chapter 11

સાચો જવાબ:

આડા-અવળા અક્ષરોમાંથી બનેલાં સાચાં નામ:

1. 
   

   ડખક → ખડક

   
   


2. 
   

   ગજંલ → જંગલ

   
   


3. 
   

   નવપ → પવન

   
   


4. 
   

   ણીીપાા → પાણી

   
   

બીજું કોષ્ટક (વર્ગીકરણ):

સંસાધનનું નામ	વર્ગીકરણ
ખડક	પુનઃઅપ્રાપ્ય સંસાધન
જંગલ	પુનઃપ્રાપ્ય સંસાધન
પવન	પુનઃપ્રાપ્ય સંસાધન
પાણી	પુનઃપ્રાપ્ય સંસાધન

સાચો જવાબ:

(i) કુદરત પાસે માનવીય જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટેનાં તમામ સંસાધનો છે. → સાચું ( T )

(ii) યંત્રો એ કુદરતમાંથી મળી આવતા સંસાધન છે. → ખોટું ( F )

• 
  

  સાચું વિધાન: યંત્રો એ માનવ-નિર્મિત સંસાધન છે.

  
  
  

  (iii) કુદરતી વાયુ એ પુનઃઅપ્રાપ્ય સંસાધન છે. → સાચું ( T )

  
  
  

  (iv) હવા એ પુનઃપ્રાપ્ય સંસાધન છે. → સાચું ( T )

  
  

સાચો જવાબ:

(i) સ્કૂટર અથવા બાઇક જેવાં દ્વિચક્રી વાહનોમાં સામાન્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવાતું ઈંધણ ............ છે.

(a) કેરોસીન (b) પેટ્રોલ (c) ડીઝલ (d) LPG

જવાબ: (b) પેટ્રોલ

(ii) પુનઃપ્રાપ્ય સંસાધનનું ઉદાહરણ ............ છે.

(a) કોલસો (b) પાણી (c) કુદરતી વાયુ (d) પેટ્રોલ

જવાબ: (b) પાણી

સાચો જવાબ:

(કોલસો, કુદરતી વાયુ, જંગલો અને ખનીજો)

• 
  

  પુનઃપ્રાપ્ય સંસાધનો: જંગલો

  
  


• 
  

  પુનઃઅપ્રાપ્ય સંસાધનો: કોલસો, કુદરતી વાયુ, ખનીજો

  
  

સાચો જવાબ: પેટ્રોલિયમ બનતા કુદરતમાં લાખો વર્ષોનો સમય લાગે છે. પૃથ્વીના પેટાળમાં તેનો જથ્થો મર્યાદિત છે અને એકવાર વપરાઈ ગયા પછી તેને ટૂંકા સમયગાળામાં ફરીથી નિર્માણ કરી શકાતું નથી. તેથી આપણે તેને પુનઃઅપ્રાપ્ય સંસાધન કહીએ છીએ.

સાચો જવાબ: એક મોટું અને સમૃદ્ધ જંગલ બનવામાં દાયકાઓ કે સદીઓનો સમય લાગે છે. જંગલોમાં માત્ર વૃક્ષો જ નથી હોતા, પરંતુ તેની સાથે આખી નિવસનતંત્ર, વિવિધ પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ, કીટકો અને જમીનની ફળદ્રુપતા જોડાયેલી હોય છે. એકવાર જંગલ નાશ પામે પછી તે આખી પર્યાવરણીય વ્યવસ્થાને મૂળ સ્થિતિમાં પાછી લાવવી ખૂબ મુશ્કેલ છે.

સાચો જવાબ:

1. 
   

   પીવાનું અને શૌચનું પાણી: નળ ખુલ્લો ન રાખવો અને લીકેજ તુરંત સરખાં કરાવવાં.

   
   


2. 
   

   રસોઈ માટે વાયુ (LPG): વાસણ ઢાંકીને રસોઈ કરવી.

   
   


3. 
   

   વાહન વ્યવહાર માટે ઇંધણ (પેટ્રોલ/ડીઝલ): નજીકના સ્થળે જવા ચાલવું કે સાયકલનો ઉપયોગ કરવો.

   
   


4. 
   

   વીજળીનો વપરાશ (કોલસામાંથી બને છે): જરૂર ન હોય ત્યારે પંખા અને લાઇટ બંધ રાખવા.

   
   


5. 
   

   કાગળનો ઉપયોગ (વૃક્ષોમાંથી બને છે): કાગળની બંને બાજુ લખવું અને નકામા કાગળનું પુનઃચક્રણ કરવું.

   
   

સાચો જવાબ:

1. 
   

   સજીવો દ્વારા શ્વાસોચ્છ્વાસની ક્રિયા.

   
   


2. 
   

   પવનચક્કી ચલાવવી (જેનાથી વીજળી બને અને પાણી ખેંચાય).

   
   


3. 
   

   પતંગ કે ફિરકી ઉડાડવી.

   
   


4. 
   

   કપડાં સૂકવવાં.

   
   

સાચો જવાબ:

• 
  

  ઘરની આસપાસ અને શાળામાં નવાં વૃક્ષો વાવવાં.

  
  


• 
  

  વાવેલા છોડને નિયમિત પાણી આપવું અને તેની સંભાળ રાખવી.

  
  


• 
  

  ‘વન મહોત્સવ’ જેવા કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેવો.

  
  


• 
  

  વૃક્ષોને અકારણ કાપતાં રોકવા અને લોકોને વૃક્ષોનું મહત્ત્વ સમજાવવું.

  
  

સાચો જવાબ:

(i) રસોઈ બનાવવા માટે કયા પ્રકારની ઊર્જાનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે?

જવાબ: સૌર ઊર્જા (સૂર્યપ્રકાશ) નો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.

(ii) રસોઈ માટે આ પ્રકારની ઊર્જાનો ઉપયોગ કરવાનો એક ફાયદો અને એક મર્યાદા જણાવો.

• 
  

  ફાયદો: સૌર ઊર્જા મફત છે, પુનઃપ્રાપ્ય છે અને તેનાથી કોઈ પ્રદૂષણ થતું નથી.

  
  


• 
  

  મર્યાદા: રાત્રે અથવા વાદળછાયા વાતાવરણમાં સૂર્યપ્રકાશ ન હોવાથી રસોઈ બનાવી શકાતી નથી.

  
  

સાચો જવાબ: વૃક્ષોના મૂળ જમીનને જકડી રાખે છે. જ્યારે મોટા પાયે વૃક્ષો કાપવામાં આવે છે ત્યારે પવન અને વરસાદના પાણી સાથે જમીનનું ફળદ્રુપ ઉપલું પડ ધોવાઈ જાય છે (જમીનનું ધોવાણ થાય છે). આ ઉપરાંત, વૃક્ષોના પાંદડાં સડીને જમીનને સેન્દ્રિય પદાર્થો પૂરા પાડે છે, જે વૃક્ષો કાપવાથી બંધ થઈ જાય છે અને જમીનની ગુણવત્તા ઘટે છે.

સાચો જવાબ:

• 
  

  બે માનવીય પ્રવૃત્તિઓ:

  
  
  
  
  
  1. 
     

     વાહનોમાંથી નીકળતો ધુમાડો (પેટ્રોલ/ડીઝલના વપરાશથી).

     
     
  
  
  2. 
     

     કારખાના અને ઉદ્યોગોમાંથી નીકળતા ઝેરી વાયુઓ અને ધુમાડો.

     
     
  
  
  
  


• 
  

  ઘટાડવાનો ઉપાય: વધુમાં વધુ વૃક્ષો વાવવાં અને બળતણ તરીકે CNG કે ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનો ઉપયોગ કરવો.

  
  

સાચો જવાબ:

• 
  

  સૂર્યપ્રકાશ ન મળવાથી સોલાર પેનલ વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકશે નહીં, જેથી ઘરમાં વીજળીની અછત ઊભી થશે.

  
  


• 
  

  ગેસની સગડી LPG થી ચાલતી હોવાથી ખોરાક રાંધવામાં કોઈ તકલીફ પડશે નહીં.

  
  


• 
  

  કૂવામાંથી પાણી ખેંચવા માટે પવનચક્કી પવનથી ચાલતી હોવાથી પાણી પણ ખેંચી શકાશે.

  
  

સાચો જવાબ:

(અશ્મિભૂત ઈંધણ, જંગલ, હવા, પેટ્રોલિયમ, કોલસો, પાણી અને પુનઃઅપ્રાપ્ય સંસાધન)

(પાઠ્યપુસ્તકના ચાર્ટ મુજબ ફિલ-અપ)

• 
  

  કુદરતી સંસાધનો બે પ્રકારના હોય છે: પુનઃપ્રાપ્ય સંસાધનો અને પુનઃઅપ્રાપ્ય સંસાધનો.

  
  


• 
  

  પુનઃપ્રાપ્ય સંસાધનો: હવા, પાણી, જંગલ.

  
  


• 
  

  પુનઃઅપ્રાપ્ય સંસાધનો: અશ્મિભૂત ઈંધણ (જેમ કે કોલસો, પેટ્રોલિયમ, કુદરતી વાયુ).

  
  

સાચો જવાબ:

અહેવાલ:

વિકાસ, ઉદ્યોગો અને રહેઠાણ માટે મોટા પાયે વૃક્ષોનું નિકંદન કાઢવું બિલકુલ વાજબી નથી. વૃક્ષો કાપવાથી વરસાદનું પ્રમાણ ઘટે છે, ગ્લોબલ વોર્મિંગ (તાપમાનમાં વધારો) થાય છે અને વન્યજીવો પોતાના ઘર ગુમાવે છે. જો જરૂરિયાત ખાતર વૃક્ષ કાપવું પડે, તો તેની સામે બમણાં નવાં વૃક્ષો વાવીને તેમનો ઉછેર કરવો અનિવાર્ય છે. ટકાઉ વિકાસ (Sustainable Development) માટે પર્યાવરણની જાળવણી ખૂબ જ જરૂરી છે.

સાચો જવાબ:

• 
  

  લેવાના થતાં પગલાં:

  
  
  
  
  
  1. 
     

     શાળાના નળમાં લીકેજ હોય તો તરત સરખા કરાવવા.

     
     
  
  
  2. 
     

     બોટલમાં વધેલું પીવાનું પાણી ફેંકી દેવાને બદલે શાળાના બગીચાના છોડમાં નાખવું.

     
     
  
  
  3. 
     

     બગીચામાં ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવો.

     
     
  
  
  4. 
     

     વરસાદી પાણીના સંગ્રહ (Rainwater Harvesting) માટે ટાંકી બનાવવી.

     
     
  
  
  
  


• 
  

  પર્યાવરણને ફાયદો: આનાથી મીઠા પાણીનો વ્યય અટકશે, ભૂગર્ભજળનું સ્તર ઊંચું આવશે અને ભવિષ્ય માટે પાણીની બચત થશે.