પડતી ને! → (મૂંઝવણ)
મારા ઘરે મહેમાન આવ્યા છે. → (માહિતી)
અહા! આવ્યું વેકેશન! → (આનંદ / ખુશી)
અરે વાહ! તું તો બહુ મીઠું મીઠું ગાય છે! → (પ્રશંસા)
સુપ્રભાત! હું મજામાં છું. → (આનંદ / માહિતી)
| વાક્ય | સંદેહ | ઈચ્છા | કયા શબ્દ પરથી ખબર પડી? |
|---|---|---|---|
| ૧. પાટલા ખખડે છે તો જમવાની તૈયારી છે કે શું? | ✓ | કે શું? | |
| ૨. માખીને જલેબી ખાવાનું મન થયું. | ✓ | મન થયું | |
| ૩. ધરતી પર વરસાદ વરસ્યો એટલે અળસિયાં જાગ્યાં હશે. | ✓ | હશે | |
| ૪. છોટુને નિયંત્રણબોર્ડનું લાલ બટન દબાવવાની ચટપટી થઈ. | ✓ | ચટપટી થઈ | |
| ૫. સાંજે કીડીઓ આવી હશે ને વંદાના શરીરને લઈ ગઈ હશે. | ✓ | હશે | |
| ૬. ઈવાને કાર્ટૂન જોવાની તાલાવેલી લાગી છે. | ✓ | તાલાવેલી | |
| ૭. વાદળોના કારણે વાતાવરણ ઝાંકું દેખાતું હશે. | ✓ | હશે | |
| ૮. ફિયોનાને દાદા સાથે ખૂબ વાતો કરવી છે. | ✓ | વાતો કરવી છે |
| વિધાન | લોકોની માન્યતા છે, સાચું/ખોટું ખબર નથી. | લોકોની માન્યતા સાચી છે | હું વિચાર કરીશ |
|---|---|---|---|
| ૧. જો કાળો દોરો ન બાંધીએ તો શારીરિક બીમારીઓ આવે. | ✓ | ||
| ૨. અમાસના દિવસે શુભ કાર્યો ન કરાય. | ✓ | ||
| ૩. શનિવારે વાળમાં તેલ ન નાખવું અને નખ ન કાપવા. | ✓ | ||
| ૪. સ્મશાનયાત્રા સામે મળે તો શુભ ગણાય. | ✓ | ||
| ૫. રાત્રે ઘરમાં ઝાડૂ મારીને કચરો બહાર ન કઢાય. | ✓ | ||
| ૬. બિલાડી આડી ઊતરે તો અપશુકન ગણાય. | ✓ | ||
| ૭. નાનું બાળક રડે ત્યારે માથા પર લોટો ફેરવીને પાણી ઢોળી દેવું. | ✓ | ||
| ૮. ખરતો તારો જોઈએ ત્યારે માગીએ તે મળે. | ✓ |
અજાણી વ્યક્તિ કે વસ્તુ આપણને નુકસાનકારક નથી તે કઈ રીતે જાણી શકાય?
જવાબ: અજાણી વ્યક્તિ સાથે વાતચીત કરતી વખતે તેની વર્તણૂક, હાવભાવ અને બોલચાલ પરથી ધ્યાન રાખવું. અજાણી વસ્તુ ચકાસ્યા વગર સીધી અડકવી ન જોઈએ અને વડીલો કે શિક્ષકની મદદ લેવી જોઈએ.