ધોરણ 6 | విષય: Gujarati
ભજન એટલે શું?
જવાબ: ભજન એટલે ઈશ્વર કે ભગવાનની ભક્તિ, ગુણગાન અને મહિમા ગાતાં પદો કે ગીતો.
તમને ગમતું ભજન કયું છે?
જવાબ: મને "વૈષ્ણવ જન તો તેને રે કહીએ" ભજન ખૂબ ગમે છે.
તમને ભજન સાંભળવાં ગમે? શા માટે?
જવાબ: હા, મને ભજન સાંભળવાં ગમે છે, કારણ કે તેનાથી મનને શાંતિ મલે છે અને ઈશ્વર પ્રત્યે શ્રદ્ધા વધે છે.
ભજન અને પ્રાર્થનામાં ફરક છે? કયો?
જવાબ: હા, ભજનમાં ઈશ્વર લીલા અને ગુણગાન ગવાતાં હોય છે; જ્યારે પ્રાર્થનામાં ઈશ્વર પાસે સદબુદ્ધિ, સહાય કે કૃપા માટે આજીજી અને નમ્ર વિનંતી કરવામાં આવે છે.
કોઈ એક ભજનિક વિશે બે-ત્રણ વાક્ય કહો.
જવાબ: ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતા ગુજરાતના જાણીતા ભજનિક અને આદિ કવિ છે. તેમણે કૃષ્ણભક્તિના અનેક પ્રભાતિયાં અને પદો રચેલાં છે.
તડકી-છાંયડીનો અર્થ શો થાય છે?
જવાબ: 'તડકી-છાંયડી' નો અર્થ જીવનમાં આવતાં 'સુખ અને દુઃખ' થાય છે.
રોટલી - શાક
દાળ - ભાત
રાત - દિવસ
ચડતી - પડતી
દાણા - પાણી
અન્ન - જળ
આડોશ - પાડોશ
લખવું - લખવા
ઓઢવું - ઓઢવા
બોલવું - બોલવા
જોવું - જોવા
તરવું - તરવા
સુવું - સુવા
જવું - જવા
દોડવું - દોડવા
ગાવું - ગાવા
ખાવું - ખાવા
કોટ ને પાટલૂન - ધોતી
કોઈ દિન પહેરવા કોટ ને પાટલૂન,
તો કોઈ દિન ધોતી પહેરીએ.
ફૂલોની સેજ - કાંટા
કોઈ દિન સૂવાને ફૂલોની સેજ,
તો કોઈ દિન કાંટા પર સૂઈએ.
સ્વેટર ને ટોપી - કામળી
કોઈ દિન ઓઢવા સ્વેટર ને ટોપી,
તો કોઈ દિન કામળી ઓઢીએ.
ચમચમતી મોજડી - સ્લીપર
કોઈ દિન પહેરવા ચમચમતી મોજડી,
તો કોઈ દિન સ્લીપર પહેરીએ.
મીરાંબાઈ 'રામ રાખે તેમ રહીએ' એમ કહે છે કારણ કે...
→ રામ જ ભાગ્યનો નિર્ણય કરનાર હોવાથી તેમની ઈચ્છા મુજબ જ જીવન ચાલે છે.
આપણે ચિટ્ઠીના ચાકર છીએ એટલે...
→ જે રીતે ચાકરે શેઠની આજ્ઞા પાળવાની હોય તેમ આપણે ભગવાનની આજ્ઞામાં રહેવાનું હોય છે.
કોઈ દિન રહેવાને બાગબગીચા એટલે...
→ ખૂબ જ વૈભવ ભોગવવા મળે.
મીરાંબાઈનો જન્મ જે ગામમાં થયો તેનાથી નજીક આવેલા શહેરનું નામ શું છે?
જવાબ: મીરાંબાઈનો જન્મ જે ગામમાં થયો તેનાથી નજીક આવેલા શહેરનું નામ જોધપુર છે.
મીરાંબાઈ બહુભાષીય કવિયિત્રી હતાં એમ કઈ રીતે કહી શકાય?
જવાબ: કારણ કે તેમની રચનાઓ વ્રજભાષા, મારવાડી ભાષા તેમજ ગુજરાતી ભાષામાં પ્રાપ્ત થાય છે.
મીરાંબાઈના લગ્ન રાજવી પરિવારમાં થયાં હતાં તેમ કહી શકાય? કઈ રીતે?
જવાબ: હા, કારણ કે તેમનાં લગ્ન મેવાડના મહારાણા ભોજરાજ સાથે થયાં હતાં અને તેઓ રાજમહેલમાં રહેતાં હતાં.
ફકરામાં 'ઝેર આપવાનો પ્રયત્ન થયો હતો' તેમ લખ્યું છે. આમ લખવાનું કારણ શું હશે?
જવાબ: કારણ કે ઇતિહાસ અને લોકવાયકા મુજબ મીરાંબાઈની કૃષ્ણભક્તિ અને સાધુ-સંતો સાથેની સંગત રાજપરિવારને પસંદ ન હોવાથી તેમને મારી નાખવા માટે ઝેર આપવાનો પ્રયત્ન થયો હતો.
મીરાંબાઈનો જન્મ આશરે કેટલામી સદી પહેલાં થયો હતો?
જવાબ: મીરાંબાઈનો જન્મ આશરે ૧૬મી સદીમાં (આશરે ૫ સદી એટલે કે ૫૦૦ વર્ષ પહેલાં) થયો હતો.
મીરાંબાઈએ જીવનમાં આવતી સુખ-દુઃખની પરિસ્થિતિઓ દર્શાવવા નીચે મુજબના ઉદાહરણો આપ્યા છે:
ક્યારેક રહેવા માટે બાગબગીચા (વૈભવ) મળે, તો ક્યારેક જંગલમાં રહેવું પડે.
ક્યારેક ભોજનમાં શીરો-પૂરી મળે, તો ક્યારેક ભૂખ્યા રહેવું પડે.
ક્યારેક પહેરવા રેશમી વસ્ત્રો મળે, તો ક્યારેક સાદા કપડાંમાં ફરવું પડે.
ક્યારેક સુવા માટે ગાદી-તકિયા મળે, તો ક્યારેક જમીન (ભોંય) પર સૂવું પડે.
જીવનમાં - તડકીછાંયડી
→ માણસના જીવનમાં તડકીછાંયડી તો આવ્યા કરે છે.
કાયમ - રાતદિવસ
→ સફળતા મેળવવા માટે કાયમ રાતદિવસ મહેનત કરવી પડે છે.
વરસોવરસ - સુકાળદુકાળ
→ સમય જતાં વરસોવરસ કુદરતના નિયમ મુજબ સુકાળદુકાળ આવતા રહે છે.
ઘડીઘડી - ટાઢતડકો
→ હવામાન બદલાતાં ઘડીઘડી ટાઢતડકો અનુભવાય છે.
જીવનનો માર્ગ - ખાડાટેકરા
→ આપણા જીવનનો માર્ગ ખાડાટેકરા એટલે કે ઉતાર-ચડાવથી ભરેલો છે.
કેટલાક માણસોને હીરના ચીર પહેરવા મળે છે.
→ કેટલાક માણસોને રેશમના ચીર પહેરવા મળે છે.
કેટલાક લોકોને ભોજનમાં શીરો ને પૂરી જ ગમે છે.
→ કેટલાક લોકોને ભોજનમાં મિષ્ટાન જ ગમે છે.
કેટલાક પોતાના મહેલમાં રહેતા હોય છે.
→ કેટલાક પોતાના પ્રાસાદમાં રહેતા હોય છે.
તકિયાને અઢેલીને બેસવાની મજા પડે.
→ તકિયાનો ટેકો લઈને બેસવાની મજા પડે.
'રામ રાખે તેમ રહીએ' ભજન મીરાંબાઈ ઓધવજીને કહેતાં હોય તેમ લખવામાં આવ્યું છે.
પ્રશ્ન 1: 'રામ રાખે તેમ રહીએ' ભજન કોણે રચ્યું છે?
પ્રશ્ન 2: મીરાંબાઈ આ ભજનમાં કોને સંબોધીને વાત કરે છે?
મીના પોતાના ઘરની નજીકના બાગમાં અચૂક જાય છે.
પ્રશ્ન 1: મીના દરરોજ ક્યાં જાય છે?
પ્રશ્ન 2: બાગ મીનાના ઘરથી ક્યાં આવેલો છે?
દીનાને આજે ઉપવાસ હોવાથી ભૂખી રહેવાની છે.
પ્રશ્ન 1: દીના આજે શા માટે ભૂખી રહેવાની છે?
પ્રશ્ન 2: દીનાને આજે શું છે?
કૃષ્ણે ગોવર્ધન પર્વત ઊંચક્યો હોવાથી તેમને ગિરિધર કહેવાય છે.
પ્રશ્ન 1: કૃષ્ણને ગિરિધર શા માટે કહેવાય છે?
પ્રશ્ન 2: કૃષ્ણે કયો પર્વત ઊંચક્યો હતો?
સજ્જન - સારો માણસ | દુર્જન - ખરાબ માણસ
સજ્જન: સજ્જન માણસો હંમેશાં બીજાનું ભલું કરે છે.
દુર્જન: દુર્જન માણસોની સંગત છોડી દેવી જોઈએ.
સ્વપ્ન - રાત્રે આવતો વિચાર/ઊંઘનું દ્રશ્ય | દુઃસ્વપ્ન - ખરાબ કે ડરામણું સ્વપ્ન
સ્વપ્ન: કાલે રાત્રે મને એક સુંદર સ્વપ્ન આવ્યું.
દુઃસ્વપ્ન: દુઃસ્વપ્ન આવતાં જ બાળક ડરીને જાગી ગયું.
સુકાળ - સારા પૂરતા વરસાદનો સમય | દુકાળ - નકામો/દુષ્કાળનો સમય
સુકાળ: આ વર્ષે સારો વરસાદ પડતાં ખેતરોમાં સુકાળ થયો છે.
દુકાળ: વરસાદ ન પડવાના કારણે ગામમાં દુકાળ પડ્યો.
સદ્ગુણ - સારા ગુણ | દુર્ગુણ - ખરાબ ગુણ
સદ્ગુણ: સત્ય બોલવું એ માનવજીવનનો મોટો સદ્ગુણ છે.
દુર્ગુણ: આળસ એ માણસનો સૌથી મોટો દુર્ગુણ છે.
સબળ - બળવાન/શક્તિશાળી | દુર્બળ - નિર્બળ/કમજોર
સબળ: સબળ માણસે હંમેશાં ગરીબોનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.
દુર્બળ: યોગ્ય ખોરાક ન મળવાથી બાળકીનું શરીર દુર્બળ થઈ ગયું.