chapter 9

સાચો જવાબ: ગરબે રમવા માટે અમે ટ્રેડિશનલ કપડાં (ચોયણી-કેડિયું અથવા ચણિયાચોળી) તૈયાર કરીએ છીએ, ગરબાના સ્ટેપ્સની પ્રેક્ટિસ કરીએ છીએ અને આરતીની થાળી તથા ગરબો (માટીનો દીવો) તૈયાર કરીએ છીએ.

સાચો જવાબ: અમારા મહોલ્લાના ચોકમાં નવરાત્રી દરમિયાન સુંદર મંડપ અને માતાજીનો ગરબો (માંડવી) સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. મધ્યમાં માતાજીની આરતી થાય છે અને આખી રાત ઢોલ કે સાઉન્ડ સિસ્ટમના તાલે બધા લોકો સાથે મળીને ગરબા ગાય છે.

સાચો જવાબ: હું મારા ગામ કે શેરીના ચોકમાં ગરબા રમવાનું વધુ પસંદ કરું છું, કારણ કે ત્યાં પરિવાર અને મિત્રો સાથે આત્મીયતાપૂર્વક અને પરંપરાગત શૈલીમાં ગરબા રમવાનો મોકો મળે છે.

સાચો જવાબ: (વિદ્યાર્થીઓએ વર્ગખંડમાં બે તાળી, ત્રણ તાળી, દૂધિયા, પોપટીયું કે હીંચ જેવા સ્ટેપ જાતે કરીને બતાવવાના રહેશે.)

સાચો જવાબ: કેસરિયો રંગ તને લાગ્યો અલ્યા ગરબા, કેસરિયો રંગ તને લાગ્યો રે લોલ... આભનો ચાંદલો ને રાત રળિયામણી, ગરબે ઘૂમે છે ગોરી ગરબા રે લોલ..."

સાચો જવાબ:

1. 
   

   સામસામે ઊભી રહીને બહેનો જમીન પર કશુંક ટીપતી હોય એમ નૃત્ય કરે છે. → ટિપ્પણી

   
   


2. 
   

   એક જ તાર છે છતાં કેવું મધુર સંગીત આપે છે ! → એકતારો

   
   


3. 
   

   નળકાંઠાના કેટલાક લોકો હાથમાં મંજીરા લઈને પણ નૃત્ય કરે છે. → મંજીરાનૃત્ય

   
   


4. 
   

   ભાલપ્રદેશ અને કાઠિયાવાડની બહેનો હાથમાં ગાગર લઈને એક ખાસ પ્રકારનું નૃત્ય કરે છે. → હીંચ

   
   


5. 
   

   દરેક વિસ્તારના લોકોનાં પોતાનાં વિશિષ્ટ નૃત્ય હોય છે. → લોકનૃત્ય

   
   


6. 
   

   કેટલાક લોકોને નૃત્ય કરવાથી થાક લાગે છે, પરંતુ થાક ઉતારવા માટે નૃત્ય હોય છે. → શ્રમહારી

   
   

સાચો જવાબ: પૂર્વી ભારતનાં અને ખાસ કરીને ગુજરાતનાં લોકનૃત્યો વિશે જાણકારી મેળવવા ઇચ્છે છે, કારણ કે તેને લોકનૃત્યોનું બહુ ઘેલું (શોખ) છે અને તે શિકાગોના એક અખબારમાં આ વિશે એક લેખ (આર્ટિકલ) લખવાની છે.

સાચો જવાબ: વર્ષો પહેલાં જ્યારે નદીકિનારે સંસ્કૃતિનો વિકાસ થયો, ત્યારે આદિમાનવ કે પ્રકૃતિની ગોદમાં રહેતો માણસ આનંદમાં આવીને મસ્ત બનીને નાચવા કે ગાવા માંડતો. આમ, માનવીના હૃદયના આનંદની ઊર્મિઓમાંથી લોકનૃત્યોનો જન્મ થયો છે.

સાચો જવાબ: પપ્પાએ જણાવ્યું કે ગરબો એટલે ઘણાં છિદ્રો પાડેલો માટીનો ઘડો. મૂળ શબ્દ ‘ગર્ભદીપ’ હતો, જેમાંથી ‘ગર્ભા’ અને પછી ‘ગરબો’ પ્રચલિત થયો. ઘડો એ બ્રહ્માંડની કલ્પના છે અને ગરબો એ આદ્યશક્તિ પ્રત્યેના ભક્તિભાવનું પ્રતીક છે.

સાચો જવાબ: પપ્પાએ પૂર્વીને ‘ગુજરાતનાં લોકનૃત્યો’ નામનું પુસ્તક આપ્યું. આ પુસ્તકમાં ગુજરાતના જુદા જુદા પ્રદેશોના નૃત્યોની ઊંડી માહિતી હોવાથી પૂર્વીને શિકાગોના અખબાર માટે સચોટ લેખ લખવામાં તે ઘણું ઉપયોગી થશે.

સાચો જવાબ: આ એકમમાં ગરબો, ગરબી ઉપરાંત ભાલના નળકાંઠાના પઢારોનું ‘મંજીરા નૃત્ય’, ભાલ અને કાઠિયાવાડનું ‘હીંચનૃત્ય’ (ગાગર નૃત્ય) તેમજ સૌરાષ્ટ્રના ચોરવાડ પંથકનું ‘ટિપ્પણીનૃત્ય’ ની વાત કરવામાં આવી છે.

સાચો જવાબ: મને તો અનેક જાતનાં નૃત્ય કરતાં આવડે છે.

સાચો જવાબ: નૃત્ય કરવા માટે સંગીતની પણ જરૂર પડે જ.

સાચો જવાબ: સમૂહમાં નાચવું અને સમૂહમાં ગાવું આ બંનેની મજા અલગ જ છે.

સાચો જવાબ: આપણાં સ્થાનિક નૃત્ય કરતાં ફિલ્મી નૃત્ય વધુ સારાં લાગે છે.

સાચો જવાબ: દરેક પ્રદેશનું પોતાનું એક આગવું નૃત્ય હોય, એને લોકનૃત્ય કહેવાય.

સાચો જવાબ: નૃત્ય કરવા જેટલું જ મજાનું કામ નૃત્ય અંગે લેખ લખવાનું છે.

સાચો જવાબ:

અ (ભાગ ૧)	બ (સાચો ભાગ ૨)
પૂર્વીદીદી લેખ લખવા માટે	ખૂબ જ મહેનત કરે છે.
શરણાઈ પર સિંધુડો રાગ વાગે ત્યારે આપણને	સાંભળ્યા જ કરવાનું મન થાય.
કોઈ પણ પ્રદેશની ખાસિયતો જાણવી હોય તો	એમનાં ગીતો અને નૃત્ય વિશે જાણવું જોઈએ.
આપણા ગામમાં હવે સ્થાનિક નૃત્યને બદલે	ડિસ્કો ડાંડિયાનું ચલણ વધતું જાય છે.
કોઈક હલકથી ગીત ઉપાડે એટલે લોકોના પગ	નાચવા માટે તૈયાર થઈ જાય.
પપ્પાને નૃત્ય વિશે બહુ જાણકારી છે	પરંતુ મેં કદી એમને નાચતા જોયા નથી.

સાચો જવાબ: દર વર્ષે નવરાત્રી આવે એટલે ગામમાં ઉત્સવનો માહોલ હોય. લોકો તો ઘણા દિવસોથી રાહ જોતાં હોય. હવે જોકે લોકો જાતે ગાતા નથી, ગાવા માટે બહારથી કલાકારો આવે છે એમ ગરબે રમવાનું પણ એ પર્વ છે. નવરાત્રીમાં ખાલી ગરબે રમવાની મજા નથી, માતાજીની આરાધના કરવાનું પણ એ પર્વ છે. ઘડીક વિચારો કે, જેમ ગાનાર કલાકારો બહારથી આવે છે, તેમ રમવા જનાર કલાકારો પણ બહારથી આવે તો શું થાય? નવરાત્રી માણવા માટે છે, ગરબે ઘૂમવા માટે છે.

સાચો જવાબ: ગામ હોય ત્યાં મંદિર હોય, મંદિરમાં માતાજી હોય. માતાજી હોય એટલે નવરાત્રી પણ થાય. નવરાત્રીના નવ દિવસો દરમિયાન લોકો હિલોળે ચડે. જાતજાતના ગરબા અને ગરબીઓ ગવાય. ગરબે રમીને લોકો પરસેવે રેબઝેબ થઈ જાય, પરંતુ થાકે નહીં. નવરાત્રી દરમિયાન કેટલાક લોકો ઉપવાસ કરે જ્યારે કેટલાક લોકો વધારે ખાય ! કોઈક ઉપવાસીઓ ફળાહાર પણ કરે. અમુક લોકો માટે તો નવરાત્રી એટલે ફાફડા અને જલેબી ખાવાનો તહેવાર. તેલમાં તળેલું ખાવામાં ધ્યાન ન રાખે તેથી માંદા પડે.

સાચો જવાબ:

• 
  

  ‘માતા’ સાથે જોડાયેલા શબ્દો: લોકમાતા, ભારતમાતા, પ્રકૃતિમાતા, ગૌમાતા, જગતમાતા

  
  


• 
  

  ‘નૃત્ય’ સાથે જોડાયેલા શબ્દો: લોકનૃત્ય, ટિપ્પણીનૃત્ય, હીંચનૃત્ય, ગરબાનૃત્ય, કથકનૃત્ય

  
  

સાચો જવાબ:

1. 
   

   ગરવી ગુજરાત

   
   


2. 
   

   ગૌરવશાળી ગુજરાત

   
   


3. 
   

   પવિત્ર ગુજરાત

   
   


4. 
   

   ઉદ્યમી ગુજરાત

   
   


5. 
   

   વિકાસશીલ ગુજરાત

   
   

સાચો જવાબ:

1. 
   

   ડાન્સ → વાક્ય: મારી બહેનને ડાન્સ કરતાં આવડે છે અને ગાતાં પણ !

   
   


2. 
   

   લેખ/આર્ટિકલ → વાક્ય: પૂર્વીદીદી અખબાર માટે એક સરસ આર્ટિકલ લખવાના છે.

   
   


3. 
   

   પોઇન્ટ → વાક્ય: ચર્ચા દરમિયાન રમેશે ખૂબ જ મહત્વનો પોઇન્ટ રજૂ કર્યો.

   
   


4. 
   

   મોબાઇલ/રેકોર્ડર → વાક્ય: પૂર્વીએ મોબાઇલમાં પપ્પાની વાતો રેકોર્ડ કરી લીધી.

   
   


5. 
   

   લાઇવ → વાક્ય: મારે ટિપ્પણી નૃત્ય લાઇવ જોવું છે.

   
   


6. 
   

   વંડરફૂલ → વાક્ય: પપ્પાનું પુસ્તક જોઈને પૂર્વી બોલી, "વાઉ, સો વંડરફૂલ!".

   
   

સાચો જવાબ: જમી-પરવારીને અમે વાતે વળગ્યાં.

સાચો જવાબ: તેમના ઘરમાં ભાલ-કાઠિયાવાડની વાતો થતી હતી.

સાચો જવાબ: સંગીતમાં ઢોલ-મંજીરા વાગતા હતા.

સાચો જવાબ: પૂર્વીએ કહ્યું, "હું તો ગુજરાતનાં લોકનૃત્યો વિશે જાણકારી મેળવીને શિકાગોના એક અખબારમાં લેખ લખવાની છું !"

સાચો જવાબ: પૂર્વીદીદીએ રેકોર્ડર બંધ કરીને કહ્યું, "અંકલ, બહુ જ મજા પડી ! થેન્ક્સ અ લૉટ !"

સાચો જવાબ:

1. 
   

   અચરજ → નવાઈ

   
   


2. 
   

   પ્રીત → સ્નેહ / પ્રેમ

   
   


3. 
   

   કુતૂહલ → જિજ્ઞાસા

   
   


4. 
   

   પ્રાચીન → પુરાતન

   
   


5. 
   

   છિદ્ર → કાણું / કાણાં

   
   


6. 
   

   કટકા → ટુકડા

   
   


7. 
   

   અખબાર → છાપું

   
   


8. 
   

   અંતર → હૃદય

   
   


9. 
   

   આર્ટિકલ → લેખ

   
   


10. 
    

    સવાલ → પ્રશ્ન

    
    

સાચો જવાબ:

1. 
   

   પ્રાચીન × અર્વાચીન

   
   


2. 
   

   શાંત × અશાંત

   
   


3. 
   

   રસપ્રદ × કંટાળાજનક

   
   


4. 
   

   સવાલ × જવાબ

   
   

સાચો જવાબ: પાઠમાં આપેલું ચિત્ર નવરાત્રીના ઉત્સવનું દૃશ્ય રજૂ કરે છે. ચિત્રમાં મધ્યમાં એક સુંદર માટીનો ગરબો પ્રગટાવેલો જોવા મળે છે. તેની ચારેબાજુ સ્ત્રીઓ પરંપરાગત ગુજરાતી ચણિયાચોળી પહેરીને રાસ-ગરબે ઘૂમી રહી છે. પુરુષો પણ કેડિયું અને ચોયણી પહેરીને હાથમાં દાંડિયા રાસ રમતા જોવા મળે છે. પૃષ્ઠભૂમિમાં ઢોલી ઉત્સાહથી ઢોલ વગાડી રહ્યો છે. આખું વાતાવરણ ભક્તિ અને આનંદથી ભરેલું દેખાય છે. લોકોના ચહેરા પર ઉત્સવની ખુશી સ્પષ્ટ દેખાય છે.

સાચો જવાબ:

ગુજરાત લોકનૃત્યોની બાબતમાં ખૂબ સમૃદ્ધ છે. અહીંના મુખ્ય લોકનૃત્યો નીચે મુજબ છે:

• 
  

  ગરબો અને ગરબી: આખા ગુજરાતની મુખ્ય ઓળખ છે, જે નવરાત્રીમાં શક્તિપૂજા સાથે રમાય છે.

  
  


• 
  

  ટિપ્પણી નૃત્ય: સૌરાષ્ટ્રના ચોરવાડ પંથકની બહેનો શ્રમનો થાક ઉતારવા આ નૃત્ય કરે છે.

  
  


• 
  

  પઢાર નૃત્ય (મંજીરા નૃત્ય): ભાલના નળકાંઠાના પઢાર જ્ઞાતિના લોકો મંજીરાના તાલ સાથે બેસીને અને સૂઈને આ અદ્ભુત રાસ રમે છે.

  
  


• 
  

  હીંચ નૃત્ય: ભાલ અને કાઠિયાવાડમાં સ્ત્રીઓ માથે કે હાથમાં ગાગર (ઘડો) લઈને લયબદ્ધ રીતે હીંચ લે છે.

  
  

સાચો જવાબ: નવરાત્રીના તહેવારમાં બધા લોકો ગરબા રમે છે.

સાચો જવાબ: ગરબો આખા ગુજરાતની પ્રખ્યાત નૃત્ય શૈલી છે.

સાચો જવાબ: આ બાબત વિશે તો મને જરાય જાણ નહોતી !

સાચો જવાબ:

1. 
   
   
   
   • 
     

     તેઓ પોતાના હાથમાં એક ચોપડી લઈને આવ્યા હતા

     
     
   
   
   
   

સાચો જવાબ: અમે બધા પોતાની જગ્યા પરથી ઊભા થઈ ગયા.