ધોરણ 6 | విષય: Science
| કોલમ I | કોલમ II |
|---|---|
| દિલ્હી અને લખનઉ વચ્ચેનું અંતર | કિલોમીટર |
| સિક્કાની જાડાઈ | મિલીમીટર |
| રબરની લંબાઈ | સેન્ટીમીટર |
| શાળાના મેદાનની લંબાઈ | મીટર |
(i) એક સીધા માર્ગ પર ચાલતી કારની ગતિ એ સરળ રેખીય ગતિનું ઉદાહરણ છે. [ T ]
(ii) જો કોઈ વસ્તુ સમય સાથે કોઈ સંદર્ભબિંદુની સાપેક્ષે તેના સ્થાનમાં ફેરફાર કરે છે, તો તે ગતિમાં છે. [ T ]
(iii) 1 km=100 cm [ F ] (સાચું: 1 km=1,00,000 cm)
(i) મિલીમીટર
(ii) સેન્ટીમીટર
(iii) કિલોમીટર
(iv) વેંત
જવાબ: (iv) વેંત
| ક્રમ | માપપટ્ટી / માપનપટ્ટીનો પ્રકાર | સૌથી નાનું માપ (લઘુતમ માપ) |
|---|---|---|
| 1 | 15 cm ની પ્લાસ્ટિક માપપટ્ટી | 1 mm (0.1 cm) |
| 2 | 30 cm ની માપપટ્ટી | 1 mm (0.1 cm) |
| 3 | દરજીની લવચીક માપનપટ્ટી (Tape) | 1 mm (0.1 cm) |
| 4 | સ્ટીલની મીટરપટ્ટી | 1 mm (0.1 cm) |
આપણે જાણીએ છીએ કે, 1 km=1000 m
તેથી, 1.5 km=1.5×1000 m=1500 m
ઉત્તર: શાળા અને ઘર વચ્ચેનું અંતર 1500 m થાય.
સાધન: દોરી અને 15 cm ની માપપટ્ટી.
રીત:
દોરીના એક છેડા પર ગાંઠ મારી તેને બોટલ/પ્યાલાના વક્ર તળિયાની ધાર પર રાખો.
ધારની ફરતે દોરીને બરાબર વીંટાળીને જ્યાં એક આંટો પૂરો થાય ત્યાં પેનથી નિશાની કરો.
દોરીને સીધી કરી માપપટ્ટી પર મૂકી ગાંઠથી નિશાની સુધીની લંબાઈ માપો.
અવલોકન: પ્યાલા/બોટલના વક્ર ભાગની લંબાઈ માપતા 22 cm (અથવા પ્યાલાના કદ મુજબ) મળે છે.
(ધારો કે મિત્રની માપેલી ઊંચાઈ 140 cm છે)
(i) મીટરમાં: 100140=1.4 m
(ii) સેન્ટીમીટરમાં: 140 cm
(iii) મિલીમીટરમાં: 140×10=1400 mm
અંદાજ: નોટબુકની એક ધાર પર લગભગ 12 સિક્કા ગોઠવી શકાશે.
ગણતરી અને ચકાસણી:
માપપટ્ટી વડે માપેલી નોટબુકની ધારની લંબાઈ = 24 cm
માપપટ્ટી વડે માપેલો સિક્કાનો વ્યાસ (કદ) = 2 cm
જરૂરી સિક્કાની સંખ્યા = સિક્કાનું કદનોટબુકની લંબાઈ=224=12 સિક્કા
તારણ: મારો અંદાજ બિલકુલ સાચો છે.
સરળ રેખીય ગતિ:
સીધા રસ્તા પર ચાલતી કાર.
ઝાડ પરથી સીધું નીચે પડતું ફળ.
વર્તુળાકાર ગતિ:
ચાલુ પંખાના પાંખિયાની ગતિ.
ઘડિયાળના કાંટાની ગતિ.
દોલિત ગતિ:
હિંચકાની ગતિ.
ઘડિયાળના લોલકની ગતિ.
આપણી આસપાસની વસ્તુઓના માપ
| માપ | વસ્તુઓ |
|---|---|
| mm | 1. સિક્કાની જાડાઈ 2. પેન્સિલની અણીની જાડાઈ 3. કીડીની લંબાઈ |
| cm | 1. પેન અથવા પેન્સિલની લંબાઈ 2. નોટબુકની લંબાઈ 3. કાંસકાની લંબાઈ |
| m | 1. વર્ગખંડની લંબાઈ 2. સાડી અથવા કાપડની લંબાઈ 3. બારણાની ઊંચાઈ |
ભાગ A થી B: સરળ રેખીય ગતિ
ભાગ B થી C: વર્તુળાકાર ગતિ (વક્ર માર્ગ)
ભાગ C થી D: સરળ રેખીય ગતિ
ભાગ D થી E: વર્તુળાકાર ગતિ (વક્ર માર્ગ)
ભાગ E થી F: સરળ રેખીય ગતિ
તસ્નીમે ખેંચી શકાય તેવા (stretchable) રબરબૅન્ડ અને ખેંચાઈ જાય તેવા કાપડનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ નહીં.
કારણ: રબરબૅન્ડ અથવા ખેંચાતા કાપડને બળ આપવાથી તેની લંબાઈ બદલાઈ જાય છે. જો માપપટ્ટીની પોતાની જ લંબાઈ અસ્થિર હોય, તો તેના વડે સાચું અને ચોક્કસ પ્રમાણભૂત માપ મેળવી શકાય નહીં. માપપટ્ટી હંમેશાં પ્લાયવુડ, સ્ટીલ કે કડક કાગળ જેવી મજબૂત અને ન ખેંચાય તેવી સામગ્રીમાંથી જ બનવી જોઈએ.
રમતના કાર્ડ: 10 પ્રશ્ન-કાર્ડ અને 10 જવાબ-કાર્ડ બનાવો.
ઉદાહરણ:
કાર્ડ 1: 1 m → સામે જવાબ કાર્ડ: 100 cm
કાર્ડ 2: 2 km → સામે જવાબ કાર્ડ: 2000 m
કાર્ડ 3: 5 cm → સામે જવાબ કાર્ડ: 50 mm
રમવાની રીત:
બધાં કાર્ડ ઊંધા ટેબલ પર ગોઠવો.
વારાફરતી દરેક ખેલાડી 2 કાર્ડ ચત્તાં કરશે.
જો પ્રશ્ન અને સાચા રૂપાંતરિત જવાબનું જોડાણ (Pair) બને, તો તે કાર્ડ ખેલાડી પાસે રહેશે અને તેને 1 પોઈન્ટ મળશે. સૌથી વધુ પોઈન્ટ મેળવનાર વિજેતા બનશે.