ધોરણ 6 | విષય: Gujarati
(નોંધ: કવિતામાં ન આવતા શબ્દો પર કૌંસ કે ચેકો દર્શાવેલ છે.)
શેરી, સાદ, ~~દોડો~~, પોર, યાદ, ~~સંભળે~~, ઝૂલતો મોર, ~~ફળ~~, મરવા, અંકૂર, ~~ફૂલ~~, ઝૂલતી ડાળ (કવિતામાં ડોલતી ડાળ છે), નાદ, મોટું આંગણું, ~~સાંકળું વન~~, રંજાડ, ~~સાંજ~~, ~~સાથી~~, બાદ.
કવિતામાં ન આવતા શબ્દો: દોડો, સંભળે, ફળ, ફૂલ, સાંકળું વન, સાંજ, સાથી.
કોયલનો અવાજ છેક ઘર સુધી સંભળાઈ રહ્યો છે.
➔ સાચું (શેરી સુધી સાદ આવે છે)
મોરથી પાંદડાં ઢંકાઈ ગયાં છે.
➔ સાચું (પાંદડુંયે નહિ પેખીયે એવો ઝૂલતો એનો મોર)
આખા આંબા પર નાની કાચી કેરીઓ બેસી ગઈ છે.
➔ ખોટું
સુધારેલું વાક્ય: આંબા પર કોઈને મોટા મરવા અને કોઈને અંકૂર ફૂટ્યા છે.
મોટો અવાજ કરી ડાળીઓ પર ફરવું છે.
➔ સાચું (ડોલતી ડાળે ઘૂમીએ આપણ ગજવી ઘેરો નાદ)
રમવા માટે ઘરનું આંગણું ગમે છે.
➔ ખોટું
સુધારેલું વાક્ય: રમવા માટે મોકળું મોટું વન (આંબાવાડિયું) ગમે છે.
મોકળાશવાળી જગ્યાએ આખો દિવસ રમવાની મજા પડે.
➔ સાચું (ખેલવા મળે દન)
| પદ્ય | ગદ્ય |
|---|---|
| ચાલને આંબાવાડીએ, હજી પણ ગયા વર્ષની યાદ તાજી છે. | ચાલને આંબાવાડિયે, હજી પોરની તાજી યાદ. |
| કોઈને મોટા મરવા અને કોઈને છે અંકૂર | આંબા પર કેટલાંકને મોટા મરવા બેઠા છે તો કેટલાંકને અંકૂર ફૂટ્યા છે. |
| ઘરનું નાનું આંગણું, ગમે મોકળું મોટું વન | આપણને ઘરનું આંગણું નાનું લાગે છે અને મોકળું મોટું વન ગમે છે. |
| હાલીએ ભેરુ, કાયર જે કોઈ હોય તે રહે બાદ. | ચાલો મિત્રો, જે ડરપોક હશે તે બાકાત રહેશે. |
શેરી: આંગણું, [✔] ફળિયું, વાડો
પોર: છેલ્લું વર્ષ, આવતું વર્ષ, [✔] ગત વર્ષ (ગયા વર્ષે)
ઝૂલવું: લટકવું, [✔] લહેરાવું, ફરકવું
ઘૂમવું: [✔] ફરવું, રમવું, રખડવું
નાદ: બૂમ, [✔] અવાજ, ત્રાડ
ભેરુ: ભેગું, [✔] મિત્ર, બીકણ
કોયલનો અવાજ શેરી સુધી સંભળાઈ રહ્યો છે. ➔ સાદ
એટલો મોર ઝૂલી રહ્યો છે કે પાંદડુંય જોઈ (............) શકાતું નથી. ➔ પેખીયે
જંગલ (............) ની ખુલ્લી જગ્યામાં આખો દિવસ રમવાની મજા પડે. ➔ વન
આખો દિવસ (............) રમવા મળશે. ➔ દન
બીકણ (............) મિત્ર રમવા આવશે નહિ. ➔ કાયર
જે મિત્રને ડર લાગતો હોય તે બાકાત (............) રહેશે. ➔ બાદ
કવિ શેરી છોડી ક્યાં જવા કહે છે?
જવાબ: કવિ શેરી છોડીને આંબાવાડિયે જવા કહે છે.
આંબાવાડિયે મિત્રોને શા માટે બોલાવવામાં આવ્યા હશે?
જવાબ: આંબાવાડિયે કોયલનો મધુર ટહુકો સાંભળવા, મોકળા વનમાં મુક્ત મને રમવા, અને આંબાની ડોલતી ડાળીઓએ ઘૂમીને આનંદ કરવા માટે મિત્રોને બોલાવવામાં આવ્યા હશે.
કાવ્યમાં આંબાવાડિયાનું કેવું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે?
જવાબ: આંબાવાડિયે કોયલ મધુર અવાજે ટહુકે છે. આંબા પર પાંદડાં ન દેખાય એટલો મોર ઝૂલી રહ્યો છે. આંબા પર ક્યાંક મોટા મરવા (કાચી કેરી) તો ક્યાંક અંકૂર ફૂટ્યા છે. ત્યાં રમવા માટે મોકળું મોટું વન છે અને કોઈની કનડગત કે રોકટોક નથી.
આંબાવાડિયામાં જઈને સૌ મિત્રો શું કરશે?
જવાબ: આંબાવાડિયામાં જઈને સૌ મિત્રો ડોલતી ડાળીઓ પર ઘૂમશે, ઘેરો અવાજ (નાદ) કરીને આંબાવાડિયું ગજવશે અને કોઈની રોકટોક વગર આખો દિવસ મુક્ત મને રમશે.
બાળકને ઘરનું આંગણું શા માટે નાનું લાગતું હશે?
જવાબ: બાળકને ઘરમાં રમવા માટે પૂરતી ખુલ્લી જગ્યા મળતી નથી અને ત્યાં રોકટોક હોય છે, જ્યારે જંગલ કે આંબાવાડિયામાં મોકળાશ અને રખડવાની ખુલ્લી જગ્યા હોય છે, તેથી બાળકને ઘરનું આંગણું નાનું લાગે છે.
આંબાવાડિયે ઘૂમવાની મજા કોને નહીં મળે? શા માટે?
જવાબ: જે મિત્રો કાયર (ડરપોક) હશે તેમને આંબાવાડિયે ઘૂમવાની મજા નહીં મળે. કારણ કે તેઓ ડરના લીધે સાથે આવવા તૈયાર નહીં થાય અને બાદ (બાકાત) રહી જશે.
આ કવિતામાં કઈ ઋતુની વાત કરવામાં આવી છે?
જવાબ: આ કવિતામાં ઉનાળાની (ગરમીની) ઋતુની વાત કરવામાં આવી છે.
કવિતા અનુસાર ધરતી અને આકાશની સ્થિતિ કેવી હશે?
જવાબ: કવિતા અનુસાર આકાશ ધગધગતા તાપથી તપે છે અને ધરતી પણ અતિશય ગરમીથી તપીને ગરમ લૂથી લિપાયેલી હોય તેવી અનુભવાય છે.
નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ કાવ્યમાંથી શોધીને લખો:
ઉનાળાના ગરમ પવનનો ઝપાટો ➔ લૂ
ગાડામાં બેસીને બાળકોને શાની મજા આવતી હતી?
જવાબ: ગાડામાં બેસીને દોડતાં ગાડાં, વાગતા ઘૂઘરા, ડોલતાં બળદોના શિંગડાં જોવાની અને સાથે મળીને ગીતો ગાવાની મજા આવતી હતી.
'પવન' શબ્દનો સમાન અર્થ ધરાવતો શબ્દ કાવ્યમાંથી શોધીને લખો.
જવાબ: વાયરો (અથવા વા/વંટોળિયા)
વાયરા વનવગડામાં વાતા’તા એટલે?
➔ (ક) પવન જંગલમાં શૂંકાતો હતો.